ۋاقىتىندا الەمدەگى ەڭ كولەمدى تەڭىزدەردىڭ ءبىرى سانالعان ارالدىڭ باسىنداعى بۇگىنگى احۋال تەك وسى تەڭىزگە جاعالاي قونعان مەملەكەتتەردىڭ عانا ەمەس, الەمدىك وركەنيەتتىڭ اسا وزەكتى پروبلەماسىنا اينالىپ وتىرعانى شىندىق.
التى ملن گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان تۇزدى ءشول ارال باسسەينىندە ءومىر سۇرەتىن 35 ملن ادامعا زيانىن تيگىزىپ وتىر.
وسىنداي قيىن كەزدەردە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, «عاسىر جوباسى» دەپ اتاۋ العان «ساراتس» قولعا الىنعان بولاتىن.
بۇگىندە ارال ءوڭىرىنىڭ سورتاڭدانعان جەرلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.
جاقىندا وبلىستىڭ جالاعاش اۋدانىندا «قىزىلوردا وبلىسىندا وازيستىك سۋارمالاۋدى كورسەتۋ» پيلوتتىق جوباسىن اشۋ جانە ۇسىنۋ رەسمي سالتاناتى ءوتتى. بۇل جوبا ەو/بۇۇدب/بۇۇ ەەك «جاسىل ەكونوميكا مودەلىنە ءوتۋ ءۇشىن قازاقستاندى قولداۋ» اتتى بىرلەسكەن جوباسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلادى. ەۋروپالىق وداق تاراپىنان تولىق قارجىلاندىرىلاتىن, قۇنى 7,1 ميلليون ەۋرونى قۇرايتىن بۇل جوبا زاماناۋي جاسىل تەحنولوگيالاردى قولدانۋ سورتاڭدانعان جەرلەردى اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتتاردا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتەدى.
قازاقستاندا سورتاڭدانعان جەرلەردىڭ جالپى اۋدانى 111,55 ملن گەكتاردى نەمەسە ەلىمىزدىڭ بارلىق تەرريتورياسىنىڭ 41 پايىزىن قۇرايدى. تەك قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وزىندە-اق ارال تەڭىزىنىڭ اپاتىنان زارداپ شەككەن 73 307 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر قاناعاتسىز جاعدايدا تۇر. قولدا بار سۋارمالى جەرلەردىڭ كوپ بولىگى تۇبەگەيلى جاقسارتۋدى قاجەت ەتەدى.
وسىعان بايلانىستى 2016 جىلى ەو/بۇۇدب/بۇۇ ەەك «جاسىل ەكونوميكا مودەلىنە ءوتۋ ءۇشىن قازاقستاندى قولداۋ» اتتى بىرلەسكەن جوباسى شەڭبەرىندە ارال ءوڭىرىنىڭ سورتاڭدانعان جەرلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە پيلوتتىق جوبا ازىرلەندى. وعان تاڭ اۋىلىنان «ماناق بابا» شارۋا قوجالىعى تاڭدالدى.
جالاعاشتا وتكەن جيىنعا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, بۇۇ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى /بۇۇ دب قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى نوريماسا شيمومۋرا, ەۋروپا وداعىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ سەنىمدى تۇلعاسى زولتان سالاي جانە گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ سەنىمدى تۇلعاسى دجوناتان ۆاينبەرگ قاتىستى.
«جاڭا تەحنولوگيالاردى جانە تاسىلدەردى ەنگىزۋ ونىمدىلىكتى ءارتاراپتاندىرۋ مەن الەۋەتتى ارتتىرۋعا قالاي الىپ كەلەتىنىن كورسەتەتىن كورنەكى مىسال بولا الادى. ءبىز اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن جەتكىزۋ دامۋدىڭ اناعۇرلىم كەڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە كومەكتەسە الاتىنىن كورە الامىز», دەدى بۇۇ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى/بۇۇ دب قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى نوريماسا شيمومۋرا. ونىڭ ويىن ەۋروپا وداعىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ سەنىمدى تۇلعاسى زولتان سالاي بىلايشا جالعادى:
ء«بىز قازاقستاندى بولاشاق دامۋدا وتە ماڭىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس دەپ سانايمىز جانە سونى مويىندايمىز. وڭىرلەردەگى جۇمىس ءبىزدىڭ ستراتەگيامىزدىڭ باستى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ جوسپارىمىز وڭىرلەرمەن, سونىڭ ىشىندە قىزىلوردا وبلىسىمەن ءارتۇرلى دامۋ بانكتەرى ارقىلى جاڭا فورماتتا جۇمىس ىستەۋ. ەو قارجىلىق قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلعان بۇل جوبا جاسىل ەكونوميكا سالاسىنداعى جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ تابىستى مىسالى بولىپ تابىلادى», دەدى ول.
كەڭەستە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ وڭىردە وسى ماقساتقا بايلانىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى جۇلگەلەپ بەردى.
– ءبىز سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وبلىستا بىرقاتار جۇمىستاردى اتقارىپ جاتىرمىز. مىسالى, سوڭعى ءۇش جىلدا سىرداريا وزەنىندە ەكى ۇرلەمەلى سۋ توسپاسى سالىندى. ناتيجەسىندە سۋ از جىلداردىڭ وزىندە جالپى اۋماعى 60 مىڭ گەكتاردان اساتىن جاڭاقورعان جانە شيەلى اۋداندارىنىڭ ەگىس القابىن تۇراقتى سۋلاندىرۋعا جانە 1,5 ملرد تەكشە مەتر سۋدى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك الدىق. بۇدان بولەك, 2018 جىلدان باستاپ 3 ملرد تەكشە مەتر تاسقىن سۋ جينايتىن 6 سۋ قويماسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سۋارمالى جەرلەردىڭ مەليوراتيۆتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ارقاسىندا سۋدى 20 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك الاتىن بولامىز. ال وازيستىك سۋارۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ مال شارۋاشىلىعى مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, جاڭا كاسىپورىنداردى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ايماق باسشىسى.
بۇگىندە بىرلەسكەن جوبانىڭ ناتيجەسىندە 5 گەكتار سورتاڭدانعان جەر قالپىنا كەلتىرىلدى. ونىڭ 3 گەكتارى الما باعى, ال قالعان بولىگى كوكونىس داقىلدارىن وسىرۋگە ارنالادى. وسىنداي شاعىن اۋىلشارۋاشىلىق بيزنەستى ارال وڭىرىندە جاسىل تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ مەن دامىتۋ سۋ جانە ەنەرگيا تۇتىنۋعا جۇمسالاتىن شىعىستاردى 29 ملن تەڭگەگە دەيىن الەۋەتتى ۇنەمدەۋدى قامتاماسىز ەتە الادى ەكەن.
سونداي-اق قاراجاتتى ۇنەمدەۋمەن قاتار, زياندى زاتتاردان بولىنەتىن سو2 گازىن تومەندەتۋ جىلىنا 300 تونناعا دەيىن جەتەدى.
ەو/بۇۇدب/بۇۇ ەەك «جاسىل ەكونوميكا مودەلىنە ءوتۋ ءۇشىن قازاقستاندى قولداۋ» اتتى بىرلەسكەن جوباسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان بۇل جۇمىستار تەڭىزگە قۇيعان تامشىداي بولعانىمەن, تۇزدى ايماقتى پايدالانۋدا ءوز جەمىسىن بەرىپ جاتىر.
باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى