ءىش اۋىرسا دا, ءتىس اۋىرسا دا جۇرت جاپا-تارماعاي كەڭەس سۇرايتىن, ايتقاندارىن بۇلجىتپاي ورىندايتىن ءبىر امبەباپ مامان بار كوماروۆسكي دەگەن. بالالارى تۇشكىرىپ-پىسقىرىپ, تەمپەراتۋراسى ءسال كوتەرىلسە انالارىنىڭ جالما-جان عالامتورعا ءۇڭىلىپ, الگى ايدىك مەديتسينا مامانىنىڭ اقىل-كەڭەسىن وقىپ جاتاتىنىنا ءوزىمىز دە كۋا بولىپ ءجۇرمىز.
دەنساۋلىققا قاتىستى اقىل-كەڭەستەرىنە جالپاق جۇرت قۇدايداي سەنەتىندەي كوماروۆسكي دەگەن كىم ەكەنىن بىلۋگە تىرىسقانبىز. ءوز ءىسىن تەرەڭ بىلەتىن كاسىبي مامان, پەدياتر, ۋكراينالىق جوعارى كاتەگوريالى دارىگەر ەكەن. ەمدەيمىن دەپ ەلدى الداپ, الاياقتىقپەن اقشا تاۋىپ جۇرگەندەرگە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن بىلىكتى مامان كورىنەدى. بالالار اۋرۋحاناسىندا تالاي جىل ەڭبەك ەتكەن, ءتۇرلى قىزمەت ساتىسىنان وتكەن, بىرنەشە عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى. «كلينيك» دەپ اتالاتىن جەكە بالالار كلينيكاسى دا بار. ونشاقتى جىل بۇرىن اشىلعان «دوكتور كوماروۆسكيدىڭ مەكتەبى» دەگەن مەديتسينالىق باعىتتاعى تەلەباعدارلاما جۇرگىزۋشىسىنىڭ كورەرمەندەر اراسىندا كەڭىنەن تانىلعانى سونشالىق, باعدارلاما بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ۋكراينانىڭ عانا ەمەس, رەسەي, بەلارۋس, مولدوۆا تەلەارنالارىن جاۋلاپتى. ول از دەسەڭىز, كانادا, گەرمانيا, يزرايل سىندى ەلدەردەگى ورىس ءتىلدى ارنالاردان كورسەتىلەدى. «دوكتور كوماروۆسكيدەن سۇراڭىز», «ميكستۋرا-شوۋ» دەگەن دە باعدارلامالارى بار.
كوماروۆسكيدىڭ بالا دەنساۋلىعىنا, تاربيەسىنە قاتىستى ايتقاندارى قاناتتى سوزگە اينالىپ, حالىق اراسىندا كەڭىنەن تارالىپ كەتىپتى. «باقىتتى بالا – دەنساۋلىعى جاقسى بالا, ونىڭ جاقسى وقۋى مەن سكريپكا تارتا الۋى ەكىنشى كەزەكتە», «بالا ءۇشىن شەتەلدەگى كۋرورتتان – اۋىلدا جالاڭاياق جۇگىرىپ, كۇنگە كۇيگەن ارتىق» دەگەن سىندى سوزدەرى دە قولايىمىزعا جاعا كەتكەنىن جاسىرمايمىز.
ۋكراينالىق پەدياتردى نە ءۇشىن سونشا اسپەتتەپ وتىر دەرسىز. جاقىندا جۋرناليستىك جۇمىسىمىزدىڭ بارىسىمەن ءبىر توپ ارىپتەسىمىزدىڭ قاتارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعان ەدىك. ە.ءبىرتانوۆ وسى كەزدەسۋدە مينيسترلىك تاراپىنان قولعا العان جۇمىستاردىڭ ءبىرازىن ورتاعا سالا كەلىپ, قوعامدا سالاماتتى ءومىر سالتىنا ۇيرەتۋگە كۇش سالىنىپ جاتقانىنا كوبىرەك توقتالدى. قازىرگى تاڭدا مەديتسينا سالاسىنا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ 14 پايىزى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارعا جۇمسالادى ەكەن. سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ قىر-سىرىن قوعامعا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ وتىرۋ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن بىردەن-ءبىر جول ەكەنى الدەقاشان دالەلدەنگەن. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە نەشە ءتۇرلى شوۋ-باعدارلامالار كوپ بولعانىمەن, مەديتسينالىق باعىتتاعى باعدارلامالاردىڭ از ەكەنى, حالىق جاپپاي قۇلاق اساتىن مەديتسينا مامانى ءارى مەدياتۇلعا جوق ەكەنى دە وسى جيىندا ورتاعا سالىندى.
شىنىندا دا, رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا «دەنساۋلىق», ء«بىرىنشى بايلىق», «ۇلت ساۋلىعى» سىندى باعدارلامالار بولعانىمەن, ولاردىڭ تانىمالدىق دەڭگەيى اسا جوعارى ەمەس ەكەنى راس. «قازاقستان» ارناسىنداعى «شيپاگەر» باعدارلاماسى ءتىل ۇشىنا ورالىپ تۇر. الايدا, ەفيرگە اپتاسىنا ءبىر-اق مارتە شىعاتىن 20 مينۋتتىق باعدارلاما ازدىق ەتەتىنى تۇسىنىكتى. ال كورەرمەن جازباي تانيتىن, ايتقان اقىل-كەڭەسىن تۇراقتى تۇردە تىڭدايتىن كاسىبي مەديتسينا مامانى ءارى تەلەجۇلدىز اتانعان ادام قازاقستاندا بولعان ەمەس.
تانىمدىق باعدارلامالاردىڭ اراسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ تۋرالى 10-15 مينۋت ايتىلىپ, بىرەر سيۋجەت كورسەتىلەتىنى بولماسا, كورەرمەندەر اسىعا كۇتىپ, ۇزدىكسىز حابارلاسىپ جاتاتىن باعدارلاما ەسىمىزگە تۇسپەدى. قازىرگىدەي ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسى اسپانداپ, ەمدەلۋ قۇنى قىمباتتاپ بارا جاتقان كەزەڭدە ءبىزدىڭ حالىق «دەنساۋلىقتىڭ – ءبىرىنشى بايلىق» ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. ماسەلە ولاردىڭ قىزىقتى ءارى پايدالى اقپاراتتارعا دەگەن سۇرانىسىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە وتەي الماي وتىرعانىمىزبەن بايلانىستى.
ەندى باسقا ەلدەردىڭ مىسالىنا كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. ماسەلەن, رەسەيدە مەديتسينالىق باعىتتاعى تەلەباعدارلامالاردى ايتپاعاندا, «زدوروۆە», «پەرۆىي مەديتسينسكي كانال» سىندى جەكە تەلەارنالار بار. ول از بولعانداي وتكەن جىلى «دوكتور» دەگەن جاڭا ارنانىڭ تۇساۋى تاعى كەسىلىپتى. اتالعان ارنالاردا تانىمال مەديتسينا ماماندارى دەنساۋلىق ساقتاۋعا قاتىستى ءتۇرلى سالالاردى قامتيتىن باعدارلامالاردى جۇرگىزەدى. «مەديكتەر» ەفيردە ناۋقاستاردى ەمدەۋدىڭ جولدارىن كورنەكى مىسالدار ارقىلى كورسەتىپ, كەرەك بولسا جەڭىل-جەلپى وپەراتسيا دا جاسايدى. كورەرمەندەردىڭ ولاردىڭ ايتقاندارىنا ءشۇباسىز سەنەتىنى سول.
ءيسى قازاققا تانىمال مەديتسينا ماماندارى ءبىزدىڭ ەلدە دە از ەمەس. ولار تۋرالى ايتقاندا تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ ەسىمى ءتىل ۇشىنا ءبىرىنشى بولىپ ورالادى. اقساقال جاسى توقساندى القىمداسا دا ساليقالى سۇحباتتارىمەن, شىمىر تۇلعاسىمەن-اق سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىندەي كورىنەرى حاق. ايگىلى اكادەميك, ەلىمىزدە بالالار حيرۋرگياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان تۇلعا, حالىق التىن قولدى ادام دەپ ارداقتايتىن كامال ورمانتاەۆ تا وسى قاتاردا. ەندىگى كەزەكتە بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ اراسىنان حالىققا تانىمال مەديا-تۇلعالار قالىپتاسىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قىر-سىرى تۋرالى تەلەباعدارلامالاردى كوبەيتۋ كەرەك سىڭايلى. دارىگەر مەن پاتسيەنتتىڭ اراسىندا تارتىمدى ديالوگ ورناتۋدا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋدا تەلەۆيزيانىڭ ءرولىن سول ارقىلى كۇشەيتۋگە بولار ەدى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»