قازاق وپەراسىنىڭ جاۋھارى «ءبىرجان-سارا» جاڭاشا ساحنالاندى

زاماناۋي تەحنيكانىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, جاڭاشىل كوزقاراستا ساراپتالعان قويىلىمنىڭ قويۋشى ديريجەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ابزال مۇحيتدينوۆ, قويۋشى رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆ.

قازاقتىڭ مۋزىكا ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى سانالاتىن ء«بىرجان-سارا» وپەراسى جايلى ءسوز بولعاندا, ەڭ اۋەلى قازاقتىڭ شىن مانىندەگى ءبىرىنشى پروفەسسيونال كومپوزيتورى مۇقان تولەباەۆ پەن ليبرەتتو اۆتورى قاجىم جۇماليەۆتىڭ شىعارماشىلىقتىڭ ۇزدىك ۇلگىسىن تانىتقان عاجايىپ تاندەمىن ايتپاي كەتۋ, استە, مۇمكىن ەمەس. العاش رەت 1946 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا تۇساۋى كەسىلگەن قويىلىم كوپشىلىك كورەرمەن مەن مۋزىكا ماماندارى تاراپىنان ۇزدىك دەپ تانىلىپ, 1949 جىلى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا يە بولدى. مىنە, سودان باستاپ اتالمىش وپەرانىڭ ساحناداعى جولى ساتىمەن جالعاسىپ, تالاي ۇرپاقتى ۇلتتىق مۋزىكانىڭ بەسىگىندە تەربەپ كەلەدى. جاقىندا عانا «استانا وپەرا» تەاترىندا تۇساۋى كەسىلگەن ء«بىرجان-سارا» وپەراسىنىڭ كەزەكتى پرەمەراسى دا وسى ويىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى.

2013 جىلدىڭ 21 مامىرىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن اشىلعان «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءوز شىمىلدىعىن اتالمىش تۋىندىمەن ءتۇرۋى تەگىن ەمەس. ەندى, مىنە, اراعا تۋرا 5 جىل ۋاقىت سالىپ ء«بىرجان-سارا» وپەراسى «استانا وپەرا» ساحناسىندا قايتا جانداندى. قويىلىم رەجيسسەرى اسحات ماەميروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ء«بىرجان-سارانىڭ» بۇرىنعىسىنان باس­تى ايىرماشىلىعى – زاماناۋي تەح­ني­كانىڭ وزىق ۇلگىلەرى بارىنشا ۇتىمدى پايدالانىلا وتىرىپ, كلاسسيكالىق تۋىندىنىڭ جا­ڭا­شىل كوزقاراستا ساراپتالۋىندا ەكەن. قويۋشى ديريجەر ابزال مۇحيتدينوۆ, كەڭەسشى رەجيسسەر – بەلارۋس ۇلكەن تەاترى­نىڭ باس رەجيسسەرى, ع.توقاي اتىن­داعى تاتارستان رەسپۋب­ليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋ­رەاتى م.پاندجاۆيدزە, بالەت­مەيس­تەرلەر – قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى ت.نۇر­­قاليەۆ, ا.ءتاتي, قويۋشى سۋ­رەت­شىلەر مەن ستسەنوگرافتار – س.تاس­ما­عام­بەتوۆا مەن پ.دراگۋنوۆ قاتىسقان شىعار­ماشىلىق جۇمىس ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىن دە قوسا الا كەلىپتى.

– ء«بىرجان-سارا» وپەراسى ءار­دايىم قازاق وپەرا ونەرىنىڭ وراسان زور جەتىستىگى بولعان. جاڭا تەح­نولوگيالىق مۇمكىندىكتەر, م.تولەباەۆتىڭ كەرەمەت مۋزىكاسى, ەكى دارىندى جاستىڭ وشپەس ماحاببات تاريحى ارقاسىندا, بۇگىندە بۇل وپەرانى الەمدىك وپەرا ونەرى تۇرعىسىنان قاراستىرىپ, باعالاۋعا بولادى. سپەكتاكلدى قويعان كەزدە, ەڭ الدىمەن, سازگەر­دىڭ باعا جەتپەس اۋەندى سىيى نەگىز بولعان مۋزىكادان باستاۋ الدىق. جاڭا مۋزىكالىق ساحنالىق رەداكتسيادا ستسەنوگرافيا, رەجيسسەرلىك تابىس پەن مۋزىكا ءساتتى ۇيلەسىم تاپقان, مەنىڭشە, بۇل ء«بىرجان-سارا» وپەراسىن «استانا وپەرا­نىڭ» ايرىقشا قويىلىمى ەتەدى, – دەيدى قويىلىم رەجيسسەرى اسحات ماەميروۆ.

قويىلىمدا ءبىرجاننىڭ پارتياسىن – كوپتەگەن حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى مەيىر باينەش پەن بەيىمبەت تاڭارىقوۆ, سارانى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مايرا مۇحامەدقىزى جانە جاننات باقتاي, جانبوتانى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى جانات شىبىقباەۆ پەن تالعات مۇساباەۆ, انالىق بەينەسىن – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى دينا حامزينا جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى گۇلجانات ساپاقوۆا, التىنايدى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سالتانات احمەتوۆا مەن ايزادا كاپونوۆا, جيەنقۇلدى – ەرجان سايپوۆ جانە ازات مالىك, قوجاعۇلدىڭ پارتياسىن – شىڭعىس راسىلحان جانە ەۆگەني چاينيكوۆ باستاعان تالانتتى انشىلەر شوعىرى ورىندايدى.

توي-دۋمان كورىنىسىمەن باستالعان وپەرا بىردەن كورەرمەننىڭ قيالىنا قانات بىتىرەدى. شىمىلدىق اشىلعاننان-اق پايدا بولا كەتەتىن جارمەڭكەنىڭ قايناعان قانبازارى, ءان-جىرعا تولى دۋماندى ورتا, ونەرگە قۇشتار تويشىل قاۋىم, دارىندى حالىق زەرگەرلەرى مەن شەبەر قولونەرشىلەر, تسيرك ونەرىنىڭ حاس شەبەرلەرى مەن اككى ساۋداگەرلەر ساحناسى ءوزىنىڭ شىنايلىعىمەن, ءداۋىر كەلبەتىن نانىمدى جەتكىزۋىمەن ايرىقشا ەستە قالدى. ءتىپتى, شىعارما تۇپنۇسقاسىنداعى مولدالار بەينەسىنىڭ قويىلىمنىڭ جاڭاشا وقىلىمىنا ساي بيلەر رولىنە اۋىسۋى دا ءوز بەدەرىمەن شىنايى ءھام قىزىقتى.

ونەر تۋىندىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ساحنا ستسەنوگرافياسى مەن كوستيۋم ۇلگىلەرى. ءبىر عانا قويىلىم ءۇشىن سۋرەتشى-ستسەنوگرافتار – سوفيا تاسماعامبەتوۆا مەن پاۆەل دراگۋنوۆتىڭ قيالىنان تۋعان 400-گە تارتا ساحنالىق كيىم ءوزىنىڭ ايرىقشا سالتاناتىمەن جاڭا قويىلىمنىڭ ءسانىن كىرگىزدى. ال ستسەنوگرافيا جايلى ايتىلار اڭگىمە بولەك. كوپتوننالى ۋلترا زاماناۋي دەكوراتسيالار ازىرلەنىپ, تەاتر ساحناسىنا شىنايى سارقىراما قۇلايتىن تاۋ تۇرعىزىلدى. يتاليادان ارنايى شاقىرىلعان مامان سەردجيو مەتالليدىڭ بەينەپروەكتسيالارى مەن 3D-تەحنولوگيانى پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا ساحنادا ايرىقشا سالتانات تۇزگەن تابيعات پەن تۇرمىس كورىنىستەرى دە ءوزىنىڭ جارقىندىعى ءھام شىنايىلىعىمەن كوڭىلگە بەرىك بەكىدى. ەڭ باستىسى – تاماشا مۋزىكا, سوليستەردىڭ كاسىبي كەمەلدەنگەن كەرەمەت داۋىسى مەن ۇيلەسىمدى وركەستر ءۇنى كورەرمەنگە ەستەن كەتپەس اسەر قالدىردى. ول – ءسوزسىز!

ايتسە دە, كەيبىر تۇستا رەجيسسەرلىك ماقساتتىڭ ايقىندالماۋى مەن باستى كەيىپكەرلەرگە كوپشىلىك ساحنا تاراپىنان ەكپىننىڭ دۇرىس قويىلماۋى, اسىرەسە, ءبىرجان (مەيىر باينەش) مەن سارانىڭ (مايرا مۇحامەدقىزى) شىعاتىن تۇستارى وزگە انشىلەردەن دارالانبايدى. سونىڭ سالدارىنان دا الاشقا اتى ءمالىم ءبىرجان سالدىڭ انشىلىك, سەرىلىك, قايراتكەرلىك بولمىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى تولىققاندى اشىلماي, ءالى دە ءبىر قايناۋى ىشىندە كەتكەندەي ءوز دەڭگەيىندە كوڭىل تۇشىنتپادى. 22 جىلدىق ساعىنىشپەن جەتكەن مايرا مۇحامەدقىزىنىڭ ساراسىنان دا اھ دەگىزەرلىك بەينە كورە المادىق. «لا-سكالا» تەاترى ساحناسىن اۋەزدى انىمەن باعىندىرعان عالامات داۋىستى ءانشىنىڭ ءدال وسى قويىلىمدا, وكىنىشكە قاراي, مۇمكىندىگى تولىققاندى اشىلماعان. سەبەبىن تاعى دا ءرولدىڭ ساحنالىق ماقساتى مەن مىندەتىنىڭ ايقىندالماۋىنان دەپ تۇيدىك. ال, كەرىسىنشە, قويىلىم سوڭىندا ءبىرجاننىڭ اناسى انالىقتىڭ جوقتاۋى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى دينا حامزينانىڭ ورىنداۋىندا جۇرەككە جەتتى.

باس-اياعى 7 ايدان استام ۋاقىتتا دايىندالعان وپەرا قاي جاعىنان كەلگەندە دە ءوزىنىڭ جاڭاشىلدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ول اسىرەسە ساحنا دەكوراتسياسى مەن ستسەنوگرافياسىندا ايقىن اڭعارادى. ساحنانىڭ سەرىگى – سۇلۋلىق دەسەك, سول سۇلۋلىققا ءبىز تاماشالاعان ء«بىرجان-سارا» وپەراسى ايقىن دالەل. العاشقى كورىنىستەگى ونەر جارمەڭكەسىنىڭ توي-دۋمانعا تولى قىزىعىنان باستاپ, كوكشەتاۋدىڭ الاسا شوقىلى قاراعايلى تاۋلارى بەدەرلەنگەن سۇلۋ تابيعاتى, سارانىڭ جيەنقۇلعا ۇزاتىلار ساحناسىنداعى كيىز ءۇيدىڭ سالتاناتى – بارلىعى-بارلىعى وزىندىك اسەمدىگى ءھام شىنايلىعىمەن ءتانتى ەتتى. ساحنا سالتاناتىنا عالامات مەرەكەلىك كوڭىل كۇي ۇستەيدى.

قازاق وپەراسىنىڭ شىڭى سانالاتىن ۇلتتىق مۋزىكامىزدىڭ ءىنجۋ-مارجانى – ء«بىرجان-سارانىڭ» زاماناۋي ۇندە كورەرمەنىمەن قايتا قاۋىشۋى ونەر الەمىنىڭ ۇلكەن جاڭالىعىنا اينالعانى ءسوزسىز. قويىلىمداعى قانشاما عاجاپ كورىنىستەر: ءبىرجان مەن سارانىڭ ايتىسى, جەكە ايتىلاتىن اريالار مەن اريوزالار, جار-جار, بي كورىنىستەرى, قوسىلا شىرقالاتىن دۋەتتەردىڭ قاي-قايسىسى دا ءوزىنىڭ كاسىبي جەتكىزىلۋىمەن ءھام ۇلتتىق ونەرىمىزدى كەلەشەك ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرۋگە باعىتتالعان ىجداھاتتى ۇمتىلىسىمەن كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىردى. شىمىلدىق ارتىنا جاسىرىنعان بىرنەشە ايعا سوزىلعان ماڭداي تەر ەڭبەك ءدال بۇگىن ءوز ناتيجەسىن بەردى. ونى كورەرمەننىڭ تولاسسىز سوعىلعان شاپالاعى مەن ونەرپازدارعا باعىتتالعان شەكسىز ىقىلاسىنان انىق سەزدىك.

سونداي-اق, قويىلىم بارىسىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى ءمالىم ەتكەندەي, مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا» وپەراسى 20-30 شىلدە ارالىعىندا استانانىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق وپەرا فەستيۆالىندە Open Air فورماتىندا اشىق اسپان استىندا ونەرسۇيەر قاۋىم نازارىنا ۇسىنىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. استانا حالقى مەن قالا قوناقتارى ءۇشىن بۇل كورسەتىلىم ايتۋلى ونەر وقيعاسىنا اينالادى دەپ كۇتىلۋدە.

نازەركە جۇماباي,

«ەگەمەن قازاقستان»