يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ جانە مادەني مۇرا: قادىمنان كەلەشەككە تۇركى ءتىلى» اتتى حالىقارالىق فورۋمىنىڭ ءۇشىنشى بولىگى تۇركى تىلدەرىنىڭ تارالۋ اۋماعىنا ارنالدى. بۇل سەسسياعا مودەراتورلىق ەتكەن سۇيەر ەكەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى قازاقستان حالقىنىڭ اسىل قازىناسى ىسپەتتى.
«مەن ماقالامەن جاقسى تانىسپىن. وندا ايتىلعان ۇلتتىق كود, سانانى جاڭعىرتۋ, تاريحتان قول ۇزبەۋ سەكىلدى ماسەلەلەر قوعام بولىپ قالىپتاسۋعا, ەل بولىپ ەڭسەنى كوتەرۋگە وتە كەرەك باستامالار. «رۋحاني جاڭعىرۋ» – قازاق حالقى ءۇشىن عانا ەمەس, كۇللى تۇركى الەمىنە ايتىلعان ۇندەۋ ىسپەتتى. وسىنداي كوشباسشىسى بار قازاقستاننىڭ جولى بولدى. بۇرىن كەڭەس وداعى تۇسىندا تۇركى الەمىنىڭ بەتكە ۇستارى تۇركيا بولسا, قازىرگى تاڭدا كورەگەن كوشباسشىسى بار قازاقستان تۋ ۇستار ەلگە اينالدى», دەدى س.ەكەر.
الەمدە جەتى مىڭنان استام ءتىل بار. الايدا ولاردىڭ كوبى جوعالىپ كەتۋى مۇمكىن. قىتاي ەتنوستىق ادەبيەت قوعامى پرەزيدەنتى, چاو گادجيننىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەكى مىڭعا جۋىق تىلدە سويلەيتىندەر سانى ون مىڭعا جەتەر-جەتپەس. سولاردىڭ قاتارىندا كەيبىر تۇركى تىلدەرى بار. پروفەسسور چاو گەدجين جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار تىلدەردى ساقتاپ قالۋدا تسيفرلى تەحنولوگيا قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, يۋنەسكو قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان Talkmate باعدارلاماسى قازىرگى تاڭدا ءتىل ۇيرەنۋشىلەرگە تاپتىرماس قۇرالعا اينالعان.
ادام ميتسكەۆيچ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ (پولشا) پروفەسسورى حەنريك يانكوۆسكي ءوز زەرتتەۋىندە تۇركى تىلدەرىن ءۇش بولىككە جىكتەپ قاراستىرعان. ءبىرىنشىسى – نەگىزگى ءتىل رەتىندە, ەكىنشىسى – باسقا تىلمەن بىرگە قولدانىلاتىندار. ءۇشىنشىسى – قولدانۋ اياسى تار تىلدەر. ولاردىڭ قاتارىندا حاكاس, قۇمىق, قاراقالپاق سەكىلدى تىلدەر بار. تۇركىتانۋشى م.ەردال مۇنىڭ سەبەبى رەتىندە جاستاردىڭ ءوز انا تىلىنە كوڭىل بولمەۋىن اتاپ كورسەتتى.
بۇدان بولەك, يۋنەسكو اقپارات جانە بايلانىس سالاسى بويىنشا الەۋمەتتىك ءبىلىم ءبولىمى باعدارلاماسىنىڭ وكىلى يربگاردا كاسيسكايتە-بۋددەبەرگ, ۋپسالا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (شۆەتسيا) پروفەسسورى ەۆا كساتو, فرانكفۋرت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (گەرمانيا) عىلىم دوكتورى يرينا نەۆسكايا, ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى پروفەسسورى ساۋلە تاجىباەۆا تۇركى ءتىلىنىڭ تارالۋىنا قاتىستى بايانداما وقىدى.
فورۋم جۇمىسى بارىسىندا جويىلۋ قاۋپى بار تۇركى تىلدەرىنىڭ وكىلدەرى ءوز انا تىلىندە يۋنەسكو-نىڭ مىنبەرىندە ءسوز سويلەدى. ايتا كەتەرلىگى, بۇعان دەيىن ولاردىڭ داۋىسى مۇنداي ىرگەلى ۇيىمدا ەستىلمەگەن بولاتىن. سپيكەرلەر ءوز سوزدەرى ارقىلى سانى از قالعان ۇلتتاردىڭ ءۇنىن بارشا الەمگە پاش ەتتى.
سونىمەن قاتار ءىس-شارادا تىلدەرى جويىلۋ قاۋپىندە تۇرعان التاي, تىۆا, xاكاس, ساxا, سارى ۇيعىر, قاشقاي, قارايىم, گاگاۋىز سەكىلدى باۋىرلاس xالىقتاردىڭ وكىلدەرى ءوز تىلدەرىندە بايانداما جاساپ, باستى قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, قورعاۋ جانە دامىتۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستارىن ايتتى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان» – پاريج
سۋرەتتى تۇسىرگەن فيزۋلي مەدجيدلي