...سەنىم ارتادى
قاتاڭ قاداعالاۋ قاجەت
قازىرگى نارىقتىق زاماندا كاسىپكەر دە, جەكە ادامدار دا نەسيە الماي تۇرمايدى. ال, بىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بەرەتىن نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى وتە جوعارى. ونى تولەۋ كاسىپكەرلەرگە دە, قاراپايىم تۇرعىندارعا دا تىم اۋىر. جالپى, نارىقتىق ەكونوميكادا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەلدىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ يكەمدىلىگى حالىقتىڭ جاعدايىنا قاتتى اسەر ەتەدى.
سول سەبەپتى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ التىنشى باعىتىندا قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭعىرتۋ» ماسەلەسىنە توقتالدى. پرەزيدەنت بانكتىك پورتفەلدەردى «ناشار» نەسيەدەن ارىلتۋ ءىسىن اياقتاۋدى ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدى. ول ءۇشىن بانك يەلەرى شىعىندارىن مويىنداي وتىرىپ, ەكونوميكالىق جاۋاپكەرشىلىك الۋعا ءتيىس, ال اكتسيونەرلەردىڭ ۇلەستەس كومپانيالار مەن جەكە ادامداردىڭ پايداسى ءۇشىن بانكتەردەن قارجى شىعارۋى اۋىر قىلمىس بولىپ سانالۋ كەرەك. ەلباسى ۇلتتىق بانككە مۇنداي ىستەرگە نەمقۇرايلى قاراماۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتىپ, ول قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋ قاتاڭ, ۋاقتىلى ءارى ناتيجەلى بولۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى. دەمەك, بۇل جولداۋ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكىنە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ وتىر.
كامالبەك بەركىمباەۆ,
ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ كەنتاۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
...وي قوزعايدى
قالا اتى وزگەرسە دەيمىز
ەگەمەندىك العان سوڭ كەيبىر قالالار بۇرىنعى تاريحي اتتارىنا كوشتى, نە بولماسا زامانىمىزعا ساي جاڭا اتتار بەرىلدى. مۇنداي وزگەرىستەر ءالى بولا بەرەتىنىنە سەنەمىن, ول ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك.
ال مەنىڭ تۋىپ-وسكەن قالاما كەلسەك – «قاراعاندى» دەپ اتالعان سەبەبى, سول جەرلەر «قاراعان» وسىمدىگى جايىلا وسكەن ولكە ەكەندىگىنەن, سالىنعان كىشكەنە جۇمىسكەر اۋىلىنىڭ اتىنا سەبەپ بولعان. كومىر ءوندىرىسى دامي كەلە ۇلكەن كەنشى قالاسى قاراعاندى بولىپ تاريحىمىزعا ەندى. ودان بەرى عاسىرلار ءوتتى, بۇرىنعى كىشكەنتاي كومىر قالاسى كوپ وندىرىستەردىڭ ورتالىعى, قاناتىن جايىپ ۇلكەن وبلىستىڭ ورتالىعىنا اينالدى. وبلىس كولەمى بويىنشا ەڭ ۇلكەن, بۇكىل سارىارقانىڭ ورتالىعى دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ اڭىزعا اينالعان: تاتتىمبەت, ءمادي, قاسىم, اسەت, كۇلاش, باتىستاعى بابامىز قۇرمانعازى – سارىارقا دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەپ دانىشپان حالقىمىز ايتتى ەمەس پە, سوعان دالەل رەتىندە «قاراعاندى» اتىن «سارىارقا» قالاسى جانە وبلىسىمىزدى ءدال سولاي اتاسا دۇرىس بولار ەدى. قالانىڭ اتى سارى ارقا دەپ ەكى سوزدەن قۇرالسا ول گرامماتيكالىق قاتەلىك ەمەس. سەبەبى «ارقا» دەگەن ءسوز ۇلى جەردىڭ اتى جانە مۇندا تۋىپ-ءوسىپ, كىندىك قانى تامعان ەلدىڭ, بۇل دۇنيەدەن وتكەن قازىبەك بي سياقتى بابالارىمىزدىڭ كىشى وتانى.
تۇراعۇل تۋسكەەۆ,
زەينەتكەر
قاراعاندى
...اسەرىمەن بولىسەدى
تۋعان ەلگە تاعزىم
ءبىز, سارىاعاش اۋدانىنىڭ №4 مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋشىلارى «تۋعان ەلگە تاعزىم» جوباسى بويىنشا شىمكەنت قالاسىنا ساياحات جاسادىق. تانىمدىق-پاتريوتتىق باعىتتاعى ساياحاتىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن باسشىلىققا الدى.
الدىمەن ات باسىن تىرەگەن شىمكەنتتىڭ شىرايىنا شىراي قوسىلىپتى. جاڭارىپ, جاسارىپ قۇلپىرىپ كەتىپتى. ساپارىمىز حاكىم اباي مۇراجايىمەن جالعاستى. تاريحي ەستەلىكتەر مەن وتكەن عاسىرلار مۇراسىن ساقتايتىن ورىنداردىڭ ومىرىمىزدە الاتىن ماڭىزى ايرىقشا. قۇندى كىتاپتار, جادىگەرلەر, بۇيىمدار, ءتۇرلى سۋرەتتەر مەن مۇسىندەر ارقىلى ءبىر ءسات ۇلى بابا ءومىر سۇرگەن زاماندا جۇرگەندەي بولدىق.
قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى مۇراجايىنان العان كەرەمەت اسەرىمىز تارقاماي جاتىپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مۋزەيىنە قاراي جاياۋ جول تارتتىق. بۇل مۇراجاي سىرتقى كەلبەتىمەن, «رەپرەسسيا» سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىمەن كىمدى بولسا دا تاڭعالدىراتىنى انىق.
تۋعان ەلىڭدى جان-تانىڭمەن سۇيۋگە تاربيەلەيتىن وسىنداي مۇراجايلاردان سوڭ, جۇمات شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنا باردىق. تەكتى ونەر ورداسى كوبىمىزگە تاڭسىق-تى.
باستىسى, بۇل ساپار مەكتەپتەن تىس مەكەمەلەردە ساباق جۇرگىزۋ ارقىلى ءبىزدىڭ ءبىلىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزدى, وتانشىلدىق سەزىمىمىزدى ارتتىرۋدى كوزدەگەن بولاتىن. ءبىزدى شابىتتاندىرۋمەن بىرگە, ۇلكەن وي دا سالدى. ۇستازدارىمىزعا العىسىمىزدى جاۋدىردىق.
جاننا سەرىك,
سارىاعاش اۋدانىنىڭ №4 مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ وقۋشىسى
...العىس ايتادى
قارتتار شيپاجايدا تەگىن ەم الدى
شەمونايحا اۋدانىنداعى «ۋبا» شيپاجايى كەندى التايدىڭ قارتتارىن قامقورلىققا الدى. شيپاجاي ءبىر مەزەتتە 200 ادامدى قابىلداۋعا قاۋقارلى. كەشەندى ەم-دومدى ۇوس ارداگەرلەرى, تىل ەڭبەككەرلەرى مەن چەرنوبىل اەس اپات سالدارىن جويۋشىلار, زەينەتكەرلەر مەن كوپبالالى انالار الادى. ارداگەرلەرمەن كەزدەسكەن وبلىس اكىمى ولارعا بەلسەندى ومىرلىك ۇستانىمدارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
«قازاقستاننىڭ, ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ دامۋى ءۇشىن ەتكەن ەڭبەكتەرىڭىز ەرەن, ءبىز ونى جوعارى باعالايمىز. شىن جۇرەكتەن ارداگەرلەرىمىز بەن زەينەتكەرلەرىمىز ەمدەۋ, ساۋىقتىرۋعا باعىتتالعان تاماشا ورىنداردا دەنساۋلىقتارىن جاقسارتىپ, دەمالعاندارىن قالايمىن. وسىنداي ىسكە وزگە دە مەكەمەلەردى تارتا وتىرىپ, قولداعى مۇمكىندىكتى قولدانا وتىرىپ, قىزمەت كورسەتۋشىلەر قاتارىن ارتتىراتىن بولامىز», – دەدى ايماق باسشىسى.
جىل سايىن شيپاجايدا 6 مىڭعا جۋىق زەينەتكەر دەنساۋلىقتارىن ساۋىقتىرادى. دەمالۋشىلار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. كەشەندى ەمدەۋ ساناتىنا – بالشىقپەن, سۋمەن ەمدەۋ, ماسساجدىڭ ءار ءتۇرى, فيزيولوگيالىق, تاماق بۋلاۋ سياقتى ەم تۇرلەرى كىرەدى.
امان بولسىن
شىعىس قازاقستان وبلىسى
...پىكىرىن بىلدىرەدى
كوپسوزدىلىكتىڭ زامانى ءوتتى
ورىس ءتىلى ارقىلى الەم ادەبيەتىن وقىپ جۇرگەن بۇگىنگى كوپشىلىك جاس وقىرمان (ولار كوبىندە باتىستىڭ سەنتيمەنتالدى پروزاسى مەن دەتەكتيۆتەرىن وقيدى, اراسىندا دوستوەۆسكي, ميسيما سەكىلدى وڭاي ءتىس باتپايتىن كلاسسيكتەردى وقيتىندارى دا بار) قازاق ادەبيەتىنە مۇرىن شۇيىرە قارايدى. مەنىڭ بىلۋىمشە, ونىڭ ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى, سول كلاسسيكتەرگە جەتەعابىل جازۋشىلارىمىزدى ناسيحاتتاي الماي وتىرمىز. ەكىنشىسى, XX عاسىرداعى قازاق ادەبيەتى قانشا دامىدى دەسەك تە, ەكى ءتۇرلى مىننەن ادا بولا المادى. ونىڭ ءبىرى – كوپسوزدىلىك بولسا, ءبىرى – قانشا ۇلتتىق تاقىرىپتا جازدىم دەسە دە ءبارىبىر كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ بەلگىلەرى ءاربىر جەردەن قىلت ەتە قالىپ, كوڭىلىڭدى اينىتىپ جىبەرەتىنى. كەڭەستىك ادەبيەت اقىل ايتۋدى, قۇرعاق ءمورالدى دامىتىپ جىبەردى. قانشاما مىڭداعان كىتاپتار بار, سولاردىڭ 90 پايىزى ۋاقىت تالابىنا جاۋاپ بەرە الماي قالدى.
ەندى ويلاپ وتىرسام, جازۋشىنىڭ باعاسىن بەرەتىن وقىرمان بولعان سوڭ, ءبىز دە سول وقىرمان وقيتىن, شىتىرمانى مول, اۆتورلىق پوزيتسيانى ەكىنىڭ بىرىندە تىقپالاي بەرمەيتىن, وقىلىمدى شىعارما جازۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ قانا قازاق ءتىلىن, قازاق ءتىلدى وقىرماندى ساقتاي الادى ەكەنبىز. كوپىرگەن اڭگىمەنىڭ زامانى باياعىدا وتكەن سەكىلدى.
ەسبول نۇراحمەت
الماتى