الەم ۇزدىكسىز دامىپ كەلە جاتقان بۇگىنگى كۇنى بولاشاق ۇرپاقتى ەسكى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن وقىتۋعا بولمايتىنىن ءبارىمىزدىڭ ىشكى تۇيسىگىمىز سەزەتىن. بىراق قالاي؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ تا تابىلعان سەكىلدى.
مەن ءداستۇرلى وقىتۋ جۇيەسىمەن ءبىلىم العان تۇلەكتىڭ ءبىرىمىن. بۇگىنگى ەل ماقتانىشتارىنىڭ بارلىعى سول جۇيەمەن ءبىلىم العان, ول جۇيە ولاردىڭ ومىردەن ءوز ورنىن تابۋىنا كەدەرگى جاسامادى دەپ ويلايمىن. مەن دە مەكتەپتە جاقسى وقىدىم. ناشار ءبىلىم الدىم دەپ ەسەپتەمەيمىن. قازىرگى تاڭدا ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمىمىن. بىراق مەن بۇل ماماندىقتى قالاي تاڭدادىم؟ ءبىر ءسات وتكەن كۇنگە شەگىنىس جاساپ كورەيىكشى. 2005 جىل. ارمان قۋعان تۇلەكتەرمىز. ءبىز ۇبت تاپسىرعان ەكىنشى تۇلەك بولاتىنبىز. قانداي ءپان تاڭداۋ كەرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كوپ تولعاندىم. اقىرى مەكتەپتىڭ دالىزىندە جاساقتالعان ستەندتەن فيزيكا ءپانىن تاڭداۋ كوپتەگەن ماماندىققا سايكەس كەلەتىنىن كورىپ, فيزيكانى تاڭداعان بولاتىنمىن. ماقسات ۇبت-نى ءساتتى تاپسىرۋ عانا بولدى. سەبەبى العان ءبىلىمىم جاقسى بولعانىمەن, جاڭا ءومىردى باستاۋعا دايىن ەمەس ەدىم. مەن ءۇشىن بولاشاق ب ۇلىڭعىر بولاتىن. ماماندىقتى سونان سوڭ تاڭدارمىن دەپ شەشتىم. كەيىن ۇستازىمنىڭ اقىلىمەن ماتەماتيكانى تاڭدادىم.
ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ, مەكتەپتە ىستەپ ءجۇرىپ, ومىردەن نە كۇتەتىنىن ايقىنداي الماعان مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ىشىندە جالعىز بولماعانىمدى كوردىم. مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتقان وقۋشىلاردىڭ العا ماقسات قويا المايتىنى مەنى ويعا قالدىردى. بۇرىنعى اتا-بابامىز ون ۇشتە وتاۋ يەسى دەگەن, ال بۇگىنگى قازاق 17 جاسىندا دا ومىرگە ەسەيگەن كوزبەن قاراي المايدى. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن تانىسقاننان كەيىن مەنى مازالاعان سۇراقتىڭ شەشىلەتىنىنە كوزىم جەتكەندەي. ءسويتىپ جاڭارتىلعان باعدارلاما بويىنشا وقىتىلاتىن سىنىپتارعا ساباق بەرە باستادىم. 2014 جىلى دەڭگەيلىك كۋرستان وتكەن ماعان بۇل جۇيە بويىنشا وقىتۋ قيىنعا سوقپادى. «الايدا ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مامانى رەتىندە بۇل جۇيە مۇلدەم ءبىزدىڭ سالاعا كەلمەيدى» دەگەن پىكىردە بولاتىنمىن. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى بويىنشا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسىنا بارىپ كەلگەن سوڭ جۇمىسقا ەرەكشە قۇلشىنىسپەن كىرىستىم. بۇل جۇيەنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەننەن كەيىن پىكىرىم دە وزگەردى. ەندى وسى ماقالا ارقىلى قوعامدا ورىن العان جاڭارتىلعان وقىتۋ جۇيەسىن تۇسىنىسپەۋشىلىكتەرگە, كەرى پىكىرلەرگە كىشكەنتاي بولسا دا وڭ اسەرىمدى تيگىزىپ, كوزقاراستارىن جاقسى باعىتقا اۋدارعىم كەلدى. بۇل جۇيە ءبىزدىڭ بالالارىمىزدى قيىندىقتان شىعاتىن جول تابۋعا دا, ونى جەڭۋگە دە, ءتۇرلى ادامدارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا دا, ولارعا نە قاجەت ەكەنىن تۇسىنۋگە دە, ول ءۇشىن قانداي قىزمەت اتقارۋ كەرەكتىگىنە بەيىمدەيتىنىنە دە تولىقتاي سەنەمىن.
جاڭارتىلعان وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعى كوپ دەپ ويلايمىن. وقۋشىلار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەندە بۇل جۇيەنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ارتىقشىلىعى 5 كۇندىك وقىتۋ جۇيەسى دەگەن ەدى. كەيبىر اتا-انالار مەن وقۋشىلار 5 كۇندە 7-8 ساباقتان وقۋ اۋىر ەمەس پە دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. دامىعان مەملەكەتتەردىڭ وقۋ جۇيەسىنە كوز جۇگىرتسەك, ولاردىڭ تاجىريبەسىندە دە بۇل بار نارسە. الەم قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان كەزەڭدە مۇنى قاجەتتىلىك دەپ سانايمىن.
سونىمەن جاڭارتىلعان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟
ارتىقشىلىق – باعانىڭ قويىلماۋى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل وقۋشىنىڭ جاڭا ساباقتى تەرەڭ مەڭگەرۋىنە كومەكتەسەدى. وسى رەتتە ر.ءامونوشۆيليدىڭ «وتسەنكي – كوستىلي حروموي پەداگوگيكي» دەگەن پىكىرى ەسىمە تۇسەدى. دەگەنمەن باعانىڭ قويىلماۋى وقۋشىلاردىڭ وقۋعا ىنتاسىنا كەرى اسەرىن دە تيگىزدى. باعا الۋ ءۇشىن وقۋعا ۇيرەنگەن ولار ءارى قاراي نە ءۇشىن وقۋ كەرەكتىگىن تۇسىنبەي قالدى. جاڭارتىلعان وقىتۋ جاعدايىندا ءۇي جۇمىسىن ورىنداعانى جانە جاڭا ساباقتى تۇسىنگەنى تەك قالىپتاستىرۋشى باعامەن باعالانادى جانە وقۋشىلار بۇل باعالاۋدىڭ توقساندىق باعاسىنا اسەر ەتە الاتىنىن, قالىپتاستىرۋشى باعالاۋ تاپسىرمالارى ءبولىم بويىنشا باعالاۋدا جانە توقساندىق باعالاۋ جۇمىستارىن ورىنداۋدا ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندى. بۇل جاعداي بالانىڭ ساباعىن ەمەس, بۇكىل ساناسىن وزگەرتەدى دەپ ويلايمىن. بالالار وسىلايشا باعالانۋ ءۇشىن ەمەس, بىلىمدەرىن قولدانۋ ءۇشىن وقىپ, ءبىلىم الۋعا تىرىساتىن بولادى.
جاڭارتىلعان وقىتۋ جۇيەسى تۋرالى قارسى پىكىردى اتا-انالاردان عانا ەمەس, ءبىلىم سالاسىنا تىكەلەي قاتىسى بار ادامداردان دا ەستۋگە بولادى. مەنىڭ ويىمشا, ءار مامان بۇل جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعىن جانىمەن ءتۇسىنۋى قاجەت. مەن دە وقۋ جىلىنىڭ باسىندا سونداي پىكىردە بولعانىمدى ايتتىم. سەبەبى ماتەماتيكانى ەسەپ شىعارا بەرۋ ارقىلى عانا ۇعىپ, تۇسىنۋگە بولادى دەپ ويلادىم. ال ساباقتىڭ ۇستىندەگى توپقا ءبولۋ, شاتتىق شەڭبەرى, توپتىق جۇمىستار تەك ءوزى قىسقارعان از ۋاقىتىمدى الادى دەپ ويلاعانمىن. ارينە ساباقتا كوڭىل كۇيى جوق, وقۋعا ىنتاسى جوق وقۋشى ەشقاشان ەڭبەكتەنۋگە تىرىسپايتىنىن تۇسىنە تۇرا ۋاقىتقا تىرەلىپ قالاتىنمىن. ەكى اپتالىق بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسىنا بارعانىمدا وقۋشىلاردىڭ ورنىندا بولىپ, كوزىم اشىلعان سەكىلدى. ساباقتا ءبىزدىڭ قولدانىپ جۇرگەن ءادىس-تاسىلدەرىمىز دە, بۇگىنگى ساباقتىڭ فورماسى دا وتە دۇرىس ەكەنىنە كوزىم جەتتى. بۇگىندە بۇل جۇيەنىڭ دۇرىستىعىنا سەندىم, ارىپتەستەرىمدى دە سەندىرگىم كەلەدى. اتا-انالارعا وتكىزگەن ساباقتىڭ سوڭىندا ءبىر اتا-انانىڭ پىكىرى ماعان ۇلكەن تۇرتكى بولدى. ول: «بۇل جۇيە ماتەماتيكاعا وتە جاقسى ەكەن, بىراق اۋىزشا ساباقتارعا مۇلدەم كەلمەيدى», دەدى. بىرنەشە اي بۇرىن وسى پىكىرگە قاراما-قايشى پىكىردى بىلدىرگەن ەدىم. «بۇل جۇيە – تەك اۋىزشا ساباقتار ءۇشىن عانا تاماشا. ال ماتەماتيكا, فيزيكا جانە حيميانى بۇلاي وقىتۋ دۇرىس ەمەس. بىزگە بۇرىنعى جۇيە وتە جاقسى», دەدىم. سويتسەم «بۇل جۇيە بىزگە ەمەس, باسقا پاندەرگە جاقسى» دەگەن وي وزگەلەرگە دە كەلەدى ەكەن. مەنىڭ تۇسىنۋىمە اتا-انانىڭ پىكىرى اسەر ەتتى.
ويىمدى اياقتاي كەلە اتا-انالارعا ءبىلىم جۇيەسىندەگى جوسپاردى ىسكە اسىراتىن ۇستازدارعا سەنىڭىز دەگىم كەلەدى. ۇستاز – ۇزدىكسىز ءبىلىم الاتىن جالعىز ماماندىق يەسى. سوندىقتان ءبىز بۇل جۇيەنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ, بولاشاق ۇرپاقتى كۇتكەن دارەجەگە جەتكىزەتىنىمىزگە ۋادە بەرگىم كەلەدى. الدىمىزعا ءبىر ماقسات قويا وتىرىپ, سول ماقساتقا جەتۋ جولىندا شاكىرتتەردىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ, ارەكەتتەندىرە ءبىلۋ شەبەرلىگىنە جەتسەك, ەگەمەن ەلدىڭ ۇل-قىزدارى سىني تۇرعىدان ويلانا الاتىن بولادى. ماقالانىڭ باسىندا ايتىلعانداي, «مەن كىم بولامىن, قانداي ءپاندى تاڭدايمىن؟» دەگەن سۇراق ولاردا بولمايدى. سەبەبى العان ءبىلىمىن ومىردە قولدانا بىلۋگە ۇيرەنىپ شىعادى. جاڭارتىلعان باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم العان تۇلەكتىڭ ارمانى اسقاق, ويى كەمەل, بولاشاعى جارقىن. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى, ىرگەسى مىقتى ەل بولامىز. ءسوزىمنىڭ سوڭىن «قازاقتىڭ تاعدىرى, كەلەشەكتە ەل بولۋى دا مەكتەبىنىڭ قانداي نەگىزدە قۇرىلۋىنا بارىپ تىرەلەدى», دەگەن ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ سوزىمەن ساباقتاعىم كەلەدى. جاڭارتىلعان ءبىلىم جۇيەسىن قولدايمىن!
ءاليا بايمۋرزيەۆا,
پۋگاچەۆ مەكتەپ-بالاباقشا كەشەنىنىڭ مۇعالىمى
باتىس قازاقستان وبلىسى,
ءبورلى اۋدانى