پارلامەنتتە بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ ەسەبى قابىلداندى

بىتىمگەرلىك ميسسياعا اتتانادى

اتالعان جيىندا الدىمەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قارۋلى كۇش­تەردىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىن بۇۇ ميس­سيا­­لارىنا قاتىسۋ ءۇشىن جىبەرۋ تۋرالى ۇسى­نىستارى تىڭدالدى. ەلىمىزدىڭ كونس­تيتۋ­تسياسىنا سايكەس, ەل پرە­زيدەنتىنىڭ ۇسىنىسى بويىن­شا پارلامەنت حالىقارالىق مىن­دەت­تەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن رەس­پۋب­ليكانىڭ قارۋلى كۇش­تەرىن پايدالانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.

سوندىقتان دا مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ ۇندەۋىن دەپۋتات­تارعا جەتكىزۋ ءۇشىن قورعانىس ءمينيسترى ساكەن جاسۇزاقوۆقا ءسوز بەرىلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇن­دەۋىندە 2014 جىلدان باستاپ ەل­ى­­مىز­دىڭ 11 وفيتسەرى­نىڭ 12 اي بو­يى باتىس ساحارادا جانە كوت-د’يۆۋار رەس­پۋبليكاسىندا بۇۇ ميس­­سيا­لارىنا قاتىسقاندىعى جازىلعان. سونداي-اق گايتي مەن ليبەرياعا دا بىتىم­گەرلىك اسكەر جىبەرۋ تۋرالى پارلامەنت شەشىمى بولعانى­مەن, بۇل جورىققا بۇۇ تاراپىنان سۇرانىس بولماعان. ۋاقىت وتە كوت-د’يۆۋار رەسپۋبليكاسىنداعى جاعداي تۇراقتالىپ, اسكەري كەڭەسشىلەرگە مۇقتاجدىق جو­يىل­عان. ال باتىس ساحارادا بۇۇ ميس­سياسىنىڭ ساپىندا ءالى ەلىمىزدىڭ 5 وفيتسەرى قىزمەت اتقارۋدا. وسى ساپارلار اياسىندا كوپتەگەن وفي­تسەر­لەرىمىز بىتىمگەرشىلىككە قوس­قان ۇلەسى ءۇشىن مەدالدارمەن ناگراد­تالعان. ءتىپتى ولاردىڭ ارالارىندا شەت جەردە باسشىلىق لاۋازىمدىق قىزمەتتەرگە تاعا­يىن­دالعاندارى دا بار ەكەن.

«بۇۇ-نىڭ باسشىلىعى اس­كەري قىزمەت­شىلەردىڭ دايارلىق دەڭ­گەيىنە جوعارى باعا بەردى جانە ولاردىڭ سانىن ارتتىرۋعا مۇددەلىلىك تانىتۋدا. وسىعان بايلانىستى بىتىمگەرشىلىك قىز­مەتكە قاتىسۋدى كەڭەي­تۋ ماق­ساتىندا اسكەري بايقاۋشىلار مەن شتاب­تىق وفيتسەرلەردى, قازاق­­ستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وفي­­تس­ەرلەرىن بۇۇ-نىڭ ميسسيا­لارى­نا قاتىسۋ گەوگرافياسىن كەڭەي­تۋ ۇسىنىلادى.

بۇل بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيا­سىن جۇر­گىزۋ اۋماعىنداعى قاۋىپسىز­دىك پەن اعىمداعى احۋال تۋرالى اۋقىم­­دى اقپارات الۋعا جانە وسى ا­قپاراتتى كونتينگەنت قۇرا­مىن­دا ميسسياعا ودان ءارى قاتىسۋ جونىن­دەگى ۇستانىمدى پىسىقتاۋ ءۇشىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ودان باسقا ميسسيادا بولۋ ناتيجەسىندە الىن­عان حالىق­ارالىق ستاندارتتار جونىن­­دە­گى تاجىريبە مەن جۇمىس داع­دى­­­لارى قارۋلى كۇشتەر­دىڭ ەل­ى­مىز­­دەگى وقۋ-جاتتىعۋ تالاپ­تارى وتكىزەتىن وقۋ, ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىندە قولدانىلادى. كوما­ندالىق جانە شتابتىق لاۋا­زىم­دارعا تاعايىنداۋ كەزىن­دە ەسكەرىلەدى. وسى كونتەكس­تە قور­عانىس مينيسترلىگى سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلە­سىپ, قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك سالا­سىنداعى اسكەري-ساياسي ىنتىماق­تاستىعىن, ساياسي ىنتىماقتاستى­عى جانە باسقا مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناستارىن ەسكەرە وتىرىپ, باسىمدىق بەرىلگەن بىتىم­گەرشىلىك ميسسيالارىنىڭ ءتىزى­مىن ازىرلەدى», – دەلىنگەن قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇندەۋىندە.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پا­يىم­­­داۋىن­شا, بۇۇ-نىڭ مي­س­سيا­­لارىن­داعى ەلىمىزدىڭ اسكەري باي­قاۋ­شىلارى مەن شتابتىق وفي­تسەر­لەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ حالىقارالىق قاۋىپسىز­دىك­­تى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ءوز كەزەگىن­دە قازاق­ستاننىڭ بەدەلىن بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراق­تى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى قىز­مەتى اياسىندا حالىقارالىق قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە نىعايتا تۇسپەك.

سونداي-اق ەلباسى ءوز ۇن­دەۋىندە «وسى ايتىلعان مىن­دەت­­تەردى شەشۋ ءۇشىن قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 53-بابىنا سايكەس مىنالاردىڭ قۇرامىندا اسكەري بايقاۋشىلار مەن شتاب­تىق وفيتسەرلەر رەتىندە بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىنا قاتى­ساتىن قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وفيتسەرلەرىن 40 ادامعا دەيىن جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەمىن. ولار: ء«بىرىنشى – بۇۇ-نىڭ تاياۋ شىعىستاعى ميسسياسى. ەكىن­شى – بۇۇ-نىڭ كيپرداعى بەيبىت­شىلىكتى قولداۋ جونىندەگى قارۋلى كۇشتەرى. ءۇشىنشى – بۇۇ-نىڭ ۇندىستانداعى جانە پاكىستانداعى اسكەري بايقاۋشىلار توبى. ءتورتىنشى – بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشتەرى. بەسىنشى – بۇۇ-نىڭ باتىس ساحارادا رەفەرەندۋم جۇرگىزۋ جونىندەگى ميسسيا­سى», – دەلىنگەن.

ەلباسىنىڭ ەكىنشى ۇندەۋىن­دە: «بۇۇ-نىڭ ميسسياسىنا كون­تينگەنتتى جىبەرۋ تەك حالىقارا­لىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىنە سال­ماقتى ۇلەس قوسىپ قانا قوي­ماي, قازاقستاننىڭ الەم­دىك قاۋىپ­سىزدىكتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراق­تى ەمەس مۇشە بولۋىنىڭ قورى­تىن­­دىسىن شىعارۋى اياسىندا بەدەلىن نىعايتادى. وسى تۇر­عى­دا قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ بىتىمگەرشىلىك بولىمشەسىن ليۆانداعى بۇۇ ميسسياسىنا جىبەرۋ ماسەلەسى زەردەلەنىپ, پى­سىق­تالدى. اتالعان وپەراتسياعا قا­تىسۋ قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىنە كواليتسيالىق توپتار شەڭ­بەرىندە اسكەرلەردى قولدانۋعا, ءوزارا ءىس-قيمىل جانە جوسپارلاۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋعا, بىتىم­گەرشىلىك پەن گۋمانيتارلىق وپەراتسيا­لاردا كەڭ جاۋىنگەرلىك داع­دىلانۋعا, تاياۋ شىعىستىڭ تابيعي-كليماتتىق جاعدايىندا قازاقستان بولىمشەسىنىڭ جاۋىن­گە­رلىك قابىلەتىن تەكسەرۋگە مۇم­كىندىك تۋعىزادى. باياندال­عاننىڭ نەگىزىندە قازاقستان كونس­­تي­تۋتسياسىنىڭ 53-بابىنا سايكەس, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىتىمگەرشىلىك كونتين­گەنتىن 120 اسكەري قىزمەتشىگە دەيىن ءۇندىستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى بولىمشەسى قۇرامىندا ليۆانداعى بۇۇ-نىڭ ۋاقىتشا كۇشتەرى ميسسياسىنا قاتىسۋ ءۇشىن جىبەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگى­زەمىن», – دەلىنگەن.

پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەم­لەكەت باسشى­سىنىڭ بۇل ۇسى­نىس­تارىنا تولىقتاي قولداۋ ءبىلدىرىپ, ارنايى قاۋلى قابىلدادى.

بيۋدجەتتى شاشاۋ شىعارماۋ كەرەك

جيىندا ۇكىمەتتىڭ جانە ەسەپ كوميتەتى­نىڭ 2017 جىلعى رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرى جونىندە قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نا­تاليا گودۋنوۆا بايان­داما جاسادى.

قارجى ءمينيسترى اتاپ وتكەن­دەي, 2017 جىلعا ارنالعان رەس­­پۋبليكالىق بيۋدجەتتى ىسكە اسىرۋ­­دىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – ەكونومي­كالىق ءوسۋ مەن الەۋمەتتىك ءال-اۋقات­­تىڭ وڭ دينا­ميكاسىن ساق­تاۋ­عا, داعدارىستان كەيىنگى دامۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىت­تال­عان. بار­لىق الەۋمەتتىك مىندەت­تە­مەلەر مەن بيۋدجەت­تىڭ شىعىس بولىگى 99,8 پايىزعا ورىندالىپ, 11 ترلن 156 ملرد تەڭگە يگەرىلگەن.

– انا مەن بالاعا جاردەم كورسەتۋ – الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بالا تۋىنا بايلانىستى بەرىلەتىن جاردەماقىعا 35,2 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, 392 مىڭنان اسا ادامعا تولەندى. ال تابىسى از وتباسىلاردىڭ 18 جاسقا دەيىنگى بالالارىنا بەرىلەتىن جاردەماقىمەن 539 مىڭنان اسا بالا قامتىلدى. ەسەپتى تالداۋ كەزىندە بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدە جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر جىلدان جىلعا قايتالانۋى ايتىلدى. الدىمىزدا تۇرعان باستى ماقسات – ول مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ وسى كەمشىلىكتەردى ازايتۋ ءۇشىن جۇمىس اتقارۋ. بىرقاتار شارالاردى ءبىز ەسەپتى جىلى باستادىق. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەن ونىڭ راسىمدەرىن كامەرالدى باقىلاۋ تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلدى. بىراق بۇل سالادا ءالى دە بولسا كوكەيكەستى ماسەلەلەر بار. ولاردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزىلدى, – دەدى قارجى ءمينيسترى.

باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى قابىلدانعان جاڭا سالىق كودەكسى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ جولى مەن بيزنەستىڭ تۇراقتى دامۋىنا, ينۆەستي­تسيا­لاردى ىنتالاندىرۋعا جانە ەلدىڭ باسە­­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بيىلعى جىلى وسى وزگەرىستەردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى كاسىپكەرلەردىڭ قىز­مەتتەرىنە ارالاس­پاۋ جانە بيزنەس پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ ەسەبىنەن سالىقتاردى جيناۋدى ۇلعايتۋ جوس­پارلانۋدا.

ناتيجەسىندە, ءبىر جاعىنان سالىقتار­دىڭ ىشىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس­تەن تۇسەتىن كىرىستەردىڭ ۇلەسى ۇلعايتىلادى, ەكىنشى جاعى­نان بيۋدجەتتىڭ مۇناي جانە باسقا دا شيكىزات سەكتورلارىنا تاۋەلدىلىگى تومەندەيدى.

– بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ءالى دە بولسا ۇلتتىق قوردان تارتىلاتىن ترانسفەرتتەر مەن شيكىزات سەكتورىنان تاۋەلدىلىگى, سالىق­تىق اكىمشىلەندىرۋدەگى ءبىراز كەمشىلىكتەر تۋرالى سىزدەردىڭ ايتقان ەسكەرتۋلەرىڭىز ورىندى, – دەدى ب.سۇلتانوۆ دەپۋتاتتارعا.

ء وز كەزەگىندە ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا بۇعان دەيىنگى ەسكەرتۋلەرگە نازار اۋداردى. ونىڭ پىكىرىنشە, ۇكىمەت بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىنىڭ ءجۇز پايىزدىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتتى. بىراق ونىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگى ءالى دە كوپتەگەن ماسەلەلەردى تۋدىرادى. سونىمەن قاتار بيۋدجەت پارلامەنتتە ەكى رەت ناقتىلانىپ, ۇكىمەتتە بىرنەشە رەت تۇزەتىلدى.

– پروبلەمالىق ماسەلەلەردى اتاپ ايتقاندا, ساپالى سالىقتىق باسقارۋ جانە جوسپارلاۋ, سونىڭ ىشىندە كىشى بيزنەستى قولداۋ باع­دار­ل­امالارىن ىسكە اسىرۋ, بۋح­گالتەرلىك ەسەپ جۇرگىزۋ, كۆازي­مەم­­لەكەتتىك سەكتورعا بولى­نەتىن قاراجاتتاردىڭ تيىمسىزدىگى انىق­تالىپ وتىر, – دەدى ن.گودۋنوۆا.

ەسەپ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ايتۋىن­شا, سالىقتىق اكىمشى­لەن­دىرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن سالىقتىق الەۋەت پەن ناقتى الىن­عان سالىقتاردىڭ اراسىن­دا­عى ايىرماشىلىقتى بىلدىرەتىن «سالىقتىق ايىرماشىلىق» ۇعىمىمەن بيۋدجەتتىك زاڭنامانى تولىقتىرۋ قاجەت.

بىرلەسكەن وتىرىستا دەپۋتاتتار تالقى­لاۋلارعا بەلسەنە قاتىسىپ, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە ساۋالدارىن بەردى.

ال وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا, پارلامەنت ۇكىمەت پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ كىرىستەرى – 9 691 789 143 مىڭ تەڭگە, شىعىس­تارى – 10 677 506 431 مىڭ تەڭگەنى قۇراي­تىن 2017 جىلعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن بەكىتتى.

 پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ دەپۋتاتتارعا بىرلەسكەن جۇمىس ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.

سونداي-اق پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى قايرات ءمامي «قازاقستان رەسپۋبليكاسىن­داعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى» تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىن جاريالادى.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»