سەرپىندى جوبالار – سەنىمدى بولاشاق
ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جىل سايىنعى جولداۋىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ وتاندىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ايرىقشا اتاپ كورسەتكەن. اگرارلىق كەشەننىڭ سەرپىندى دامۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. سوندىقتان ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2014 جىلعا دەيىن ەكى ەسە ۇلعايتۋ اگرارلىق سالانىڭ الدىنا قويىلعان باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنى وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى كوپتەگەن شەتەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارتتا قالىپ وتىر. جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن دۇنيە جۇزىندەگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىستى باسشىلىققا الا وتىرىپ, اگرارلىق ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى تاجىريبەگە ەنگىزۋ قاجەت.جاڭاشىلدىق – دامۋدىڭ باستاۋى
ونەركاسىبى دامىعان مەملەكەتتەردە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 80 پايىزعا دەيىن وندىرىستىك تاجىريبەگە ەنگىزىلگەن جاڭا تەحنولوگيالارعا تاۋەلدى. ياعني ءوندىرىسكە عىلىمي-تەحنيكالىق جاڭالىقتاردى ەنگىزۋ ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى تاراپىنان بولىنەتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ نەگىزگى اعىمى, ەڭ الدىمەن, اگرارلىق سالانىڭ ساپالى دامۋى ءۇشىن كاسىپورىنداردى تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتاندىرۋعا باعىتتالعان. حولدينگتىڭ نەسيەلەندىرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ يمپورتىنان ارىلۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ەكسپورتتاۋعا ىقپال ەتۋ, سوعان باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن حولدينگ 180-نەن استام جوبانى ىسكە اسىرۋدا, ونىڭ 117-ءسى پايدالانۋعا بەرىلدى. «قازاگرو» ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان جوبالار بولاشاقتا بىرقاتار وڭ ءوزگەرىستىڭ باستاۋى بولادى. ماسەلەن, ماۋسىمارالىق كەزەڭدەگى جابىق توپىراقتا وندىرىلگەن كوكونىس تاپشىلىعى 30-40 پايىزعا, كوكونىس قويمالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى 30 پايىزعا ازايىپ, ءسۇت ءونىمدەرىنىڭ يمپورتىنا تاۋەلدىلىك 15 پايىز, ال قۇس ەتىنىڭ سىرتتان اكەلىنگەن كولەمى 42 پايىز تومەندەيدى. وڭتۇستىكتەگى وڭ وزگەرىس سەرپىندى جوبالاردىڭ قاتارىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن قولداناتىن شارۋاشىلىقتار بار. 2008 جىلدان بەرى حولدينگ الماتى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا بۇل تەحنولوگيانى ەندىرۋدى قارجىلاندىرىپ, جەمىس-كوكونىس وندىرىسىنە ارنالعان ەكى بىردەي ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋدا. اتاپ وتسەك, جەتىسۋداعى شەڭگەلدى كەنتىندە الداعى ۋاقىتتا 1440 گەكتار جەر يگەرىلىپ, جەمىس-كوكونىس تۇرلەرىن ءوسىرۋمەن قاتار ولاردى ءوڭدەۋ, ساقتاۋ, ساتۋعا شىعارۋ جولعا قويىلادى. 10 گەكتار جەردە باۋ-باقشا بوي كوتەرىپ, 150 گەكتار القاپتا پياز, 100 گەكتارعا كارتوپ ەگىلۋدە. شارۋاشىلىق يزرايلدىك تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىن قولدانادى. بۇل ءادىس تەك سۋدى ۇنەمدەپ قانا قويمايدى, ارىقپەن سۋارۋدىڭ ءداستۇرلى تاسىلىمەن سالىستىرعاندا ءونىمدىلىكتى 50-70 پايىزعا ارتتىرادى. جوبانىڭ جالعاسى رەتىندە سىيىمدىلىعى 13 000 توننانى قۇرايتىن كوكونىس ساقتاۋ قويماسىن سالۋ قولعا الىنعان. ءناتيجەسىندە, وسىرىلگەن ءونىم ماۋسىمارالىق كەزەڭگە دەيىن ساقتالىپ, رىنوكتاعى باعا ءتيىمدى بولعان كەزدە ساتىلىمعا شىعارىلادى. بۇل – وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى جان-جاقتى قامتىعان كەشەندى جوبا.وتاندىق قۇس ەتى كوبەيەدى
قازاقستان – اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قاي سالاسىندا دا جوعارى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە تولىق مۇمكىندىگى بار ەل. دەسەك تە, ىشكى رىنوك ءالى دە قۇس ەتىنىڭ يمپورتىنا تاۋەلدى بولىپ كەلەدى. جىل سايىن ەلىمىزگە اقش, تۇركيا, گەرمانيا, ۆەنگريا ءجانە باسقا دا شەتەلدەردەن 130 مىڭ تونناعا جۋىق قۇس ەتى تاسىمالدانادى. بۇل ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن حولدينگ قۇس ەتىن ءوندىرۋدى قولعا العان كاسىپورىنداردى قارجىلاندىرىپ كەلەدى. مۇنداي جوبالاردىڭ ءبىرى – رەسپۋبليكانىڭ ءوڭتۇستىگىندەگى «ورداباسى قۇس» جشس. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدە كۇركەتاۋىقتىڭ ەتى ونەركاسىپتىك دەڭگەيدە شىعارىلمايتىن. ال ۇلىبريتانيادا ءبىر ادام جىلىنا 7 كگ., اقش-تا – 9 كگ., يزرايلدە 15 كگ. كۇركەتاۋىق ەتىن تۇتىنادى. بۇل ەتتىڭ دامدىلىك جانە ديەتالىق ارتىقشىلىعى مول, ودان سان ءتۇرلى ءونىم دايارلاۋعا بولادى. «قازاگرونىڭ» قارجىلاي قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورداباسى اۋدانىنداعى جاڭادان اشىلعان قۇس فابريكاسى جىلىنا 4800 توننا كۇركەتاۋىق ەتىن ءوندىرۋدى قولعا الىپ, الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىش 10 000 تونناعا دەيىن ارتاتىن بولادى. بولاشاقتا, ءتىپتى, كۇركەتاۋىقتىڭ وتاندىق كروسسىن شىعارۋ دا جوسپارلانعان. سول ارقىلى شەتەلدىك رىنوكقا تەك كۇركەتاۋىق ەتىن عانا ەمەس, اسىل تۇقىمدى قۇستى ەكسپورتتاۋعا جول اشىلادى.ءداستۇرلى كاسىپتى زامانعا ساي جاڭعىرتۋ
سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ اگرارلىق سالانىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس 2014 جىلعا دەيىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ىشكى رىنوگىنىڭ 80 پايىزدان استامىن وتاندىق تاماق ونىمدەرى قۇراۋى ءتيىس. بۇل رەتتە باسىمدىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ ماڭىزدى سالاسى بولىپ تابىلاتىن مال شارۋاشىلىعىنا بەرىلمەك. مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق باعىتتاردىڭ ءبىرى – ءىرى قارا مال ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ, 2016 جىلعا دەيىن سيىر ەتىنىڭ ەكسپورتىن 60 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن تولىق جاعداي جاساۋ. باعدارلامانىڭ مىندەتى – اسىل تۇقىمدى مال باسىن ارتتىرۋ جانە مالدىڭ ءونىمدىلىك ساپاسىن جاقسارتۋ. وسى ماقساتتا اسىل تۇقىمدى مالدى ساتىپ الۋ, مال رەپرودۋكتورلارى جەلىسى مەن بورداقىلاۋ الاڭدارى جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى جوبالار قارجىلاندىرىلۋدا. اسىل تۇقىمدى مال باسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اقش, كانادا, اۆستراليا, ەۋروپادان جوعارى گەنەتيكالىق الەۋەتى بار مال اكەلىنۋدە. بۇل, نەگىزىنەن, دۇنيە ءجۇزىندە كەڭىنەن تانىمال انگۋس جانە گەرەفورد ەتتى مال تۇقىمدارى. بۇل تۇقىمداردىڭ ارتىقشىلىعى – مالدىڭ جەل مەن سۋىققا توزىمدىلىگى مەن تەز سالماق قوسۋىندا. وسى جىلى حولدينگتىڭ ەنشىلەس كومپانيالارى قارجىلاندىرعان جوبالار اياسىندا «Crown باتىس», «ششۋچە قالالىق ءسۇت-ەت زاۋىتى», «SC Food», امەريكالىق «Global Beef» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ قۇرىلعان «قازBeef» كاسىپورىندارىنا شەتەلدەن 5 مىڭعا جۋىق اسىل تۇقىمدى مال اكەلىنگەن بولاتىن. جانۋارلار جەرگىلىكتى جاعدايعا جاقسى بەيىمدەلىپ, تولدەۋ ناتيجەسى 98 پايىزدى قۇراپ, جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىلدى. مال تولدەرى كەلەر جىلدىڭ باسىندا ساتىلىمعا شىعارىلاتىن بولادى. ەلىمىزدەگى ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى جان-جاقتى ينفراقۇرىلىمى بار مال بورداقىلاۋ الاڭى. «Crown باتىس» جشس نەگىزىندە ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبا ايماقتىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن. مۇندا 8 مىڭ باستان اسا ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ جوسپارلانۋدا. الىنعان ءونىمنىڭ 80 پايىزىن سىرتقى رىنوكقا شىعارۋ كوزدەلگەن. بۇگىننىڭ وزىندە ءماسكەۋدەگى ساۋدا ورىندارىمەن 5 مىڭ توننا ەتتى جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىمگە قول قويىلعان. ەت رەسەي استاناسىنا جونەلتىلدى. بۇل شارۋاشىلىقتا مالدى باعۋدىڭ سۋىق ءادىسى قولدانىلادى, ياعني مال جىل بويى اشىق الاڭدا ەركىن جايىلادى. سوندىقتان شىعىنى كوپ قوراجاي قۇرىلىسىنىڭ قاجەتى بولمايدى. جوبا تۇراقتى تۇردە وتە ساپالى ەت وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, مالدى ونەركاسىپتىك دەڭگەيدە بورداقىلاۋدىڭ ايقىن ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر جوبا وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ىسكە قوسىلدى. ەلوردانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنە ەنەتىن اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن اۋدانى, سابىندى اۋىلىندا ەت وڭدەۋ كەشەنى سالىندى. «استانا اگروپرودۋكت» ەت كومبيناتى جىلىنا 5000 توننا ەت جانە شۇجىق ونىمدەرىن شىعارۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى سالقىنداتىلعان ەت, ۆاكۋمدى جانە ەتتى بۇزىلۋدان ساقتايتىن ارنايى گازى بار قاپتامالارداعى ەت ونىمدەرى, شۇجىق سەكىلدى ءجۇزدەن استام ءونىم ءتۇرى دايارلانادى. زاۋىت يسو 9001-2009, يسو 22000-2006 (حاسسپ) حالىقارالىق تالاپتارىنا جانە «باقارا» ساۋدا بەلگىسىمەن «حالال» ەرەجەلەرىنە ساي تاۋار وندىرەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ دا ونىمدەرى رەسەي فەدەراتسياسىنا ەكسپورتقا شىعارىلماق.استىق ەكسپورتى ۇلعايا تۇسەدى
ۇستىمىزدەگى جىلى جەر-انا ايرىقشا جومارتتىق تانىتتى. قازاقستانداعى بيىلعى استىق ءتۇسىمى 29 ميلليون توننادان اسىپ وتىر. استىقتىڭ ورتاشا شىعىمدىلىعى گەكتارىنا 17,1 تسەنتنەردى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 2 ەسە ارتتى. مۇنداي ءتۇسىمى مول جىلدارى ەلىمىزدە استىق ساقتاۋ قويمالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان مەملەكەت تاراپىنان قازىرگى زامانعا ساي استىق قويمالارىنىڭ قۇرىلىسىنا 8 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە جىلىنا 6 پايىزدىق ۇستەمەمەن ارزانداتىلعان نەسيە بەرۋ قاراستىرىلعان. قازىردىڭ وزىندە ورتاق سىيىمدىلىعى 400 مىڭ تونناعا جۋىق زاماناۋي تەحنولوگياداعى 15 جاڭا استىق قويماسى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ الدىنا وتاندىق استىقتىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ۇلعايتۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. وسى باعىتتا كاسپي ماڭىنداعى ەلدەردىڭ رىنوگى ايتارلىقتاي ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. «قازاگرونىڭ» داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋىنە ىقپال ەتەتىن وسى جانە وزگە دە جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان قىزمەتى بولاشاقتا ءوز جالعاسىن تابادى. بەرىك بەيسەنعاليەۆ, «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقارما توراعاسى.