فۋتبولدان شۆەيتساريا قۇراماسى الەم چەمپيوناتى تاريحىندا فاۆوريت كوماندا سانالماسا دا, سوڭعى ءۇش چەمپيوناتتىڭ ەكەۋىندە توپتىق كەزەڭگە شىعۋعا مۇمكىندىك العان. قۇرامىندا شتەفان ليحتشتاينەر, گرانيت دجاكا جانە دجەردان شاكيري سەكىلدى تالانتتى فۋتبولشىلارى بار شۆەيتساريا بيىلعى دودادا توپ جارۋعا تاس-ءتۇيىن دايىن وتىر.
فۋتبول تاريحىنان اياقدوپ ونەرى ەڭ العاش ۇلىبريتانيادا پايدا بولعان دەپ بىلەمىز عوي. دەگەنمەن فۋتبول ويىندارى بريتانيادان بولەك شۆەيتساريادا دا وينالا باستاعان. سونىمەن قاتار الەمدەگى تۇڭعىش كوماندا «سانكت گاللەن» 1879 جىلى لوزاننادا قۇرىلىپ, ءالى كۇنگە دەيىن كلۋب رەتىنە ويىن وتكىزىپ كەلەدى. حالىقارالىق فۋتبول فەدەراتسياسىن (فيفا) قۇرعان العاشقى جەتى مەملەكەتتىڭ ىشىندە شۆەيتساريا بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل قۇرامانىڭ دا فۋتبولعا تالاسى بار ەكەنىن اڭعارتاتىنداي.
شۆەيتسارياعا فۋتبول ەرتە كەلگەنىمەن, وتە كەش دامىدى. 1934 جانە 1966 جىل ارالىعىندا الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقانىمەن, شيرەك فينالدان ءارى اسا الماعان. ال 1970 پەن 1990 جىلدار ارالىعىندا شۆەيتساريا الەم چەمپيوناتىندا دا, ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە دە جارىتىپ دوپ تەپكەن جوق. سەبەبى 20 جىل بويى اتالعان ەشقانداي بىرىنشىلىكتىڭ فينالىنا شىعا الماي كەلدى.
1990 جىلى قۇراماعا اعىلشىن جاتتىقتىرۋشىسى روي حودجcوننىڭ كەلۋىمەن شۆەيتساريا فۋتبولى جاڭا داۋىرگە اياق باسىپ, بۇرىنعى ابىرويىن قايتا تىكتەي باستادى. ەڭ ءبىرىنشى 1994 جىلى اقش-تا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, 1/8 فينالعا دەيىن, اراعا ەكى جىل سالىپ ەۋروپا چەمپيوناتىندا بوي كورسەتتى. ءبىر قىزىعى, 1996 جىلعى بىرىنشىلىك شۆەيتساريا تاريحىنداعى ەڭ ءبىرىنشى قارت قۇرلىق چەمپيوناتى رەتىندە تاريحتا قالدى.
شۆەيتساريا قۇراماسى سوڭعى رەت 2014 جىلى برازيليادا وتكەن دوپ دوداسىنا قاتىسىپ, 1/8 فينالعا دەيىن جەتكەن. «ە» توبىندا سىنعا تۇسكەن شۆەيتساريالىقتار فرانتسيامەن بىرگە العاشقى ەكى ورىندى ءبولىسىپ, كەلەسى كەزەڭگە جولداما الدى. 1/8 كەزەڭىندە بولاشاق فيناليست ارگەنتينا قۇراماسىنا تاپ كەلىپ, قوسىمشا ۋاقىتتا عانا مەسسيدىڭ كوماندالاستارىنا ەسە جىبەرىپ قويدى.
الەم چەمپيوناتىنا ىرىكتەۋ كەزەڭىندە شۆەيتساريا قۇراماسى پورتۋگاليا, ۆەنگريا, فارەر ارالدارى, لاتۆيا جانە اندوررامەن بىرگە ءبىر توپتا جالعىز جولدامانى ساراپقا سالدى. جەرەبە تارتۋ راسىمىنەن كەيىن-اق توپتاعى ەڭ ۇزدىك ەكى قۇراما بەلگىلى ەدى. تەك ءبىرىنشى ورىن مەن جولداماعا يە بولاتىن كوماندانى عانا انىقتاۋ قالعان ەدى. ىرىكتەۋ بارىسىندا ءبىز چەمپيون كوماندانى انىقتاۋ بارىسى وڭايعا سوقپاعانىنا كوز جەتكىزدىك.
شۆەيتساريا سوڭعى تۋر الدىندا 9 ويىننىڭ بارلىعىندا جەڭىسكە جەتىپ, توپ جەڭىمپازى رەتىندە جولدامانى يەلەنۋگە ءبىر تابان جاقىن تۇرعان-دى. ال رونالدۋ باستاعان پورتۋگاليا قۇراماسىنىڭ العاشقى تۋردا شۆەيتساريادان جەڭىلگەنىن ايتپاعاندا, 8 جەڭىسپەن ەكىنشى ورىندا شۆەيتساريانى ىزبە-ءىز قۋىپ كەلە جاتقان بولاتىن. جولدامانى ناقتى قاي كوماندا يەلەنەتىنى پورتۋگاليادا وتەتىن سوڭعى تۋردا انىقتالاتىن ەدى. تارتىسقا تولى وتكەن ماتچتا الاڭ يەلەرى 2:0 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتىپ, شۆەيتساريالىقتار توپتا ەكىنشى ورىنعا ءتۇسىپ قالدى. دەگەنمەن شۆەيتساريا قۇراماسى جولداما بەرەر قوسىمشا ماتچتا سولتۇستىك يرلاندياعا قارسى ويناپ, تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا جولداماعا يەلىك ەتتى. وسى جەتىستىگىنىڭ ارقاسىندا ۆلاديمير پەتكوۆيچ شاكىرتتەرى فيفا رەيتينگىندە سەگىزىنشى ورىنعا دەيىن كوتەرىلۋگە مۇمكىندىك الدى.
الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالدىق كەزەڭىندە شۆەيتساريا «ە» توبىندا برازيليا, كوستا-ريكا جانە سەربيا قۇراماسىنا قارسى ويىن وتكىزەدى. شۆەيتساريالىقتار العاشقى تۋردا-اق الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى برازيليامەن سىنعا تۇسەدى. ەكىنشى تۋردى سەربياعا قارسى وتكىزسە, سوڭعى تۋردا كوستا-ريكا قۇراماسىمەن جولىعادى.
شۆەيتساريا قۇراماسىنىڭ ءتىزىمى:
• قاقپاشىلار: رومان بيۋركي («بورۋسسيا د», گەرمانيا), يۆون مۆوگو («لەيپتسيگ», گەرمانيا), يانن زوممەر («بورۋسسيا م», گەرمانيا);
• قورعاۋشىلار: مانۋەل اكاندجي («بورۋسسيا د», گەرمانيا), يوان دجۋرۋ («انتالياسپور», تۇركيا), نيكو ەلۆەدي («بورۋسسيا م», گەرمانيا), ميحاەل لانگ («بازەل»), شتەفان ليحتشتاينەر («ارسەنال», انگليا), جاك-فرانسۋا مۋباندجە («تۋلۋزا», فرانتسيا), ريكاردو رودريگەس («ميلان», يتاليا), فابيان شەر («دەپورتيۆو», يسپانيا);
• جارتىلاي قورعاۋشىلار: ۆالون بەحرامي («ۋدينەزە», يتاليا), بلەريم دجەمايلي («بولونيا», يتاليا), جەلسون فەرناندەش («اينتراحت», گەرمانيا), رەمو فرويلەر («اتالانتا», يتاليا), دجەردان شاكيري («ستوك سيتي», انگليا), گرانيت دجاكا («ارسەنال», انگليا), ستيۆەن تسۋبەر («حوففەنحايم», گەرمانيا), دەنيس زاكاريا («بورۋسسيا م», گەرمانيا);
• شابۋىلشىلار: يوسيپ درميچ («بورۋسسيا م», گەرمانيا), بريل ەمبولو («شالكە», گەرمانيا), ماريو گاۆرانوۆيچ («دينامو», حورۆاتيا), حاريس سەفەروۆيچ («بەنفيكا», پورتۋگاليا).
ءالي بيتورە,
«ەگەمەن قازاقستان»