ەرتەڭ ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورنىنا قۇجات تاپسىرۋشى تالاپكەرلەر ءۇشىن جاۋاپتى ءسات – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ناۋقانى باستالادى. بيىل ون بەسىنشى مارتە وتەتىن وسى جاۋاپتى كەزەڭنىڭ ناتيجەلەرىنە زەر سالساق, جىل سايىن قايتالاناتىن ءۇردىس بار.
بۇل ءبىلىم گرانتى ءبولىنىسى بويىنشا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الۋدى تاڭداعان تالاپكەرلەردىڭ اراسىنداعى بايقاۋدىڭ وتە تارتىستى وتەتىنى, ال رەسمي تىلدە ءبىلىم الۋدى قالاعان تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىم گرانتىن يەلەنۋى كوپ جاعدايدا جەڭىلگە تۇسەتىنى تۋرالى ماسەلە دەر ەدىك. ياعني قازاقشا وقىعىڭىز كەلسە قاجىرلى ەڭبەك قاجەت, ال ورىس بولىمىنە قۇجات تاپسىرساڭىز وقۋعا ءتۇسۋ ءبىرشاما وڭايلاۋ بولماق. ەلىمىزدەگى زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ تۇلەكتەرى كەمبريدج جۇيەسى بويىنشا سىناق تاپسىرىپ, قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىنا ەركىن تۇسە الاتىندىقتان, اتالعان ماسەلەمەن نەگىزىنەن ۇبت سىناعىنا قاتىساتىن قاراپايىم ورتا مەكتەپتەر مەن گيمنازيا جانە ليتسەي بىتىرۋشىلەرى بەتپە-بەت كەلەدى.
وسى ماسەلەگە وراي ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ testcenter.kz سايتىنا ۇڭىلگەنىمىزدە, بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى كەزىكتىرە المادىق. دەگەنمەن باس باسىلىم جىل سايىن ءبىلىم گرانتى يەگەرلەرىنىڭ تولىق ءتىزىمىن جاريالايتىندىقتان, گازەت تىگىندىلەرىنەن بىلتىرعى بايقاۋ قورىتىندىسىنا نازار اۋدارعان ەدىك. ماسەلەن, بىلتىر 5ۆ010100 – مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ ماماندىعى بويىنشا قازاق بولىمىنە 110 گرانت, ورىس بولىمىنە 29 گرانت بولىنگەن. جالپى كونكۋرستىڭ ناتيجەسىنە قارار بولساق, اۋىل كۆوتاسىمەن قوسا ەسەپتەگەندە قازاق بولىمىنە گرانتقا تۇسۋشىلەر ءۇشىن ەڭ تومەنگى بالل 88 بولسا, ورىس بولىمىندە 84 بالدى قۇرايدى. ياعني قازاق بولىمىنە تۇسۋشىلەر ءۇشىن 4 بالل جوعارى جيناۋ كەرەك. سول سياقتى 5B010900 – ماتەماتيكا ماماندىعى بويىنشا قازاق بولىمىنە 150 گرانت, ورىس بولىمىنە 31 گرانت بولىنسە-داعى, جالپى كونكۋرستىڭ قازاق بولىمىندەگى ەڭ تومەنگى بالل 101, ال ورىس بولىمىندە 92 بالدى قۇرايدى. ارينە مۇنداي مىسالداردى جىپكە تىزە بەرۋگە بولادى.
جۋىردا ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ بيىل 102 442 مەكتەپ ءبىتىرۋشى (70 پايىز) ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىم بەرگەنىن, ولاردىڭ ىشىندە 77 مىڭ تۇلەك نەمەسە 76 پايىزى قازاق تىلىندە تاپسىراتىنىن جەتكىزدى. ياعني بيىل ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىم بەرگەندەر بىلتىرعا قاراعاندا 10 مىڭعا كوبەيدى, سايكەسىنشە مەملەكەتتىك تىلدە تاپسىرۋشىلار سانى دا 5 پايىزعا ارتىپ وتىر. ال ورىس تىلىندە تەستىلەۋگە قاتىساتىنداردىڭ ۇلەسى – 24 پايىز. ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇبت ناۋقانىنىڭ ءاردايىم الەۋمەتتىك اسەرى جوعارى بولعاندىقتان بارلىق قاجەتتى شارالاردىڭ نازارعا الىنۋىن قاداعالاۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسى ورايدا مينيسترلىك تاراپىنان ءبىلىم گرانتتارىنىڭ تىلدىك ءبولىنىسى قاداعالانۋى ءتيىس سياقتى...
تاياۋدا 2018-2019 وقۋ جىلىنا كۇندىزگى وقۋ نىسانى بويىنشا ماماندىقتار بولىنىسىندە جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى, ماگيسترلەردى, PhD دوكتورلارىن دايارلاۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىستارى ءبولىندى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى بويىنشا بۇيرىق جاريالاندى.
مينيسترلىكتىڭ بۇيرىعىنا قوسا بەرىلگەن قوسىمشادا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى, ماگيسترلەردى, PhD دوكتورلارىن دايارلاۋعا ارنالعان كۆوتالار كورسەتىلدى. ياعني 2018-2019 وقۋ جىلىنا جوعارى ءبىلىمى بار مامانداردى دايارلاۋعا – 53 594 گرانت, ماگيسترلەردى دايارلاۋعا – 12 504 گرانت, PhD دوكتورلارىن دايارلاۋعا 2 240 گرانت بولىنگەن.
بيىل پرەزيدەنتتىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا بولىنگەن 20 مىڭ گرانت اياسىندا تەحنيكالىق ماماندىقتارعا كوپ گرانت بولىنگەندىگى بەلگىلى. ونىڭ ىشىندە 16 مىڭ باكالاۆردىڭ 11 مىڭى تەحنيكالىق جانە 5 مىڭى باسقا دا ماماندىقتارعا ارنالسا, 3 مىڭ ورىن ماگيسترلىك بىلىمگە, 1 مىڭ ورىن دوكتورانتۋراعا ءبولىندى. جالپى, مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ 49 پايىزى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا ءبولىندى. ونىڭ باسىم بولىگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, روبوت تەحنيكاسى جانە نانوتەحنولوگيالارعا ارنالادى. بۇل – ارينە, مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ. تالاپكەرلەرگە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىستارى بويىنشا تولىق اقپاراتتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىنان الۋعا بولادى. ءبىلىم گرانتتارى بولىنىسىنە بايلانىستى اتالعان رەسۋرستاعى اقپاراتقا زەر سالساڭىز, مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردىڭ بارلىعى دەرلىك 75/25 ۇستانىمىمەن بولىنگەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ياعني قازاق تىلىندە تاپسىرۋشىلارعا گرانتتاردىڭ 75 پايىزى, ورىس تىلىندە تاپسىرۋشىلارعا 25 پايىزى ارنالعان.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى ناۋجان ديداربەكوۆامەن سويلەسكەنىمىزدە, ول قۇرامىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى بار مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىستارىن ماماندىقتار بويىنشا ءبولۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىستارىن تىلدىك تۇرعىدان 75 پايىز قازاق تىلىندە, 25 پايىز ورىس تىلىندە وقۋعا ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ ءتىل بويىنشا ەمەس, ماماندىقتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ ايتتى.
«ماسەلەن, اۋدارما ىسىنە تىلدىك ەرەكشەلىك قاجەت ەمەس. مۇنداي ەرەكشەلىكتەر پەداگوگيكا ماماندىقتارىندا بولۋى مۇمكىن. ال ديزاين, قۇقىق ماماندىقتارى بويىنشا كەيىن جۇمىس ىستەگەندە تىلدىك ەرەكشەلىك ەسكەرىلمەيتىنى بەلگىلى. ويتكەنى ول قوعام الدىنا, ەڭبەك نارىعىنا شىققاندا ءوزىن مامان رەتىندە كورسەتە ءبىلۋى كەرەك. سوندىقتان نەگىزىنەن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ سانىنا باسىمدىق بەرەمىز», دەدى ن.ديداربەكوۆا.
وسىعان وراي بىلتىرعى جوعارى وقۋ ورنى گرانتتارىنىڭ كونكۋرسى بويىنشا قانداي مونيتورينگ جۇرگىزىلگەنىن, قازاق جانە ورىس تىلىندەگى وقۋ گرانتتارىنىڭ ۇيلەسىمى مەن مولشەرىن (پروپورتسياسىن) رەتتەۋ شارالارى جونىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە سۇراۋ سالعان ەدىك. مينيسترلىكتىڭ رەسمي جاۋابىنا سايكەس, رەداكتسيامىزعا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مونيتورينگىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ءتيىستى قورىتىندىلار شىعارىلىپ, جوعارى وقۋ ورنىنا وقۋعا قابىلداۋ بويىنشا بارلىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنى تۋراسىندا قىسقا عانا جاۋاپ كەلىپ ءتۇستى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسىنىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان 2022 جىلعا دەيىنگى ەل ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىنداعى ماماندار قاجەتتىلىگىنە جاسالعان بولجامعا ارقا سۇيەيتىندىگى ايتىلعان.
ءبىز وسى تاراپتا ەلورداداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن سويلەسكەن ەدىك. ماسەلەن, 2016 جىلى مەكتەپ بىتىرگەن جانەركە كابيتانوۆا ورىس فيلولوگياسى بويىنشا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ول ورىس بولىمىنە 115 بالل جيناپ تۇسكەن ەكەن. ءوز توبىندا وقيتىن 7 ستۋدەنتتىڭ التاۋى گرانت يەگەرى. ال جانەركەمەن قازاق بولىمىندە قاتار وقيتىن گرانت يەگەرلەرىنىڭ ەڭ تومەنگى بالى 126 بالدان باستالادى. قازاق توبىنداعى گرانت بايقاۋى وتە جوعارى دەڭگەيدە وتەتىندىكتەن جانەركە ءوزىنىڭ تاڭداۋى دۇرىس بولعانىن, ورىس توبىنداعى وقۋعا ءتۇسۋ بالىنىڭ تومەندىگى وزىنە جول اشقانىن ايتادى. ءدال وسى فاكۋلتەتتىڭ ءى كۋرس ستۋدەنتى مانسۇر بوكەنباەۆ تا بىلتىر قازاق ورتا مەكتەبىن تامامداعانىنا قاراماستان ورىس توبىنا ءتۇسۋ وڭايعا تۇسكەنىن ايتادى. ال دەفەكتولوگ ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جۇرگەن ءىى كۋرس ستۋدەنتى جانەل نۇرقىشەۆا قازاق بولىمىنە گرانت كوپ بولىنگەنىمەن, گرانتقا ءتۇسۋ بالىنىڭ كورسەتكىشى وتە جوعارى بولاتىنىن بايقاپ, ورىس توبىندا وقۋعا قۇجات تاپسىرىپتى.
ر.S. ءبىر عاسىر بۇرىن «قازاق» گازەتىندە ءسوز قوزعاعان مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ء«ار حالىق ءوز تىلىندە وقۋعا, ءوز تىلىندە جازۋعا, ءوز تىلىندە تەرگەۋگە ءتيىس» دەگەن ەدى. وسى ماسەلە ورنىنان قوزعالۋ ءۇشىن دە جوعارىداعى جايتتى مايشاممەن تاعى ءبىر قاراعان دۇرىس شىعار...
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»