ءتىلىمىز عىلىمي لەكسيكونمەن تولىعۋدا

ارقايسىسى 10 000 دانامەن جارىق كورگەن 18 وقۋلىق گۋمانيتارلىق ءبىلىم­نىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا, اتاپ ايت­قاندا فيلوسوفيا, الەۋمەتتانۋ, پسي­حولوگيا, ەكونوميكا, مەنەدجمەنت, كا­­سىپكەرلىك, ءدىنتانۋ, لينگۆيستيكا, ما­دە­نيەتتانۋ, انتروپولوگيا مەن جۋرنا­ليس­تيكا سەكىلدى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ, كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىندە كەڭىنەن قولدانىلاتىن وزىق وقۋلىقتار بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ 16-سى – اعىل­شىن, بىرەۋى – فرانتسۋز, ەندى ءبىرى ورىس تىلى­نەن تارجىمالانعان ەكەن. بۇلاردىڭ مەم­لەكەتتىك تىلگە ءتارجىمالانۋى «رۋحا­ني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ءتيىمدى ناتي­جەسىنەن. ويتكەنى بۇرىن-سوڭدى الەم­دىك گۋمانيتارلىق عىلىم ءدال مۇن­داي كو­لەمدە قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ كور­مە­گەن­دىگى بارىمىزگە ايان.

بىلتىر وسى «100 وقۋلىق» جوباسى جاريالانا سالىسىمەن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنان 800-دەن اسا وقۋلىقتى مەم­لەكەتتىك تىلگە اۋدارۋ تۋرالى ۇسىنىس تۇس­كەنىن ەستىگەن بولاتىنبىز. بىراق ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا شەشىمىنەن كەيىن «فيلوسوفيانىڭ قىسقاشا تاريحى», «ەكونوميكس», «كاسىپكەرلىك تەو­رياسى» سىندى كىتاپتار ىرىكتەلىپ, بەل­گىلى فرانتسۋز فيلوسوفى رەمي حەسس, الەۋ­مەتتانۋ عىلىمىنىڭ ەڭ بەدەلدى وكى­لى دجوردج ريتتسەر, انتروپولوگ عا­لىم الان بارناردتاردىڭ ەڭبەكتەرى قا­زاق تىلىندەگى عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ قا­تارىنا كەلىپ قوسىلدى. اتالعان ەڭبەك­تەر كەمىندە باسپادان 3 قايتارا باسىلىپ شىققان, سوڭعى باسىلىمدارى وتكەن 3 جىل كولەمىندە جارىق كورگەن ەكەن. دەمەك وسىعان قاراپ-اق بۇل ەڭ­بەك­تەردىڭ قانشالىقتى سۇرانىسقا يە ەكەنىن باعامداي بەرۋىمىزگە بولا­تىن سەكىلدى. جالپى, نارىقتا بۇل كىتاپتاردىڭ باعاسى اناۋ ايتقانداي ارزان دا ەمەس. كەيبىرىنىڭ قۇنى 280 دوللارعا دەيىن باعالانادى. نەگە دەسەك, مۇنداي ءبىر كىتاپتى قۇراستىرىپ باسۋعا 500 000-نان 3 ملن اقش دوللارىنا دەيىن قارجى جۇمسالادى ەكەن. وزگەسىن ايتپاعاندا, جالعىز «قۇدايتانۋ بايانى» وقۋلىعى ۇلىبريتانيادا 30 فۋنت تۇرادى. ال قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي قۇندى ەڭبەكتەردى تەگىن وقىپ, ءىلىم-عى­لىم الەمىنە ەركىن قۇلاش سەرمەي الاتىن مۇمكىندىككە يە بولىپ وتىر. وسىنى مەڭ­زەگەن پرەزيدەنتىمىز «وسى وقۋلىقتار ارق­ىلى ءبىزدىڭ عالىمدارىمىز دا قۋات الىپ, سەرپىن الىپ, تۇبىندە جازاتىن شى­عار دەپ ويلايمىن. سوندىقتان جاس عا­لىمدارىمىزعا رۋح بەرىپ, ىزدەنىستىڭ جو­لىنا سالىپ, ءوزىمىز دە وسىنداي وقۋ­لىق­تاردى, وسىنداي ەڭبەكتەردى شىعا­رۋ­عا بولادى دەپ مەن سەنەمىن!» دەپ وسكەلەڭ ۇر­پاق اراسىنان الەمگە ايگىلى عالىمدار شىعادى دەگەن ءوز سەنىمىن دە بىلدىرە كەتتى.

ماماندار «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لاماسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان بۇل باس­تامالاردى ۇلتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ جوسپارىنا بالايدى. سونداي-اق بۇل جوبانى عىلىمي قازاق ءتىلىن قا­لىپ­تاستىرۋداعى بىرەگەي قادام دەپ ەسەپ­تەيدى. سەبەبى ءتىلىمىز حالىقارالىق عى­لىمي لەكسيكونمەن تولىعۋدا. تەك وسى 18 وقۋلىقتىڭ نەگىزىندە عانا قازاق تىلىندە 3000-نان استام عىلىمي تەرميندەر مەن ۇعىمدار پايدا بولىپ ۇلگەرىپتى. كەز كەلگەن تاۋەلسىز مەملەكەت سانا سەزىمىمەن ويلاۋ قابىلەتىن وزىندىك جۇيەدە قالىپتاستىرا ءبىلۋى كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل ۇلت بولامىن دەگەن ەلدىڭ نەگىزگى ماقسات-مۇددەسى. قازاقستان وسى قاعيدانى تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن بەرى ۇستانىپ كەلەدى. وسى رەتتە ەلباسى قازاق ءالىپبيىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كو­شىرىلۋى انا ءتىلىمىزدىڭ كەمەلدەنۋى جو­لىنداعى قابىلدانعان ماڭىزدى شە­شىم ەكەندىگىن ەسكە سالىپ ءوتتى. ادام­نىڭ سانا- سەزىمىنىڭ قالىپتاسۋى بالا كەزدەن باستاۋ الاتىندىقتان ءدال وسى شاقتا وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ساپالى ءبىلىم ءنارىن سىڭىرە ءبىلۋ وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن ءسوز ەتە كەلىپ, قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق جوباسى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىن دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ وزىق تاجىريبەسىمەن تانىستىرىپ, ولاردى الەمدەگى ماڭدايالدى ۋنيۆەرسيتەتتەر دەڭگەيىنە شىعارۋعا جول اشاتىنىن دا تىلگە تيەك ەتتى.

قوعامدىق سانانى وزگەرتۋ ءىسىنىڭ تىرەگى جاڭا مازمۇنعا سۇيەنەتىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەكەنىنە دە ەرەكشە توقتالعان پرەزيدەنت جوبا اياسىندا اتقارىلعان جۇمىس­تاردى وڭ باعالاپ, «جاڭا گۋماني­تارلىق ءبىلىم: قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىسا وتىرىپ, الەمدەگى ۇزدىك وقۋلىقتاردىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلعان نۇسقاسى بيىلعى وقۋ جىلىندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلسىن دەگەن تاپسىرما جۇكتەدى. ارينە ءبىرىنشى كەزەكتە الدىمىزدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوباسى اياسىنداعى كەشەندى مىندەتتەردىڭ ءبىرى الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇزدىك وقۋلىقتاردىڭ جىل سوڭىنا دەيىن زامان تالابىنا ساي تاعى 30-ىن مەملەكەتتىك تىلگە ءتارجىمالاۋ مىندەتى تۇر.

قالاي دەگەنمەن دە وسىناۋ قازاق عىلىمىنا كەلگەن تىڭ جاڭالىق ءبىز سەكىلدى تالاي جوعارى وقۋ ورنى ۇستازدارىنىڭ جۇرەكتەرىنە جالىن, قابىلەتتەرىنە قانات ءبىتىردى دەپ ويلايمىن. جەكە ءوزىمنىڭ كوڭىل كۇيىمدى بىلدىرەر بولسام, ءوزىم ءدارىس بە­رە­تىن «جۋرناليستيكا» عىلىمىنىڭ وقۋلىقتارىن قولىما ۇستاپ كورىپ, سول ەڭبەكتەرمەن ستۋدەنتتەردىڭ تالاپتارىن ءارى قاراي شىڭدايتىن كۇندى اسىعا كۇتىپ ءجۇرمىن.

سوسىن ءبىر ايتا كەتەرلىگى: اتالعان جاڭا وقۋلىقتار:

1. كادىمگى كىتاپ تۇرىندە

2. 100 kitap.kz سايتىندا ونلاين تۇرىندە.

3. ۇزدىك لەكتسيالاردىڭ ۆيدەوتەكاسى دە­گەن سەكىلدى 3 فورماتتا بولاتىنى دا كو­ڭىلگە قۋانىش سىيلادى. ياعني تالىم­گەر­گە دە, بىلىمگەرگە دە قولجەتىمدى ءارى قو­لايلى بولماق.

سونىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا وقۋ­لىق­تار وقۋ ورىندارىنا تەگىن تاراتىلىپ, ەلەكتروندى نۇسقالارى Openu.kz اشىق پلاتفورماسىنا دا ەنگىزىلمەكشى. بارەكەلدى! ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى بولاشاعىمىزدىڭ باعدارىن ايقىنداپ, رۋحاني دۇنيەمىزدى بايىتىپ  جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلى بۇل.

«وقى جانە ۇيرەن. ماڭىزدى كىتاپ­تاردى وقى. قالعانىن ءومىردىڭ ءوزى ۇيرەتىپ بەرەدى» دەپ دوستوەۆسكي ايتپاقشى, ادامي قاتىناستاردىڭ ارقيلى كورىنىستەرىن جارقىن سيپاتتايتىن ويشىل جازۋشىلار جازاتىن كىتاپ – تۇنىپ تۇرعان قازىنا ەكە­نىن بىلەمىز, ولاي بولاتىن بولسا, بۇل قۇن­دى ەڭبەكتەردىڭ قازاقستاننىڭ بو­لا­شاعىن جاسايتىن جاس ۇرپاققا زاماناۋي عىلىم-ءبىلىمدى مەڭگەرتىپ, ەلىمىزدى دا­مىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ جولىندا تيگىزەر ۇلەسى ايرىقشا زور بولماق.

ايبەك تۇرعانبەك ۇلى,

UIB ۋنيۆەرسيتەتى