كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جايى قارالدى. سونداي-اق كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ, سونىمەن قاتار مەديتسينالىق جابدىقتاردى ساتىپ الۋ, بىرىڭعاي نومەنكلاتۋراسىن قالىپتاستىرۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2018-2027 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنىڭ تۇجىرىمداماسىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارىنا تالداۋ جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ەكسپورتقا باعىتتاۋ جانە يمپورتتى الماستىرۋعا باعىتتالعان 15 باسىم باعىتتار انىقتالعان. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ جاڭا مال ءوسىرۋشى-فەرمەرلەر كلاسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باعدارلاما اياسىندا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار سانىنىڭ 20 مىڭنان 100 مىڭعا دەيىن وسۋىنە, اۋىل تۇرعىندارىنا جۇمىس ورىندارىن 100 مىڭنان 500 مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق ىقم سانىن 7 ملن-نان 15 ملن باسقا دەيىن كوبەيتۋگە, سيىر جانە قوي ەتى ءوندىرىسىن 600 مىڭ توننادان 1,6 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا, ەكسپورتتان تۇسەتىن پايدا كولەمىن $2,4 ملرد دەيىن ۇلعايتۋعا, ءبىر جۇمىسشىعا ەڭبەك ونىمدىلىگىن $1000-دان $8000-عا دەيىن وسىرۋگە جول اشىلماق.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى مىندەتتەرى مەن مەرزىمدەرى كورسەتىلگەن ەگجەي-تەگجەيلى جول كارتاسىن ازىرلەگەن. جول كارتاسىن اوك-ءتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ۇسىنىلعان.
ال «قازاگرو» ۇبح» اق باسقارما توراعاسى نۇرلىبەك مالەلوۆ ءوز بايانداماسىندا قازاگرو قۇرىلىمى ارقىلى جاڭا باعدارلامانىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى – شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى. وسىلايشا فەرمەرلەر مالداردى ودان ءارى كوبەيتىپ ءوسىرۋ ءۇشىن تولدەيتىن مال ساتىپ الۋعا, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىن جانە مال ازىعى وندىرىسىنە جابدىقتار ساتىپ الۋعا, مال ۇستايتىن ورىنداردى سالۋعا, اينالىم قاراجاتتارىن تولىقتىرۋعا جانە بيزنەس جۇرگىزۋگە قاجەتتى وزگە دە ماقساتتارعا 15 جىل مەرزىمگە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جىلىنا 4%-عا نەسيە الا الادى. بيىل فەرمەرلەردى قارجىلاندىرۋعا بارلىعى شامامەن 50 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ جوسپارلانعان.
باعدارلامانىڭ تۇجىرىمداماسى دۇنيەجۇزىلىك بانك, ازيا دامۋ بانكى سياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەندى, ولار ءوز قاراجاتتارىن تارتۋ ارقىلى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە اتسالىساتىن بولادى. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قازاقستانداعى وكىلى اتو براۋن ءوز سوزىندە بۇل باعدارلاما قازاقستاننىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۇرعىسىنان تاڭداعان ءوسۋ ۇلگىسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ساۋدانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى, سەبەبى قازاقستاندىق ونىمدەر رەسەي, قىتاي جانە ورتالىق ازيا نارىقتارىندا جوعارى سۇرانىسقا يە.
سونداي-اق جيىندا «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ءوز كەزەگىندە جاڭا باعدارلاما مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل باعدارلاما تەك ەتتى مال شارۋاشىلىعى ماسەلەلەرىن عانا ەمەس, سونداي-اق جايىلىمداردى ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋارمالى جايىلىمداردىڭ كولەمىن ارتتىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەردى دە قوزعايدى. باعدارلاما جەم-ءشوپ ءوندىرىسىن دامىتۋعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى ا. مىرزاحمەتوۆ.
سونىمەن قاتار ول Inalca Eurasia كومپانياسى جوبانى قۋاتتىلىعى جىلىنا 180 مىڭ مال سوياتىن ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا ىسكە اسىرۋدى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى. ال «استىق يندۋسترياسى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءالجان حابيەۆ ۇلتتىق باعدارلاما ەت يندۋسترياسىندا بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن نە قاجەت ەكەنىن انىق تۇسىنەتىن ينۆەستور تىلىندە جازىلعانىن اتاپ ءوتتى.
جيىندا سونداي-اق بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ءو.شوكەەۆ ءسوز سويلەدى. ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرى بولۋى كەرەك دەگەن مىندەت قويعانىن ەسكە سالدى.
كەدەندىك ۇدەرىستەر اۆتوماتتاندىرىلدىۇكىمەت وتىرىسىندا كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا «استانا-1» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پەن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ باياندادى. ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ, بيىل كۇشىنە ەنگەن جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ نورمالارى اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇۇ يۋنكتاد-پەن بىرلەسىپ «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلۋدە. ماسەلەن, 2017 جىلعى 1 قازاننان باستاپ «كەدەندىك ترانزيت» كىشى جۇيەسى ىسكە قوسىلدى, 200 مىڭنان استام ترانزيتتىك دەكلاراتسيا رەسىمدەلدى, ونىڭ ىشىندە 92%-دان استامى (180 مىڭنان استام ترانزيتتىك دەكلاراتسيا) 1 مينۋتتان اسپايتىن ۋاقىتتا شىعارىلدى. وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ «ەكسپورت» كەدەندىك ءراسىمى بويىنشا «كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋ» كىشى جۇيەسى ىسكە قوسىلعان.
«بيىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ يمپورت بويىنشا جانە قالعان كەدەندىك راسىمدەر بويىنشا «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسى جۇمىس ىستەۋدە. بۇگىنگى تاڭدا يمپورت بويىنشا تاۋارلارعا ارنالعان 16,3 مىڭ دەكلاراتسيا رەسىمدەلگەن, ودان تاۋارلارعا ارنالعان دەكلاراتسيالاردىڭ 90%-ى «جاسىل ءدالىز» ارقىلى اۆتوماتتى رەجىمدە شىعارىلدى», دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ال ءوز كەزەگىندە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى د.اباەۆ «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى تەحنيكالىق مىندەت بەكىتىلگەنىن ايتتى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسى مەن ونى «ە-ليتسەنزيالاۋ» مەملەكەتتىك دەرەكتەر قورىمەن ىقپالداستىرۋ جۇزەگە اسىرىلعانىن جەتكىزدى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, جول كارتاسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. ونىڭ اياسىندا تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانى ازايتىلىپ, قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى 26 جۇمىس كۇنىنەن 8 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلادى, سونداي-اق اتقارىلاتىن جۇمىس جارتىلاي اۆتوماتتاندىرۋدان تولىق اۆتوماتتاندىرۋعا كوشىرىلەدى.
بۇگىندە 63 كەدەن بەكەتى جەردەگى بايلانىس ارنالارى ارقىلى, 8 وتكىزۋ بەكەتى – سپۋتنيكتىك بايلانىس ارقىلى جەلىگە قوسىلعان. سونىمەن قاتار «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ا.مىرزاحمەتوۆ «استانا-1» اج-نى ەنگىزۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەر مەن ونىڭ بيزنەسكە تيگىزەر پايداسى تۋرالى ايتىپ بەردى. سونداي-اق پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ا.مامين مەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ا.جۇماعاليەۆ تالقىلانعان ماسەلەگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
مەديتسينالىق جابدىقتار جاڭارۋداجيىندا مەديتسينالىق جابدىقتاردى ساتىپ الۋ, بىرىڭعاي نومەنكلاتۋراسىن قالىپتاستىرۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى جونىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ ەسەپ بەردى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, جاراقتاندىرۋدىڭ ەڭ تومەنگى نورماتيۆتەرىنە سايكەس مەديتسينالىق تەحنيكامەن جاراقتاندىرۋدىڭ ورتاشا پايىزى 65,2%. مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنداعى مەديتسينالىق تەحنيكانىڭ توزۋى 35%-دان استام. مەديتسينالىق تەحنيكانى جاڭارتۋعا دەگەن قاجەتتىلىك جىل سايىن 96 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
2016 جىلدان باستاپ 2018 جىلدار كەزەڭىندە جالپى سوماسى 128 ملرد-تان استام تەڭگەگە مەديتسينالىق تەحنيكا ساتىپ الىنعان. بۇدان وزگە جىل سايىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋعا جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر بولەدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق تەحنيكانى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن تالداۋ ماقساتىندا 2017 جىلعى مامىر-ماۋسىم كەزەڭدەرىندە 2012-2016 جىلدار ارالىعىندا ساتىپ الىنعان تەحنيكاعا كەزەڭ-كەزەڭمەن تەكسەرىس جۇرگىزدى. قۇنى 5 ملن-نان استام تەڭگە تۇراتىن مەديتسينالىق تەحنيكاعا تالداۋ جاسالدى. جۇرگىزىلگەن اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا بۇزۋشىلىقتار انىقتالىپ, ءتيىستى شارالار قابىلداندى», دەدى ە.ءبىرتانوۆ.
قاجەتتىلىككە جۇرگىزىلگەن تالداۋدان كەيىن جانە ءمجا مەن ليزينگ ارقىلى جاسالعان شارتتاردىڭ ءوسۋىنىڭ وڭ قارقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك وسى مەحانيزمدەردى قولدانۋ ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىن جاراقتاندىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان. 2016-2018 جىلدار كەزەڭىندە 4,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 241 ليزينگتىك جوبا ىسكە اسىرىلعان. «جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەديتسينالىق ۇيىمداردى تسيفرلاندىرىپ, ولارعا قىمبات تۇراتىن مەديتسينالىق جابدىقتاردى قوسۋ ارقىلى بارلىق مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ە.ءبىرتانوۆ.
بۇل باعىتتا وڭىرلەردە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ج.تۇيمەباەۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.نوعاەۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆ باياندادى. سونداي-اق «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ا.مىرزاحمەتوۆ پىكىر ءبىلدىردى. پرەمەر-مينيستر ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. بۇدان وزگە راتسيونالدى جوسپارلاۋ جانە مەديتسينالىق تەحنيكانى ساتىپ الۋدىڭ جوندىلىگى ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى. بۇل جابدىقتىڭ تۇرىپ قالۋ جانە ونى ءتيىمسىز پايدالانۋ قاۋپىن ازايتادى.
دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»