اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا سوعىسى قايتا جاندانىپ, جاڭا فازاعا اۋىستى. ساياساتتان گورى ساۋدانى ماڭىزدىراق كورەتىن اقش-تىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى سانالاتىن پرەزيدەنت دونالد ترامپ وتكەن اپتادا وتانداس ونەركاسىپشىلەرىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ماقساتىمەن اقش-قا ەنگىزىلەتىن قىتاي تاۋارلارىنا 25 پايىزدىق باج سالىعىن ارتتىرۋ تۋرالى شەشىمگە قايتا ورالىپ, اقىرى وعان قول قويدى. ءسويتىپ امەريكا بيۋدجەت ءتۇسىمىن 50 ملرد دوللارعا ارتتىرۋدى دا كوزدەپ وتىر.
بۇل سالىق امەريكالىق تەحنولوگيالار مەن زياتكەرلىك مەنشىكتى قىتاي تاراپىنا بەرۋدە ادىلەتسىزدىككە توسقاۋىل بولادى, ءسويتىپ امەريكالىقتاردىڭ جۇمىس ورنى ساقتالاتىن بولادى», دەدى د.ترامپ اق ۇيدە وسى قۇجاتقا قول قويار كەزدە.
«ەرۋلىگە قارۋلى» دەگەندەي, بۇل شاراعا قىتاي تاراپى «سينحۋا» اگەنتتىگى ارقىلى بىردەن جاۋاپ بەرىپ, ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلى ونى «اقش ساۋدا سوعىسىن باستاۋعا يتەرمەلەپ وتىر» دەپ باعالادى. ء«بىز دە سول ماسشتابتا جانە سول كولەمدە باج سالىعىن ەنگىزەمىز. وسىعان دەيىنگى بارلىق ەكونوميكالىق جانە ساۋدا كەلىسىمدەرى كۇشىن جوياتىن بولادى» دەدى ول.
ءبارى دە الدىن الا ەسەپتەلىپ, دايىن تۇرعان بولۋى كەرەك, وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا قىتاي باج سالىعىن 50 ملرد اقش دوللارىنا ارتتىراتىن قىتايعا جەتكىزىلەتىن اقش تاۋارلارىنىڭ ءتىزىمىن دە ايتىپ ۇلگەردى. وسى جولى ونىڭ قاتارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى دا ەنگىزىلىپتى. ال بۇلار ترامپقا داۋىس بەرەتىن اقش-تىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ايماقتارىنداعى سايلاۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىنە قايشى كەلەتىن بولدى. ءسويتىپ ترامپ ەسكەرمەگەنىمەن قىتاي جاعى ساۋدانى ساياساتتىڭ قۇرالىنا قالاي اينالدىرۋدى ەسكەرىپ وتىرعان سياقتى.
«امەريكا داۋىسىنىڭ» ايتۋىنا قاراعاندا, اقش-تىڭ ساۋدا مينيسترلىگى قىتايدىڭ اقش-قا ەنگىزىلەتىن 1102 تاۋارىنىڭ ءتىزىمىن جاريالاپ, وسىلاردىڭ بارىنە 6 شىلدەدەن باستاپ باج سالىعى 25 پايىزعا ارتاتىنىن مالىمدەگەن. «بۇلار نەگىزىنەن قىتايدىڭ «قىتايدا جاسالعان – 2025» تەحنولوگيالىق باعدارلاماسىنا ۇلەس قوساتىن ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ ونىمدەرى. ولار اۆيا-عارىشتىق تەحنولوگيالاردى, اقپارات جانە تەحنولوگيانى, روبوتتەحنيكانى, جاڭا ماتەريالدار مەن اۆتوموبيلدەردى قامتيدى» دەلىنگەن مالىمدەمەدە.
ءبىر قىزىعى سالىق ۇيالى تەلەفوندار مەن تەلەۆيزورلارعا ارتتىرىلماعان. ال قىتايدىڭ بۇل تاۋارلارىن امەريكالىقتار قىزىعا الىپ جاتادى.
ايتا كەتەتىن جايت, امەريكالىقتاردىڭ ءساۋىر ايىندا جاساعان العاشقى ءتىزىمى 1333 تاۋاردان تۇراتىنىن ايتقان بولاتىنبىز. بىراق ودان كەيىن مامىر ايىندا كەلىسىم بولىپ, ەكى جاق تا «ساۋدا سوعىسىن» توقتاتۋعا كەلىسكەنىن «ەق-نىڭ» 24 مامىرىنداعى نومىرىندە جازعان ەدىك. («ەق»., «ساۋدا سوعىسى اياقتالدى»., 24.05.2018 ج). ارادا اي وتپەي «سوعىستىڭ» قايتا باستالعاندىعىنىڭ ءوزى ۇساق مەملەكەتتەر عانا ەمەس, الىپتار اراسىنداعى تۇراقتىلىقتىڭ دا قۇبىلىپ تۇرعانىن كورسەتىپ تۇر.
امەريكالىقتار 6 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنەتىن شەشىم الدىمەن 818 ءتۇرلى تاۋاردى قامتىپ, ول بيۋدجەتكە 34 ملرد دوللار قوسىمشا كىرىس تۇسىرەتىنىن ايتىپ ۇلگەردى. ەكىنشى كەزەڭدە 284 ءتۇرلى تاۋارلار ەنگىزىلەدى ەكەن, بۇلار ءساۋىر ايىندا جاسالعان تىزىمدە بولماعاندار. بۇلاردىڭ دەنى «قىتايدا جاسالعان – 2025» تەحنولوگيالىق باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان تاۋارلار. ءسويتىپ اقش ءوز قارسىلاسىنىڭ تەحنولوگيالىق تۇرعىدان وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن ىڭعاي تانىتىپ تا وتىر.
اقش پرەزيدەنتىنىڭ ساۋدا جونىندەگى كەڭەسشىسى پيتەر ناۆاررو بۇعان دەيىنگى اقش پەن قىتاي اراسىنداعى كەلىسسوزدەر ەشقانداي پروگرەسس اكەلمەگەنىن, سوندىقتان دا امەريكالىقتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن وسى شارانىڭ جاسالىپ وتىرعانىن ايتتى. «پرەزيدەنت امەريكالىقتار ءۇشىن وسى قادامعا بارىپ وتىر, ويتكەنى بۇل ءبىزدىڭ تەحنولوگيالارىمىز بەن زياتكەرلىك مەنشىكتەرىمىزدى قىتايدىڭ پايدالانىپ كەتۋىنەن ساقتايدى» دەدى ول.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»