گاۋحار الدامبەرگەنوۆا: الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرادى

ەلباسى: «قازىرگى تاڭدا جەكە ادام عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتىڭ ءوزى باسەكەلىك قابى­لەتىن ارتتىرسا عانا تابىسقا جەتۋ­گە مۇمكىندىك الادى», دەپ اتاپ ءوتىپ, وزگەر­مەلى دۇنيەنىڭ الدىڭعى ساپىندا ءجۇرۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ءبى­رىن­شى كەزەكتەگى ماسەلە بولاتىنىن قا­داپ ايتتى. ال باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قا­لىپ­تاستىرىپ, ونى ۇدايى ارتتىرىپ وتىرۋ ءۇشىن ءبىلىمنىڭ اتقاراتىن ءرولى ايرىقشا زور ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان دا پرەزيدەنت ەلىمىزدە ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى جايىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىر. 

دانا قازاقتا ء«بىلىمدىنىڭ ءجۇزى جارىق» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ كەزىنەن باستاپ ەلباسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلەدى. بيىلعى جولداۋىندا دا ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ تالابىن العا قويدى. بۇگىنگى زاماندا ءبىلىمنىڭ ادامي كاپيتالدى ارتتىرۋدىڭ العىشارتى ەكەنىنە باسىمدىق بەرگەن مەملەكەت باس­شىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا يندۋس­تريالاندىرۋ تالاپتارىنا بەيىمدەۋ قا­جەتتىگىنە نازار اۋداردى. وسىعان وراي­ بار­لىق جاستاعى ازاماتتاردى قام­تيتىن ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ءوزىمىزدىڭ وزىق جۇيە­مىزدى قۇ­رۋدى جەدەلدەتۋ تالاپ ەتىلدى. ء«بى­لىم بە­رۋ باعدارلامالارىنىڭ نەگىزگى باسىم­دىعى وزگەرىستەرگە ۇنەمى بەيىم بولۋ جانە جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋ قابىلەتىن دامىتۋ بولۋعا ءتيىس», دەدى وسى ورايدا­ نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى. بۇل ءۇشىن 2019 جى­ل­­دىڭ 1 قىر­كۇيەگىنە قاراي مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بە­رۋ ىسىندە بالالاردىڭ ەرتە دامۋى مەن قا­لىپتاسۋى ءۇشىن ءوز بەتىنشە وقۋ ماشىعى مەن الەۋمەتتىك داعدىسىن دامىتاتىن باع­دارلامالاردىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قازىر ورتا ءبىلىم بەرۋ سا­لاسىندا جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشۋ باستالدى. شىن مانىندە بۇل مۇلدە جاڭا باع­دارلامالار, وقۋلىقتار, ستاندارت­تار جانە ماماندار دەگەن ءسوز. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پەداگوگتاردى وقىتۋ جانە ولار­­دىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جولدارىن قايتا قاراۋ كەرەك بولادى. سول سەبەپتى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۋنيۆەر­سي­تەتتەردەگى پەداگوگيكالىق كافەدرالار مەن فاكۋلتەتتەردى دامىتۋ جونىندەگى تالابى دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم ەكەنىن باعامدايمىز.

ەلباسى جولداۋىمەن ساباق­تاس «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى حالىققا ۇندەۋى ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جولىندا العا قويىلعان مىندەتتەر مەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسى­رۋعا باعىتتالعان تاعى ءبىر قۇندى قۇجات بولدى. «بەس الەۋمەتتىك باستاما»­ – ءبىزدىڭ ۇلتتىق جانە الەۋمەتتىك بىر­لىگىمىزدى ءبىر ماق­ساتقا ۇيىستىرعان دىڭگەگى مىقتى پلاتفورما. ۇندەۋدەگى بەس باستامانىڭ ءبىرى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 530 مىڭنان استام جاس وقىپ جاتسا, ولاردىڭ 30 پروتسەنتكە جۋىعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىنىڭ يەگەرى. مەملەكەت باسشىسى ەندى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جىل سايىن بولىنەتىن 54 مىڭ گرانتقا قوسىمشا 2018-2019 وقۋ جىلىندا تاعى 20 مىڭ گرانت ءبولۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. ءبىز مۇنى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق دەپ قا­بىلدادىق. ۇندەۋدە ء«بىز الەمدىك ستان­دارتتارعا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپ­تاستىرا وتىرىپ, ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم الۋى­نا جانە تۇراتىن جەرىنە جاعداي جا­ساۋ­عا ءتيىستى نازار اۋدارۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى. وسىعان وراي جو­عارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەر ستۋ­دەنتتەرىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ­دى تاپسىردى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى جاتاقحاناعا مۇق­تاج ستۋدەنتتەردى جاتىن ورىنمەن قام­تاماسىز ەتىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى.

دەسە دە, بۇل ورايدا تۋىنداپ وتىرعان بىرنەشە ماسەلە بار. اتاپ ايتار بولساق, ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنداعى جاتاقحانالاردا ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلمەگەن. كارىز جۇيەلەرى توزىعى جەتىپ, باسىم بولىگى ىستەن شىعۋ قارساڭىندا تۇر. ولقىلىقتى جايتتار ورىن الماس ءۇشىن كارىز جۇيەلەرىن دەر كەزىندە جاڭالاپ, قالپىنا كەلتىرۋ شارالارى جاسالعانى ابزال بولار ەدى. ال بۇل ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىنى بەلگىلى. دەسە دە, ۋنيۆەرسيتەت بيۋدجەتىندە مۇنداي كو­لەمدەگى قارجىنىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ بو­لىپ وتىر.  تاعىلىمدى تاربيە مەن ءورىستى ءبىلىمنىڭ ىرگەلى ورداسى اتانعان, كوپشىلىك قاۋىم «ىزەتتىلىك پەن ۇلگى-ونەگە وتاۋى» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققان قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى 75 جىلعا جۋىق ۋاقىت بەلەسىندە قازاق­ستاندا پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ قالىڭ شو­عىرىن دايىنداۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ۇلاعات ۇياسى. بۇگىندە قازاق مەم­لەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى دا مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن مىندەتتەردى ناقتى ءىس جۇزىندە ورىنداۋ ماقساتىندا جۇمىس ات­قارىپ جاتىر. ماسەلەن, وردالى وقۋ ورنىنداعى ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرە ءتۇ­سۋ ماقساتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «قازاقستان جاس پەداگوگ-عا­لىمدار اسسوتسياتسياسى» قۇرىلدى.

اتال­عان جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋ­تسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇم­كىندىكتەرى» اتتى حالىققا جولداۋى نەگى­زىندە ىسكە اسىرىلدى. اسسوتسياتسيانىڭ نە­گى­زگى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ جاس پەدا­گوگ-عالىمدارىنىڭ ديالوگ الاڭىن ۇيىم­داستىرۋ, عىلىم مەن ءبىلىمدى ۇشت­استىرا وتىرىپ, جاستاردىڭ عىلىمي يدەيا­لا­رىنىڭ وندىرىسكە ەنۋىنە ىقپال جاساۋ. بۇ­عان قوسا, اسسوتسياتسيا «وي-تالقى» اتتى ترەنينگتەر, قىسقى, جازعى مەكتەپتەر ۇيىمداستىرىپ, ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ كاسى­بي دامۋىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالادى. شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, كوللەدج, مەكتەپتەردىڭ جاس پەداگوگ-عالىمدارىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارىمەن بايلانىس ورناتۋ دا كوزدەلىپ وتىر. اسسوتسياتسيا بيىلعى 26 ساۋىردە ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وتەتىن قازاقستان جاس عالىم-پەداگوگتارىنىڭ I ءسليوتى قارساڭىندا ءوز جۇمىسىن باستايدى. اتالعان فورۋمعا 25 پەداگوگيكالىق جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە مەك­تەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر.

وسى ماقساتتا جىل­دىڭ باسىندا وقۋ ورنى «مەكتەپكە دەيىنگى بالالىق شاق» رەسپۋبليكالىق ور­تالىعىمەن بىرلەسىپ «مەكتەپكە دەيىنگى با­لالاردى وزدىگىنەن وقۋعا ۇي­رەتۋ جانە الەۋمەتتىك داعدىلارىن دا­مىتۋدىڭ تەوريالىق, ادىستەمەلىك ما­سەلەلەرى» ات­تى ال­قالى باسقوسۋ وتكىزدى. وتان­دىق جوعارى وقۋ ورىندارى وي-ءورى­سى دامىعان, تالانتتى, زەردەلى جانە ۇلت­جاندى ۇستاز دايىنداۋ­دى ودان ارمەن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرە ءتۇسۋ قاجەت. وسى تاقىلەتتەس جيىنداردىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. قولعا الىنعان باستامالاردىڭ قاتارىندا «پوليگلوت» ورتالىعىنىڭ اشىلۋىن دا اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ تىلدىك بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قىزمەت اتقارماق. ورتالىقتا اعىلشىن, قازاق, ورىس, تۇرىك, قىتاي, فرانتسۋز جانە نەمىس تىل­دەرىن تەرەڭدەتە وقىتۋ قولعا الىنادى. سون­داي-اق اۋدارما قىزمەتى كورسەتىلەتىن بولادى. ىنتىماقتاستىق ىرىسقا باس­تايتىنى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى الەم ەلدەرىنىڭ 30-دان اس­تام جوعارى وقۋ ورنىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتقان. ولاردىڭ قاتارىندا اقش, ءۇندىستان, فرانتسيا, قىتاي, گەر­مانيا سىندى مەملەكەتتەردىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار. 

قازىرگى كۇندە قاراشاڭىراقتا ستۋدەنت­تەردىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, عىلىممەن, ونەر­مەن, سپورتپەن اينالىسۋى ءۇشىن, ولاردىڭ بويىندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن دارىتۋ ورايىندا بىر­قاتار جۇمىستار جاسالىپ, ۋنيۆەرسيتەت وتان­دىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولىپ وتىرعانى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سونىمەن قاتار وقۋ ورداسى عىلىم مەن ءبىلىمدى ءوزارا ۇيلەستىرىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ جاڭا نىساندارىنا باعىتتاپ جۇرگىزۋدى باستى ماقسات ەتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. 70 جىلدان استام ۋاقىت بەلەسىندە قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇيىمداستىرۋ مادەنيەتى قالىپتاسىپ, ءتيىمدى كادرلىق مەنەدجمەنت پەن كورپوراتيۆتى باسقارۋ ءىسى دە جۇيەلەندى. ناعىز ۇستاز شاكىرت جانىنا ءۇڭىلىپ, دۇرىس جولعا سالا ءبىلۋى دە قاجەت. دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا باعىت العان بولاشاعى باياندى ەلدىڭ ءورىسى قاشاندا بىلىكتى دە سا­نالى ۇرپاعىمەن كەڭەيەتىندىگى, ولاردى مەملەكەتتىڭ تۇتقاسى ەتىپ تاربيەلەۋ قا­جەتتىگى ەلباسىنىڭ حالىققا ارناعان جول­داۋىندا ۇنەمى ايتىلىپ كەلەدى. ال, ونى ىسكە اسىرۋ مۇعالىمگە جۇكتەلگەن مار­تەبەلى مىندەت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇن­دەۋىندە اتاپ كورسەتىلگەن باستامالار ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ بولاشاعىنا دەگەن قامقورلىقتىڭ ناقتى ءىس جۇزىندە ورىن­دالاتىندىعىنىڭ ناقتى نىشانى. ءاربىر وتانداسىمىز وسىنى سانالى تۇردە ۇعىنسا عا­نا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە جەتۋگە بولادى. جەتىستىك پەن تابىس – كەلىستى كەڭەسە بىل­گەن, بىرلىك پەن تىرلىك ۇيلەسىم تاپقان جەردە. اۋىزبىرلىك قاشقان, الاۋىزدىق تاسقان جەردە ەشقاشاندا يگىلىكتى ىستەر جۇ­زەگە اسقان ەمەس. 

گاۋحار الدامبەرگەنوۆا, قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور