ادام بالاسى ءجۇز جاساعان ادامدى ارقاشاندا قاستەرلەپ, قۇرمەتتەپ, ونىڭ ونەگەسىنە, وتكەن-كەتكەن ومىرىنە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, قۇپياسىنىڭ سىرىن دا بىلۋگە ۇمتىلىپ جاتادى. بۇگىندە ەلىمىزدە ءجۇز جاساعان جاندار كوپ ەمەس. سول سەبەپتى عاسىر جاساعان اتا-اجەلەرىمىزدىڭ اۋزىنان وتكەن ءومىر جايلى نەبىر اڭگىمەلەردى ەستىپ, باتاسىن دا العىمىز كەلىپ وتىراتىنىمىز زاڭدى قۇبىلىس ەكەنى راس. ولاردىڭ تالاي كەزەڭدەردى باستان كەشىرگەن وتكەن ءومىرى تاريح ءۇشىن دە, ادام ءۇشىن دە ءمانى زور بولىپ قالا بەرەدى.
سونداي عاسىر جاساعان جانداردىڭ ءبىرى, بۇگىندە 101 جاسقا جەتكەن ماريام يۆانوۆنا جايلاۋباەۆانىڭ ءومىرى دە نەبىر قيلى تاعدىرلارعا تولى. ۇلتى ورىس بولسا دا بۇكىل ءومىرى قازاقتىڭ قاراپايىم كەلىنى بولىپ ءوتتى. ول كوپ بالالى انا, نەمەرە, شوبەرە سۇيگەن قادىرلى اجە اتاندى.
– انامىزدىڭ تولقۇجاتىندا تۋعان جىلى 1917 جىلعى 1 قاڭتار دەپ جازىلعان. وتكەن جىلى قاڭتاردا انامىزدىڭ 100 جاسقا كەلگەنىن تويلادىق, – دەيدى قىزى قاراشاش.
سوناۋ 1935-36 جىلدارى كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ۋليانوۆ كولحوزىنداعى (قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنا قاراستى ءالجان اۋىلى,) قاراپايىم شارۋا بالاسى جاڭاباي جايلاۋباەۆ اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانادى, رەسەيدىڭ ءسىبىر ايماعىندا قىزمەتىن اتقارادى. سوندا ءجۇرىپ, فەلدشەر بولىپ جۇمىس ىستەيتىن مارياممەن تانىسادى. شيراق تا ورىسشا بىلەتىن سىمباتتى قازاق جىگىتى جاڭاباي مەن ماريام اراسىندا ماحاببات سەزىمى تۋىپ, ءبىرىن-ءبىرى جاقسى كورىپ قالادى. ماريام جەتىم وسكەن ەكەن. جاڭاباي اۋىلداعى اكە-شەشەسىنە حات جازىپ ۇيلەنۋگە رۇقسات سۇرايدى. مۇندايدى كىم كورگەن ول ۋاقىتتا. باستاپقىدا شوشىسا دا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە سول كەزدە كولحوزدىڭ باسقارۋشىسى بولعان, ەلگە سىيلى, وقىعان تۋعان اعاسى بورانباي ءوزى ارالاسىپ, ءبارىن كوندىرىپ, رۇقساتىن بەرىپ حات جازادى. ءسويتىپ ماريام تازا قازاقتار عانا تۇراتىن سابەرلى اۋىلىنا (ول كەزدە ەسكىشە سولاي اتاعان) كەلىن بولىپ تۇسەدى. سابەرلى مەن زاريا اۋىلى اراسىندا (اراسى 4-5 شاقىرىم) فەلدشەر بولىپ جۇمىس ىستەيدى, «دارىگەر قىز» اتانادى. ەكى اۋىل ورتاسىندا, ودان قالا بەردى 15-20 شاقىرىمداعى لوبانوۆا مەن شالقار اۋىلدارى اراسىندا جاياۋلاپ ءجۇرىپ-اق جۇمىسىن ادال اتقارادى. قيىن جىلداردا ءتىپتى كوكشەتاۋعا دەيىن جاياۋ-جالپىلاپ بارعان كەزدەرى بولىپتى. اۋىلدىڭ بۇكىل جۇمىسىنا ارالاسادى, قولمەن ەگىن ەگىپ, باستىرىپ, مال دا باقتى. جولداسى جاڭاباي مەن ونىڭ اعاسى بورانباي (سوعىستا قازا تاپقان) مايدانعا اتتانادى. جاڭاباي سوعىستا باسىنان اياعىنا دەيىن باتىستان باستاپ قيىر شىعىستا بولىپ, جاپون سوعىسىنا قاتىسىپ, 1946 جىلى ەلگە ورالادى. اۋىلداعى ەڭبەككە ارالاسادى. 1980 جىلداردىڭ ورتاسىندا ومىردەن وزدى.
ماريام اپاي توعىز قۇرساق كوتەرىپ, ولاردى امان-ەسەن جەتكىزدى. بۇگىندە ۇلكەن قىزىنىڭ ءوزى 80 جاستان استى. ارينە, ولاردىڭ اراسىندا بۇل ومىردەن قايتقان ۇل-قىزدارى دا بار. مۇنىڭ ءبارى ماريام اجەيگە وڭايعا تۇسكەن جوق. ءوزىن بالالارىنىڭ الدىندا السا ەكەن دەگەن ويمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ماريام اپاي بۇگىندە كىشى قىزى قاراشاشتىڭ قولىندا, زەرەندى اۋدانىنداعى قىزىل كاردون اۋىلىندا تۇرىپ جاتىر. وتكەن جىلدارعا دەيىن ءوزى ءجۇرىپ-تۇرىپ كەلسە, بۇگىندە بالالارىنىڭ كومەگىنە سۇيەنەدى. كوزى كورەدى, قۇلاعى ايتقاندى ەستىپ, سۇراعانىڭا جاۋاپ بەرەدى. وتكەن-كەتكەن ومىرىنەن سىر شەرتەدى. مۇسىلمانشا دۇعاسىن وقىپ, باتاسىن بەرىپ, قازاقي سالت-داستۇرمەن عۇمىر كەشتى. سويلەگەندە ءبارىن ءباز-باياعى قازاقتىڭ تىلىمەن ماقال-ماتەلدەتىپ جەتكىزەدى, جارىقتىق. جايلاپ سۇراپ وتىرساڭ باياعى كوزىن كورگەن تالاي ادامدار, زامانداستارى مەن قۇربى-قۇرداستارى تۋرالى دا ەستەلىكتەر ايتىپ بەرەدى. قازىرگى تاڭدا كوكشەتاۋ وڭىرىندە تۇراتىن ۇل-قىزدارىنىڭ ءبارى دە سول ءالجان اۋىلىندا قازاقشا وقىپ ەرجەتتى. بۇگىندە ولاردان تاراعان شوبەرەلەرىمەن قاتار شوپشەكتەرىنىڭ دە الدىن كوردى.
– ە, اينالايىندار, ءبىز نە كورمەدىك دەيسىڭ. مەن ءوزىم جاس كەزىمنەن جەتىمدىكتەن باستاپ, اشتىق پەن جوقشىلىقتىڭ, قايعى مەن قاسىرەتتىڭ تالايىن كوردىم عوي. ەلگە ادال ەڭبەك ەتىپ, بالالارىما جوقشىلىقتى كورسەتپەدىم. كەيىن زامان وڭالىپ, بالالارىمنىڭ دا قىزىعىن كوردىم. تالاي جاقسىلار مەن جاماندىق جاساعانداردى دا كوردىم. جاياۋ-جالپىلاپ, فەلدشەر-دارىگەر بولا ءجۇرىپ, اۋىلداعى شارۋاشىلىق جۇمىستارىنىڭ ءبارىن ىستەدىك. بۇگىنگى زامان جاقسى عوي. ەندى تەك بالالارىمنىڭ, ەلدىڭ اماندىعىن تىلەپ جاتامىن. اللا ەش جاماندىق كورسەتپەسىن, – دەپ اق باتاسىن بەردى جۇزدەن اسقان ماريام اپاي.
اقبوتا كۇزەكباي
استانا