سولتۇستىكتەن ەسكەن جىلى لەپ

سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىن­دالعانىنا دەيىن بىرنەشە جىل «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حاتشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, ساياسي جۇمىستان مول تاجىريبە جيناقتاعان قۇمار اقساقالوۆ ءوزىنىڭ جاڭا قىزمەتىن تا­قاپ قال­عان ناۋرىز مەيرامىن جا­ڭاشا وتكىزۋدەن باستادى. ول, ەڭ الدىمەن, مەرەكەلىك شارالاردى وت­كىزۋگە بايلانىس­تى وبلىس ورتا­لى­­عىنىڭ كەيبىر كوشە­لە­رىن جاۋىپ تاستاپ, اۆتوكولىك جۇ­ر­گىزۋ­شىلەرىنىڭ نارازىلىعىن تۋ­عى­زۋدى توقتاتۋدى تاپسىردى. سون­­داي-اق ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن شا­ھار­دىڭ كوپ پاتەرلى ۇيلەرىنىڭ اۋل­ا­لارىندا دا كەڭىنەن اتاپ ءوتۋدى ۇسىندى.

بۇل ۇسىنىستى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى قولداپ, ارا­لاس-قۇرالاسى سيرەكسىپ كەتكەن تۇرعىنداردى اشىق اسپان استىندا جايىلعان داستارقان باسىندا توعىستىرىپ, مارە-سارە قىلدى. «بۇ­رىن ناۋرىز مەيرامىندا تىگىلگەن كيiز ۇيلەردiڭ ەسىگىن ىشتەن جاۋىپ الىنىپ, كوپ­بالالى انالارعا, ارداگەر­لەرگە, مۇگەدەكتەرگە اس بەرى­لەتىن. ەندى مۇنى مەيرام قار­سا­ڭىندا ەڭبەك ۇجىم­دارىندا ۇيىم­داس­تىرعان ءجون عوي دەپ ويلايمىن. سەبەبى كيiز ۇي­لەردىڭ ەسىگى كە­لۋ­شىلەردىڭ بارى­نە اشىق بولۋعا ءتي­iستى. ولاردىڭ iشi ۇلت­تىق ناقىشتا بە­زەن­دiرiلiپ, حال­قى­مىزدىڭ سالت-داس­تۇر­لەرi كور­سە­تىلىپ, ناسيحاتتالۋى كە­رەك», – دەيدى وبلىس باسشىسى.

تەرىسكەي ءوڭىردىڭ ەڭ وزەكتى ماسە­لەسى – دەموگرافيالىق جاعداي­دىڭ كۇر­­دەلىلىگى. 2003-2013 جىلدار ارا­لى­­عىندا بالا تۋدىڭ كەمۋىنىڭ, سونداي-اق سىرتقى جانە ىشكى كوشى-قوننىڭ تولاستاماۋىنىڭ سالدارىنان وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سانى 670 مىڭنان 570 مىڭعا دەيىن, ياعني 100 مىڭعا ازايىپ قالعان. ودان كەيىنگى كەزەڭدە بۇل تەرىس ءۇردىس ءسال باياۋلاعانىمەن, توقتالا قويماي, تۇرعىندار سانى 558,6 مىڭ ادامعا دەيىن قۇلدىراعان. قانشاما اۋىلدىڭ ءتۇتىنى ءوشىپ, اتا-بابالارىمىز قاس جاۋلاردان اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاپ, كەيىنگى ۇرپاقتارىنا ميراس ەتىپ قالدىرعان قاسيەتتى جەرىمىزدىڭ قىرۋار بولىگى يەسىز قۇلازىپ قالدى دەسەڭىزشى؟! وكىنىشكە قاراي, ەلىمىز­دىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا شەت ەلدەر­دەن قىزىلجار وڭىرىنە كو­شىپ كەلگەن اعايىنداردىڭ تەڭ جار­تىسىنا جۋىعى كەيىن قىسى قاتتى, جازى قىسقا ولكەنى جەر­سىنبەي, وڭتۇستىك وبلىستارعا قاي­تادان قونىس اۋدارىپ كەتكەن. سون­دىقتان دا ەندىگى ءۇمىت – ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت قول­عا العان باستاما – جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ ەڭبەككەرلەرىن جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن وڭىرلەرگە قونىستاندىرۋ باعدارلاماسى بو­يىن­شا ۇسىنىلىپ وتىرعان قولايلى مۇمكىندىكتەردى ءمۇلت جىبەرمەۋ.

سونى جەتە ەسكەرگەن وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن بىلتىر وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 188 وتباسى كوشىپ كەلىپ, سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى 802 ادامعا تولىقتى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلعىدان ءبىر جارىم ەسەدەي ارتىق. سولتۇستىك قازاقستا­ن وبلىسى اتالمىش الەۋ­مەت­تىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدا وزگە وڭىرلەرگە ونەگە كورسەتىپ كەلەدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مۇن­دا ۇستىمىزدەگى جىلى وسى يگى ءىستىڭ اۋقىمى بارىنشا كە­ڭەيتىلىپ, جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىر­لەردەگى 700 وتباسىنى كوشىرىپ اكە­لۋ نەمەسە 3 مىڭنان استام ادامدى قونىستاندىرۋ كوز­دە­لىپ وتىر.

ءوڭىر باسشىسى بۇعان دەيىن وقۋشىلار سانى جەتىسپەگەندىكتەن, باستاۋىش مەكتەپتەرى جابىلىپ, قۇ­رىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن شاعىن اۋىلدارعا قونىستاندىرىلعان كۇنگەيلىك اعايىنداردىڭ اراسىندا تۇراقتى جۇمىس تاپپاي قينالىپ جۇرگەندەر بارلىعىن بىلگەن سوڭ ىلە كوشىپ كەلۋشىلەردى الداعى ۋاقىتتا تەك جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ءارى تۇرمىس ءۇشىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك نىساندارى بار ءىرى ەلدى مەكەندەرگە عانا ورنالاستىرۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. وسىعان وراي بيىل ۇكىمەت بەكىتكەن كۆوتاعا سايكەس الماتى, جامبىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان كوشىپ كەلەتىن ەڭبەككەرلەردى قونىستاندىرۋ ءۇشىن 224 ەلدى مەكەن تاڭداپ الىندى. ونىڭ 106-سى – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعا­رى الەۋەتىنە, 118-ءى ورتاشا الەۋەت­كە يە. ولاردا 828 تۇرعىن ءۇي مەن 1282 جۇمىس ورنى جاڭا يەلەرىن كۇتىپ, بوس تۇر. بۇعان قوسا, وبلىس اكىمى جەر الىپ, باۋ-باقشا وسىر­گىسى كەلەتىن قونىس اۋدارۋ­شىلارعا بارىنشا قولداۋ كورسە­تۋدى تاپسىردى. قىزىلجار توپى­راعى, اسىرەسە كارتوپ پەن كوكونىس وسى­رۋگە قولايلى ەكەندىگىن بىلگەن كەيبىر وڭ­تۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن اعا­يىن­دار قازىردىڭ وزىندە قاپى­سىز قيمىلداپ, تابىس كوزىن تاۋىپ ءجۇر.

وبلىس باسشىلىعى پەتروپاۆل قالاسىنداعى ماناش قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن بەس كوللەدجدە «سەرپiن-2050» الەۋ­مەتتىك باعد­ارلاماسى بويىنشا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلىپ, بiلiم الىپ جۇرگەن 1114 ستۋدەنتكە دە ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىر. جۋىردا ولارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, بيىل وقۋ بىتىرەتىن تۇلەكتەردi جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جايلى اڭگىمە قوزعادى. ء«بىز بيىل­دان باستاپ «مەنتورلىق» جوباسىن قولعا الامىز. «سەرپiندiك» ءبىر تۇلەككە مەنىڭ ءوزىم مەنتور بولامىن. وعان اقىل-كەڭەس بەرiپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىن باقىلاۋىمدا ۇستايمىن», – دەي كەلىپ, وبلىس باس­شىسى وسى جيىنعا قاتىسىپ وتىر­عان مەملە­كەتتiك ورگانداردىڭ باس­شى­لارى مەن كاسىپكەرلەردى دە «سەر­پiن-2050» باعدارلاماسىنىڭ ال­عاش­قى 319 تۇلەگىنە مەنتورلار, ياع­ني قامقورشى تالىمگەرلەر بولۋعا شا­قىردى.

«سەرپىندىكتەردىڭ» ارالارىندا قىزىلجار جەرىندە شاڭىراق كوتەر­گەن جاستار دا بار ەكەن. ون­داي جاس وتباسىلار وسىندا قال­عىلارى كەل­سە, جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان جان-جاقتى قامقورلىق جاسالاتىن بولادى. بۇل رەتتە وبلىس اكىمى: «قازىر ءبىزدىڭ وڭىردەگى اۋىل مەك­تەپ­تە­رىنە, اۋرۋxانالارعا, فەل­د­شەر­لىك پۋنكتتەر­­­گە ماماندار قاجەت. اۋىل­دار­عا بارىپ, ۇيلەنىپ, ءسابيلى بول­سا­ڭىزدار, وندا ءبىز سىزدەرگە تەگىن ءۇي سالىپ بەرەمىز. ارينە, ول قىز­مەت­تىك باس- پانا بولادى. بىراق, كەيىن جەكە­شە­­لەندىرىپ الۋلارىڭىزعا دا بو­لاتىن شىعار دەپ ويلايمىز. تۇرعىن ءۇيدى جەرگىلىكتى كاسىپ­كەرلەر سالىپ بەرەدى. سىزدەرگە ارنال­عان وسىنداي جاڭا باس- تاما­مىز بار», – دەپ مالىمدەدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وت­كەن جىلدىڭ سوڭىندا پەتروپاۆل قالا­سىندا جاڭاجىلدىق شىرشالاردى ورناتۋعا جانە وبلىس ورتالىعىن مەرە­كەلىك بەزەندىرۋگە قالالىق بيۋد­­جەت­تەن ءبىر تەڭگە دە قاراجات بولىن­بەي, بۇدان ۇنەم­دەلەتىن قىرۋار اق­شا­نى شا­ھار كو­شە­لەرىن ودان ءارى كور­­كەيتۋ جۇمىس­تارىنا جۇمساۋ تاپ­­سى­رىلدى. قالا باسشىلارىنا بىل­تىر ورناتىلعان شىرشالار مەن ءارتۇرلى اشەكەيلەردى قايتادان پايدالانۋ ۇسىنىلدى.

ويتكەنى پەتروپاۆلدى جاڭا­جىل­دىق بەزەندىرۋگە كەيىنگى جىل­دارى قالانىڭ بۇرىنعى جانە بۇگىن­گى اكىمدەرىنىڭ «تالعام­پاز­دىق­تارى» مەن «مىرزالىق­تارى­نىڭ» قان­شالىقتى ەكەندىگىنە بايلانىستى 8 ميلليون تەڭگەدەن 24 ميلليون تەڭ­گە­گە دەيىن قارجى شىعىندالىپ كەلگەن ەكەن...

پەتروپاۆل تۇرعىندارىن اي­رىق­­­شا ريزا قىلعان ءبىر يگىلىكتى ءىس بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت قار­جىسى ەسەبىنەن بىردەن ەكى قازاق مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن باس­تاۋعا قول جەتكىزىلۋى. بۇل – ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە ورنالاسقان وڭىردە انا ءتىلىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ نيەتىنەن تۋىنداعان ۇلكەن قامقورلىق. ويتكەنى تاۋ­ەل­­سىز­دىك جىلدارىندا وبلىس ورتا­لى­عىندا جاڭادان 5 قازاق مەكتەبى اشىلعانىمەن, ۋاقىت وتە كەلە ولار­دىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولىپ, وقۋ­شى­لار­دى ەكى-ءۇش اۋىسىمدا وقى­تۋ­عا تۋ­را كەلگەن. ال كەيىنگى ون جىل­دا پەت­روپاۆلدا بىردە-ءبىر مەك­تەپ سا­لىن­باعان.

قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ مادەني ومى­رىندە دە وبلىس اكىمى ۇيىتقى بو­لىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن جاقسى جا­ڭا­لىقتار جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى – ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىس ور­تا­­لىعىنىڭ جاڭا «جاس وركەن» شا­عىن ­اۋدانىندا ءسابيت مۇقا­نوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-دراما­لىق تەاترىنىڭ 500 ورىندىق جاڭا عي­ماراتىنىڭ قۇرىلىسى باستا­لا­تىندىعى. ويتكەنى پەتروپاۆلدىڭ شەت جاعىندا ورنالاسقان بۇرىنعى ەنەرگەتيكتەردىڭ مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىندا 2000 جىلى اشىلعان اتالمىش تەاتردىڭ 200 ورىندىق كورەرمەندەر زالى تارلىق ەتۋدە.

تاريح-دانادان تاعىلىم الىپ, وتكەن مەن بۇگىننىڭ ساباق­تاس­تى­عىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلت­تىق قۇن­دىلىقتارىمىزدى قاستەرلەۋ ىسىندە مۋ­زەي­لەردىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەن­دىگى ءمالىم. وسىعان جەتە ءمان بەرگەن ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇسى­نىسىمەن وبلىس­تاعى بارلىق مۋزەي كەلۋشىلەرگە تەگىن قىزمەت ەتۋگە كوشىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا وبلىس ورتالىعىنداعى مۋ­زەيلەرگە كەلۋشىلەردىڭ قاتارى بۇ­رىن­عى جىلدارداعىمەن سالىس­تىر­عاندا 20 پايىزعا ارتتى. بۇعان قوسا, اۋىل مەكتەپتەرىندە ۇستىمىزدەگى جى­لى 70 مۋزەي اشىلعان.

قىزىلجاردا بىلتىر تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن تاعى ءبىر تاماشا ءىس-شارا – «گاۋھار تاس» وركەستر­لەر مەن ۇلتتىق اسپاپتار انسام­بلدەرىنىڭ رەس­پۋبليكالىق فەس­تيۆالى. بيىل ەكىنشى جىل قا­تارىنان وتكىزىلگەن ونەر بايگە­سىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرى­نەن كەلگەن وركەسترلەر سولتۇس­تىك­ق­ازاقستاندىقتارعا بىرنەشە كۇن بويى ونەر كورسەتتى. سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن ەلگە ايگىلى جەرلەس ءانشى-كومپو­زيتورلاردىڭ اندەرىنىڭ جيناق­تارىن دايىنداۋ قولعا الىندى. اۋەلى اتاقتى اقان سەرى, ءبىر­جان سال, ۇكىلى ىبىراي بابا­لا­رى­مىز­دىڭ اندەرىنىڭ ديسكىلەرى شىعارىلدى.

ۇستىمىزدەگى جىل – قىزىلجار ءوڭىرى ءۇشىن مەرەيتويلار جىلى. سەگىز سەرىنىڭ ەكى عاسىرلىق تو­يى, ماعجان جۇماباەۆتىڭ 125 جىل­دىعى, اقان سەرىنىڭ 175 جىلدىعى, قوجابەرگەن جىراۋدىڭ 355 جىل­دىعى سياقتى مەرەيتويلارعا ۇلاس­­پاقشى. وبلىس باس­شىلىعى ولار­دىڭ ءبارىن دە لايىق­تى اتاپ ءوتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ارينە, سولاردىڭ ىشىندە تۇركى دۇنيە­سىنىڭ جارىق جۇلدىزى – ماع­جاننىڭ ورنى بولەك. سونى ەسكەر­گەن وبلىس باسشىلىعى تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باسشى­لى­عىمەن اقىلداسا كەلە, اقيىق اقىننىڭ مەرەيتويىن ۇيىمعا كiرە­تiن ەل­دەردە اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشiم قا­بىلدانعان. تۇركi الەمiندە 2018 جىل «ماعجان جۇماباەۆ جى­لى» بولىپ جاريالانىپ, ول تۇركi الەمiنiڭ مادەني استاناسى اتال­عان كاستامونۋ جانە انكارا قالا­لارىندا اقپان ايىندا باستاۋ الدى. وعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىسىپ ورالدى.

ۇلى اقىننىڭ تۋعان كۇنi – ماۋسىمنىڭ 25-ىنە ق­اراي پەترو­پاۆل­­دا «ماع­جان كوكتەمi» V رەس­پۋب­ليكا­لىق ونەر فەستيۆالi, رەسپۋب­لي­ك­الىق عىلىمي-پراك­تيكا­لىق كون­فە­رەنتسيا, جالپى بiلiم بەرەتiن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا رەس­پۋبليكالىق «ماعجان وقۋى» وتكi­زiل­مەكشى.

«بiز, ەڭ الدىمەن, ماعجان جۇما­با­ەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا با­سا كوڭiل ءبولۋiمiز قاجەت. وسى ماق­­سات­پەن ۇلى اقىننىڭ بۇرىن جا­­­ريا­­لانباعان ولەڭدەرى ەنگەن كىتا­­بىن شىعارماقشىمىز», – دەدi قۇ­­مار اقساقالوۆ جۋىردا استا­نا­­داعى ور­تالىق كوممۋنيكاتسيالار قىز­مە­تىندە بولعان ءباسپاسوز ءما­س­لي­حاتىندا.

قىزىلجاردا وسىنداي وڭ وزگە­رىس­تەر بار. ادەتتە ىرگەلەس جاتقان ءسىبىر­­دىڭ سالقىنى سەزىلىپ تۇراتىن سول­تۇس­تىك وڭىردەن بۇگىندە جان جادىراتار جىلى لەپ ەسە باستاعان سياقتى...

كارىباي مۇسىرمان,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى