استانالار شەرۋىن ايعاقتايتىن شەجىرە

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ەلوردامىزدىڭ 20 جىلدىعىنا وراي «ەل جۇرەگى – استانا» اتتى مەرەكەلىك شارا قارساڭىندا «الەم استانالارىنىڭ شەجىرەسى» اتتى حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىن وتكىزدى.

ايتۋلى شاراعا ما­دە­­نيەت جانە سپورت مينيس­ترى ارىستانبەك مۇ­حا­مە­دي­ ۇلى, بەلگىلى مەملەكەت جانە قو­­عام قايراتكەرى مىر­زا­تاي جول­داسبەكوۆ, رەسەي فەدە­را­­تسياسىنىڭ قازاق­ستانداعى تو­تەنشە جا­نە وكىلەتتى ەل­شى­سى الەكسەي بورو­داۆكين, گەر­ما­نيانىڭ قازاق­ستان­دا­عى تو­تەن­شە جانە وكى­لەت­تى ەلشىسى رو­لف مافاەل, قازاق­ستان جا­­زۋ­شىلار وداعى باس­قار­ما­سىنىڭ توراعاسى ۇلىق­بەك ەس­داۋلەت, «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتى» اق باسقارما تور­اعاسى, دار­حان قىدىرالى جانە ۇلتتىق اكا­دەميالىق كىتاپحانانىڭ باس­شىسى ءۇمىتحان مۇڭالباەۆا, سونىمەن قاتار بىرقاتار تمد جانە الەم ەلدەرى ۇلت­تىق كىتاپ­حا­نالارىنىڭ جەتەك­شى­لەرى, قازاق­ستاننىڭ ۇلتتىق جانە اي­ماق­تىق كىتاپحانالارى, عى­لىمي جانە شىعارماشىلىق زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى, باسپاگەر­لەر, مەم­لەكەتتىك مادە­نيەت, ءبىلىم جا­نە عىلىم ينستيتۋتتارىنىڭ جاۋ­اپتى قىزمەتكەرلەرى, كىتاپ­حا­ناشىلار قاتىستى.

كورمەنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن مادە­ني­ەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىس­تانبەك مۇحامەدي ۇلى وسى شا­را­­عا الىس-جاقىننان كەلگەن بار­لىق قوناقتاردى استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىمەن قۇتتىق­تاي وتىرىپ, العىسىن ايتتى. «بۇل بارىمىزگە ايتۋلى مەرەكە. وسى مەرەكە اياسىندا ءوتىپ جاتقان «الەم استانالارىنىڭ شەجىرەسى» اتتى حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىنىڭ ورنى بولەك. رۋحاني جاڭعىرۋ بۇگىنگى تاڭدا ەلى­مىزدىڭ العا قويعان ءبىرىن­شى ماقساتى دەۋگە بولادى. وسىنى ۇيىم­داستىرعان ۇلت­تىق كى­تاپحاناعا, قازاقستان جازۋ­شى­لار وداعىنا جانە وزگە دە اتسالىسقان ۇيىمدارعا راقمەت ايتامىن», دەدى ول.

ەلوردانىڭ ىرگەتاسىن بىرگە قا­لاسقان ەل اعاسى, مەملەكەت جا­نە قوعام قايراتكەرى مىر­زاتاي جولداسبەكوۆ استا­نا­نىڭ العاش قۇرىلعان كەز­دەگى جاع­دايىن ەسكە الىپ, ونىڭ بۇگىن­گى بەت-بەينەسىنە توقتالا كەلە: «مەن استانانى ماقتان تۇتامىن, ونى ارقايسىمىز قاستەرلەپ, ماپەلەپ ءسۇيۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى شارا سونداي ءبىر تانىمدىق, مادەني, رۋحاني اۋقىمدى شارا بولدى. جاستار وسىنى جانىمەن سەزىنىپ, پايداعا جاراتسا يگى», دەدى.

سونداي-اق رەسەي فەدەرا­تسيا­­­سىنىڭ قازاقستانداعى تو­تەن­­شە جانە وكىلەتتى ەلشى­سى الەكسەي بوروداۆكين دە ءسوز سوي­­لەپ: «ەڭ الدىمەن بار­لىق­­تارىڭىزدى استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇت­تىق­تاعىم كەلىپ تۇر. بۇل بار­شا قازاق ءۇشىن عانا ەمەس, قازاقستانداعى بارلىق حالىق­تار ءۇشىن دە ايتۋلى مەرەكە. وسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە استانا قازاقستاننىڭ جاڭا ورتالىعى رە­تىندە بەكىپ, بارلىق حالىق ماق­تاناتىنداي دەڭگەيدە دامى­دى. استانا دامۋدىڭ جاقسى ۇلگى­سىن كورسەتىپ كەلەدى. سەبەبى ەكو­نوميكادا دا, الەۋمەتتىك دامۋ­دا دا, قارجى جاعىنان دا استانا الدا كەلەدى جانە بۇل قالا حالىقارالىق كەلىسسوزدەر الاڭىنا اينالدى. بۇل تەك قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ورتالىق ازيانىڭ دامۋىنا قو­ماقتى ۇلەس قوسا الاتىن جە­تىس­تىك دەۋگە بولادى. مەن رەسەي­دىڭ دە استانانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەكونوميكا مەن بيزنەس, مادەنيەت سالالارى بويىنشا دا ەكى مەملەكەت ارا­سىن­دا دوستىق بايلانىس نى­عايا بەر­مەك», دەدى. سونىمەن بىر­گە وز­گە دە قاتىسۋشىلار ءسوز سوي­لەپ, «الەم استانالارىنىڭ شە­­جىرەسى» اتتى حالىقارالىق كور­­مەنى وتكىزۋ مەملەكەت­تەر ارا­سىنداعى قارىم-قا­تى­ناس­تار­دا ىرگەلى فاكتورلار سانالاتىن مادەني, عىلىمي جانە ءبىلىم بە­رۋ بايلانىستارىن نىعايتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

كورمە اياسىندا ۇلتتىق اكا­دە­ميالىق كىتاپحانانىڭ سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار قىز­مەتى «قازاقستان استانا­لا­رىنىڭ تاريحى تۋرالى سيرەك كىتاپتار» كورمەسىن دايىندادى. كورمەدە 1920 جىلدان 1950 جىلعا دەيىن ورىنبور, قىزىلوردا, اقمولا, الماتى, ماسكەۋ قالالارىندا جارىق كورگەن 100-دەن استام ەرەكشە كىتاپتار, مەرزىمدى باسىلىم­دار, قازاقستان استانالارى تا­ري­حىنىڭ جەكەلەگەن كەزەڭدەرى كور­سەتىلدى.

ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا الەمنىڭ ءىرى كىتاپ­حا­نالارى استانا تۇرعىن­دا­رى مەن قوناقتارىنا ارناپ استانالار­دى كوشىرۋدىڭ الەمدىك حرونيكاسى تۋرالى, الەم ەلدەرىنىڭ تاريحىن انىقتاۋعا ۇلەس قوسقان شىعارمالار مەن ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قاتىسى بار جازبا مۇرالار تۋرالى مول ماعلۇمات بەرەتىن سيرەك باسى­لىمدار مەن فوتوكوللەكتسيا­لار­دان قۇرالاتىن دەرەكتى كور­مە­لەر ۇيىمداستىردى.

كورمەدە يتاليانىڭ امبرو­ز­ي­انا كىتاپحاناسىنىڭ قۇندى ءۇش قول­جازباسىنىڭ كوشىرمەلەرى ۇسىنىلدى. ولار: لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ باستى كومەكشىلەرى – رەنەسسانس ءداۋىرىنىڭ ۇلى ماتە­ماتيگى لۋكا ءپاچوليدىڭ «De Divina Proportione», سيمون ءمارتينيدىڭ مينياتيۋرالارى بار IV-V عاسىرداعى ەجەلگى گرەك كودەكسى «يلياس-پيكتا», فران­چەسكو پەتراركانىڭ ۆەر­گي­ليا جۇمىستارى بار قول­جا­ز­باسى.

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­­لاماسىن ىسكە اسىرۋ ماق­سا­تىندا ۇيىمداستىرىلعان كور­مە – تاريحي مۇرانى ناسي­حات­تاۋعا باعىتتالعان جانە قازاقستاننىڭ مادەني جانە تاريحي قۇندىلىقتارىنىڭ حالىقارالىق ماڭىزىن ارتتىراتىن ءىرى مادەني-يميدجدىك جوبا ەكەنىن ايعاقتادى.

كورمە اياسىندا ءانشى باع­دات سامەدينوۆا «استاناعا سا­لەم» ءانىن شىرقاسا, جاپون ەلى­نىڭ ءانشىسى ريوكو ميچيدا ۇلىق­بەك ەسداۋلەتتىڭ سوزىنە جازىل­عان كومپوزيتور تولەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ «زامان-اي» ءانىن ورىندادى. ريوكو ميچيدانىڭ ايتۋىنشا, ول 2016 جىلى حيروسيماعا رەسمي ساپارمەن بارعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الدىندا وسى «زا­مان-اي» ءانىن جاپون تىلىندە شىر­قاپ بەرگەن ەكەن.

ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»