قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى بايكەن ءاشىموۆتىڭ دۇنيەدەن وتۋىنە بايلانىستى مارقۇمنىڭ وتباسى مەن تۋعان تۋىستارىنا كوڭىل ايتىپ, جەدەلحات جولدادى.
“بايكەن ءاشىموۆ شىن مانىندە ءبىلىمدى, تالانتتى, تالاپشىل, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرگە باي, اسا بەدەلدى تۇلعا بولا ءبىلدى. حالقىمىز ونىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن ەڭبەگىن ۇمىتپايدى. بۇل كەيىنگى ۇرپاققا جاقسى ۇلگى بولۋى ءتيىس” دەلىنگەن جەدەلحاتتا.
بايكەن اشىم ۇلى ءاشىموۆ
2010 جىلعى 5 اقپاندا توقسان ءۇش جاسقا قاراعان شاعىندا اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ۇلكەن جۇرەكتى ازامات, حالقىمىزدىڭ قادىرمەندى قارياسى بايكەن ءاشىم ۇلى ءاشىموۆ دۇنيەدەن وزدى.
بايكەن ءاشىموۆ 1917 جىلدىڭ 10 تامىزىندا اقمولا وبلىسى, رۋزاەۆ اۋدانىنداعى مال باققان جارتىلاي كوشپەلى قازاق اۋىلىندا, ورتاشا اۋقاتى بار جاقىپ بالاسى ءاشىم دەگەن كىسىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. التى ايعا تولار-تولماستا كەنەتتەن اكەسى قايتىس بولىپ, اناسى ساقىپتىڭ تاربيەسىندە ءوستى.
ول 1928-1930 جىلدارداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي ۇجىمداستىرۋ كەزىندە جۇرگىزىلگەن اسىرا سىلتەۋ زارداپتارىن كوردى, 1932-33 جىلدارداعى اشارشىلىقتى باسىنان وتكەردى. وسى جىلدارى قىزىلجار قالاسىنا بارىپ, تەمىرجولدىڭ فابريكا-زاۋىت ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇسىپ, پاروۆوز جوندەيتىن سلەسار ماماندىعىن الىپ شىقتى. ودان كەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, لەنين اۋدانىنا قاراستى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكۋمىندا وقۋىن ودان ءارى جالعاستىردى.
1938 جىلدىڭ باس كەزىندە اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنە قىزمەتكە الىنىپ, سول جىلدىڭ كۇزىندە مىندەتتى اسكەري قىزمەتكە شاقىرىلدى. 1941 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا اسكەري مىندەتىن وتەپ ەلگە ورالدى.
ب.ءا.ءاشىموۆ وتان سوعىسى باستالعاندا ورتا مەكتەپتە مۇعالىمدىك قىزمەتتە ەدى. ءسويتىپ, ول 1942 جىلدىڭ شىلدەسىندە قايتادان اسكەرگە شاقىرىلدى. سولتۇستىك-باتىس, باتىس, ءى-بەلورۋس مايدانىندا سوعىسقا قاتىسىپ, 1944 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ۆارشاۆا ءۇشىن شايقاستا اۋىر جاراقات الدى. سودان 10 اي بويى ەمدەلىپ, 1945 جىلدىڭ شىلدەسىندە گوسپيتالدەن شىعىپ, مۇگەدەك رەتىندە اسكەردەن بوساپ, ەلگە قايتارىلدى.
سوعىستان كەيىنگى جىلدارى ب.ءا.ءاشىموۆ لەنينگراد اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن, ودان كەيىن جوعارعى پارتيا مەكتەبىن ءبىتىردى.
سوعىس ارداگەرىنىڭ ەڭبەك جولى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنان باستالدى. اۋەلى اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىندە جاۋاپتى حاتشى, ودان سوڭ اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, كەيىن پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ءبىرشاما ۋاقىت كوكشەتاۋ وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەدى.
رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىندا قاراعاندى وبلىسى – ەلىمىزدىڭ ءىرى يندۋستريالىق, عىلىمي جانە مادەني ورتالىعى ەكەنى بەلگىلى. مۇندا كومىر باسسەينى, مەتاللۋرگيا, حيميا, ماشينە جاساۋ, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى, قۋاتتى ەنەرگەتيكا جانە قۇرىلىس بازاسى, عىلىم, ءبىلىم جانە مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ كەڭ جۇيەسى شوعىرلانعان.
ب.ءا.ءاشىموۆ وسى وبلىستا 7 جىل بويى باسشى قىزمەتتەر اتقاردى. ونىڭ ىشىندە 5 جىل وبلىستىق كەڭەس اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى جانە 2 جىل وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ, وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى.
1968-70 جىلدارى ول تالدىقورعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, ال 1970 جىلى رەسپۋبليكا مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. بۇل قىزمەتتى ول 1984 جىلعا دەيىن اتقاردى.
بايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ باسشى رەتىندەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانتى وسى جىلدارى بارىنشا جارقىراپ كورىندى. ونەركاسىپتى تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋ, ءوندىرىستى ەلەكترلەندىرۋ, مەحانيكالاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلدى. كولىك, ەنەرگەتيكا, حيميا, جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينە قۇراستىرۋ سالالارى, جالپى العاندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى قارقىنمەن دامىدى.
بۇل قىزمەتتەن كەيىن ب.ءا.ءاشىموۆ رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ توراعاسى – كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلانىپ, 1985 جىلى 68 جاسىندا زەينەت دەمالىسىنا شىقتى.
ب.ءا.ءاشىموۆ – سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, 4 رەت لەنين وردەنىمەن, ەكى رەت ءى-دارەجەلى وتان سوعىسى, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى, ەڭبەك قىزىل تۋ, قىزىل جۇلدىز, “پاراسات” وردەندەرىمەن, سونداي-اق پولشا مەن موڭعوليانىڭ جوعارى ناگرادالارىمەن ماراپاتتالعان. كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ جەتىنشى جانە توعىزىنشى شاقىرىلىمدارىنىڭ دەپۋتاتى.
ب.ءا.ءاشىموۆ ءومىرى ونەگەگە تولى, ىشكى مادەنيەتى اسا جوعارى, حالقىنا قادىرلى, ەلىنە سىيلى قازاقتىڭ شىن مانىندەگى زيالىسى بولدى. ومىرلىك جارى باقىت اسەتقىزى ەكەۋى ۇزاق تا ۇلاعاتتى عۇمىر كەشتى, ۇل مەن قىز تاربيەلەپ, نەمەرەلەر ءسۇيدى. ال ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا ۇلتىمىزدىڭ قادىرلى اقساقالى رەتىندە كورگەن-بىلگەنىن جاستارعا وسيەت ەتىپ, اقىل-كەڭەس بەرۋدەن ەش جالىققان ەمەس.
قازاق ەلى ءۇشىن ۇلان-عايىر ەڭبەك سىڭىرگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ب.ءا.ءاشىموۆتىڭ ومىردەن وزۋىنا بايلانىستى ونىڭ تۋعان-تۋىستارىنا قايعىرىپ كوڭىل ايتامىز.
بايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ جارقىن بەينەسى بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ جۇرەگىندە حالقىنىڭ ادال دا اسىل ازاماتى رەتىندە ۇزاق ۋاقىت ساقتالاتىن بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى
اڭىزعا اينالعان ابىزىمىز ەدى
سۋىق حاباردىڭ دا سۋىعى بولادى, قايعىنىڭ دا تۇنەك قايعىسى بولادى دەگەندى كوپتى كورگەن بابالارىمىزدان ەستۋشى ەدىك. سول كۇن بۇگىن باسىمىزعا ءتۇستى. ونىڭ ۇلكەن-كىشىگە, قالىڭ كوپشىلىككە قادىرى سونشا, بايكەن ءاشىم ۇلى دۇنيە سالدى دەپ ايتۋعا ءتىل بۇرىلمايدى, بولمىسىڭ كونبەيدى, جانىڭ تۋلايدى دا كۇرسىنەدى. ءومىردىڭ كوركى مەن سانىنە, ۇلاعاتى مەن عيبراتىنا اينالعان, كوپشىلىكتىڭ ءارى قۋانىشىن بولىسەتىن, ءارى جۇبانىشى سىندى, كۇللى حالقىمىزعا ورتاق تۇلعا بولاتىن. باكەڭ كەشە عانا ومىردەن ءوتكەن زايىبى باقىتتىڭ سوڭىنان, الپىس ءتورت جىل بويى قوساعىمەن قوسا اعارا وتاسقان اسىل جاردىڭ سوڭىنان جوقتاۋ سالا اسىعىپ جونەلدى. قۇداي بەرگەن, قۇت قونعان, ءتاڭىردىڭ كوزى تۇسكەن ءبىر شاڭىراق بولسا وسىنداي بولسىن. بۇدان ەكى جۇما بۇرىن باقىت جەڭگەيدىڭ قارالى اسى ۇستىندە: “بايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ وتباسى – بۇل حور قۇسى قونعان شاڭىراق, ەكى جاقسى قوسىلعان شاڭىراق, ەكى جاقسى قوسىلىپ, ءبىرىن-ءبىرى قيا الماستاي بولعان قاسيەتتى شاڭىراق”, دەپ جاقسىلىق تىلەپ ەدىم.
كۇندەردەن كۇندەر وتكەندە جاقسىنىڭ ورنى قالار. ءبايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ ءومىرى دە, ورنى دا بەينە ءبىر رۋحاني قازىنا-بايلىقتاي, بۇگىنگىلەرگە دە, كەيىنگى ۇرپاققا دا ءارى ىزگىلىكتى يگىلىككە, ءارى اڭىزعا اينالارى ءسوزسىز. بىرىمىزگە ءبىرىمىز سەرىك ەدىك, بىرىمىزگە ءبىرىمىز سۇيەنىش ەدىك. قوش بول, اسىل باكە, قازاقتىڭ ابىزى.
سالىق زيمانوۆ, اكادەميك.
پاراسات بيىگىنەن ءبىر تۇسپەگەن
بيىل سارىارقادا قىس قاتتى بولىپ تۇر. ۇشى-قيىرسىز كەڭىستىكتى تەگىس قار جاپقان. كۇندىز وقتىن-وقتىن اق تۇتەك بوران ۇيىتقيدى. كەشقۇرىم اياز كۇشەيەدى. دۇنيە قۇلازۋداي-اق قۇلازىپ باققان. ول از بولعانداي, مىنە, اياق استىنان سۇپ-سۋىق حابار جەتتى. بايكەن اعا دۇنيەدەن ءوتىپتى. ايتار اۋىزعا اۋىر. ەستىر قۇلاققا انتەك. ءتىپتى سەنگىڭ كەلمەيدى. جۋىردا عانا باقىت اپامىزدىڭ قازاسىندا قورعاسىنداي ءزىل بوپ جانشىعان باتپان جۇكتى ءۇن-ءتۇنسىز كوتەرىپ, اشاڭ تارتقان سۇرعىلت ءجۇزىن قاۋمالاعان قالىڭ الەۋمەتكە سابىرمەن بۇرىپ, ەشتەڭەدەن سىر بەرمەي, ورتامىزدا وتىرعانى ءالى كوز الدىمىزدا. “جارىقتىق, نار دەسە, نار ەكەن-اۋ! مىنانداي سالماقتى ءتىپتى نار دا كوتەرە الماس”, – دەپ ويلاعانبىز ىشىمىزدەن. بويىن جىقپاي, جوتاسىن تىكتەپ, قاقشيعان قالپىنان ءبىر تانباعان.
سول شىدام... سول سابىر... ونىڭ ءومىر باقي سەرىگىندەي كورىنەتىن. توقتى-تورپاق ورتاسىندا وسكەن اۋىل بالاسىنان بۇكىل ءبىر ەلدىڭ ورتاق ماقتانىشى بولعان ارىس ازاماتقا, ۋىزداي ۇيىپ وتىرعان ۇلت اتاسىنا اينالعان ابىز جاسىنا دەيىنگى ۇلى ساپارىندا ءبىر ءسات مويىماعان دا, مويىتپاعان دا وسى قاسيەتتەرى ەدى-اۋ! سونىڭ ارقاسىندا قارشادايىنان حالىق كوزىنە ءتۇسىپ, قالتقىسىز قىزمەت ەتتى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ىشكى-سىرتقى قاي قانتالاپاي شايقاستارىن دا ەڭسەردى. قان مايداننان اتامەكەنىنە, بۇرىنعى قىزمەتىنە, ۋادە بەرگەن قالىڭدىعىنا ورالدى. يىعىنداعى كونەتوز شينەلدىڭ ەتەك-جەڭىن ءتۇرىپ, كۇن-ءتۇن تىنبايتىن مىگىرسىز ەڭبەككە ارالاستى دا كەتتى. موينىنداعى جۇك بىرتىندەپ اۋىرلاي بەردى. اۋىلدان اۋدانعا, اۋداننان وبلىسقا, ءبىر وبلىستان ەكىنشى وبلىسقا, ودان رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ توراعالىعىنا ءوسىپ, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ قىل شىلبىرى شيراتىلعان ۇستىنە شيراتىلا ءتۇستى. قازاق دەيتىن ۇلى توپىراقتىڭ ەشقاشان قۇنارى كەتپەي, كاۋسارى سارقىلماي, ەل نەسىبەسىن ەڭسەلەندىرە تۇسۋگە تالپىندى. قازاق قولىنىڭ ەشكىمنەن كەم قارماپ, قازاق ميىنىڭ ەشكىمنەن وسال سوقپايتىنىن ءار ءىس, ءار قيمىلىنان ايقىن اڭعارتىپ باقتى.
كەڭەستىك قوعام كۇيرەپ, الەۋمەت ءارى تارت تا بەرى تارت سەرگەلدەڭگە تۇسكەندە اڭتارىلعان اعايىنعا وتكەنمەن بىرگە ولمەك جوق ەكەنىن اڭعارتاتىن ەستيار اقساقالدارىمىزدىڭ ءبىرى دە ارداقتى بايكەن اعامىز ەدى. اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە ەل جۇگىن كوتەرىسۋگە تاۋەكەل ەتكەن ازاماتتارىمىزعا جىلى ءسوزىن, اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, رۋحتاندىراتىن. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سوناۋ ءتاي-ءتاي باسقان تالتىرەك كەزەڭىنەن بۇگىنگى بۋىنى بەكىپ, قابىرعاسى قاتايىپ, قاتارىنا ىقپالى ءوتىپ, ءسوزى جۇرە باستاعان تۇسىنا دەيىن سول تىلەۋلەس پەيىلمەن ءبىر تانباي ءوتىپ ەدى.
ەل بىرلىگىن قۇرانداي ارداقتاعان ابىز اتانىڭ ايتقانىنىڭ ءبارى ءالى كۇنگە قۇلاعىمىزدا ساڭقىلداپ تۇر.
توقسان ەكى قىستىڭ باسىن قايتارعان ابىرويلى عۇمىرىڭىزدا پاراسات بيىگىنەن ءبىر ءتۇسپەگەن, قايران اعا, قالدىڭىز سول ءبارىمىز قاستەر تۇتقان اسقارالى بيىگىڭىزدە.
بايكەن اعاسىز تىرشىلىككە كوندىگە قويۋ, ۇيرەنىسىپ كەتۋ وڭاي بولىپ جاتقان جوق.
قايتەمىز, ءوزى ايتقانداي, قايتالاپ ايتىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ بىلەگىمىزدى ۇستاپ: “سابىر,.. سابىر!” – دەيمىز دە...
ءابىش كەكىلباي ۇلى.
ازاماتتىعى ۇلكەن قايراتكەر
بايكەن ءاشىم ۇلى قازاقتىڭ ەل باسقارىپ, حالىق قىزمەتىندە بولعان جىگىتتەرىنىڭ ىشىندەگى تۇرلاۋلىسىنىڭ, كىسىلىگى مول, اسا قايىرىمدى, كىشىپەيىل ازاماتتارىنىڭ ءبىرى ەدى. وسى ءمىنەز-قۇلقىمەن ول ۇزاق جىلدار بويى ديماش احمەت ۇلى قوناەۆپەن تىزە قوسىپ, قازاق رەسپۋبليكاسىن باسقاردى. ەكەۋى ەلىمىزدى كەشە وداق كولەمىندەگى كورنەكتى رەسپۋبليكالاردىڭ قاتارىنا قوستى. بۇگىنگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى تاۋىپ, تانىپ, جاۋاپتى جۇمىستارعا تارتتى. بايكەن اعا ءوز ورنىنا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە نازارباەۆتى وتىرعىزىپ, ءوزى جوعارعى كەڭەس ءتورالقاسىن باسقارۋعا اۋىستى. تاۋەلسىزدىك الۋ كەزىمىزدە دە بايكەن اعا ۇلى وزگەرىستەرگە تىلەكتەس بولىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل جولداعى باستامالارىنا ءوز ۇلەسىن قوستى. تاۋەلسىزدىكتىڭ اقساقال باتاگويى بولدى. ونىڭ تابىستارىنا ىلعي دا قۋانىپ, پرەزيدەنتتى قولداپ وتىردى. بايكەن اعانىڭ وسى ادال قىزمەتىن كەشە عانا ول كىسى 90 جاسقا كەلگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ كورسەتىپ, شىن ريزالىعىن بىلدىرگەن ەدى. ەندى ول كىسى جوق. ءبارى دە وتكەن شاقپەن ايتىلادى.
بايكەن اعا بيلىكتە ۇزاق وتىرعان كىسىلەردىڭ ىشىنەن حالىق اراسىنا كەلىپ, كەيىن ونىمەن كەڭ پەيىلمەن تابىسقان, ارالاسقان, ادامگەرشىلىگى مول, ازاماتتىعى ۇلكەن قايراتكەر بولدى. ول حالىق بەتىنە تۋرا, ۇيالماي قاراي الاتىن ازامات رەتىندە ەلىمەن ولە-ولگەنشە سىيلاستى. ونىڭ قۋانىشى مەن قايعىسىن ءبولىسىپ, باتاسىن بەردى. وسى ءبىر حالقىمەن شىن تۋىسىپ كەتكەن جىلدارى بايكەننىڭ 64 جىل وتاسقان ادال جارى باقىت اسەتقىزى دا مىنەزدىلىگىمەن, ۇلكەن انالىق سيپاتتارىمەن كوزگە ءتۇسىپ ەدى.
مەن بايكەن اعامەن وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىندا, قاراعاندى وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىندە جۇرگەندە تانىسىپ ەدىم. ول كىسى شىن تانىعان ادامىنا ىقىلاس-پەيىلى مول كورەگەن ازامات بولاتىن. سودان بەرى قاتىناسىمىز ۇزىلگەن ەمەس. مەنى ىنىسىندەي, ءاليا سارسەنقىزىن قارىنداسىنداي كوردى. باقىت اسەتقىزى ءاليا ءسارسەنقىزىن سىڭلىسىندەي جاقىن تارتتى. شىن كوڭىلمەن سىيلاسقانعا نە جەتسىن. بايكەن اعامەن ءبىزدىڭ ەڭ جاقىن جۇرگەن جىلدارىمىز سوڭعى شيرەك عاسىر بويى. مەن ونىڭ بويىنان بۇل جىلدارى قايراتكەرلىگى مەن ازاماتتىعىنا قوسا, قازاق حالقىنىڭ اقساقالى, ابىزى بەينەسىن تانىدىم. ول جاقسىنى كورگىش ەدى. ونى باعالايتىن. كەيىنگى ۇرپاققا ارقاشان تىلەۋىن قوستى. سول تىلەگى جالپى ەل تىلەگىمەن قوسىلىپ, بايكەن اعانىڭ ۇلىلىعىنا ۇلاستى. قارتايا بىلەۋگە دە اقىل كەرەك. بايكەن اعا وسىنى كەيىنگىگە ۇلگى ەتىپ كەتتى.
قوش, قادىرلى اعا, ەل اعاسى.
سەرىك قيراباەۆ, اكادەميك.
بايكەن اعا, باقىل بول
تايماعان ەل مۇددەسى تاپشى جولدان,
مەيىربان كارى-جاسقا جاقسى قورعان.
سۇم اجال ەل ابىزىن الىپ كەتتى,
ون ءتورت جىل ۇكىمەتكە باسشى بولعان.
ءومىرى اڭىز-داستان, كىلەڭ كۇرەس,
بىرگە ءوتتى ديمەكەڭمەن ۇزەڭگىلەس.
توقساندى ەڭسەرسە دە توپتان قالماي,
ەگەمەن ەلگە قوستى ۇلكەن ۇلەس.
قىرانداي الاتاۋدا سامعايتۇعىن,
جان ەدى-اۋ تەر توگىلتكەن, الماي تىنىم.
اكەتتى 93-تە بايكەندى دە
قارا جەر قانشا جۇتسا تويمايتۇعىن.
مىقتى ەدى, ءتۇستى تاعدىر شالعىسىنا,
جەتتى اجال باقىت اتتى جان قۇسىنا.
قىرىق كۇن وتپەي جاتىپ وقىس كەتتى,
شىداماي جان-جارىنىڭ قايعىسىنا.
كوكشەتاۋ جوعالتقانداي ساندال كەرىن,
بايتاق ەل ۇمىتار ما ابزال ەرىن.
باقىل بول, تۋعان ەلىڭ باقىل ساعان,
جان اعا, تورقا بولسىن جاتقان جەرىڭ.
كاكىمبەك سالىقوۆ.استانا.
ءبۇتىن ءبىر داۋىرمەن قوشتاسقاندايمىز
وسىدان ءتورت كۇن بۇرىن عانا بايكەن اشىم ۇلىمەن تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ, از عانا سويلەسىپ ەدىم. باقىت اسەتقىزى جەڭگەمىز ومىردەن وتكەن جيىرما شاقتى كۇننەن بەرى اعانىڭ كوڭىلى قاياۋلى بولدى. سىرتتاي سابىرىن ساقتاعانىمەن, اياۋلى اسىلىنان ايرىلعاننان سوڭعى جەردە سىڭار اققۋدىڭ اسا مۇڭدى حالىن كەشتى. تىلەكتەس جاقىن جاندار – ءبىز دە باكەڭنىڭ سول قيماستىق كۇيىن, جانسەرىگىنە شەكسىز ادالدىعىن ءتۇسىنىپ ەدىك. اۋىر قازا ۇستىندە مەن: “بولعانعا بولاتتاي بولارىڭا سەنەمىن, قادىرمەندى باكە!” دەپ جۇباتۋ ءسوزىن ايتسام دا, قايىرىلماس داۋرەنگە توقتاۋ سالا الماس دارمەنسىزدىگىمدى ەندى تۇسىنگەندەيمىن. قايىرىمسىز اجال الاشتىڭ ءبىر ابىزى – بايكەن ءاشىم ۇلىن دا اكەتىپ تىندى. ۇلى اباي سوزىنە جۇگىنە تولعانساق, ءاز باكە, ءسىزدى دە العان بۇل ءولىمنىڭ الدىندا سابىرلىق قىلساق كەرەك-ءتى.
“ەندى باقىتىم جوق قوي. ويپىرماي, باقىتسىز كۇنىم قالاي بولادى؟” دەگەندى جيىرەك ايتتى وسى كۇندەردە, قايعى ۇستىندە قاسىندا بولعانىمىزدا. ولاي-پۇلاي بولىپ كەتەرىن بولجالداپ ايتسا دا, ءوزى وعان كوپ ءمان بەرمەي, اۋزىنان ەلى-جۇرتىم امان بولسىن, ازاماتتار امان بولسىن, كەيىنگى جاستار, جەلكىلدەپ وسكەن ۇرپاق امان بولسىن دەگەن وسيەتتى سوزدەر, اق تىلەكتى قاسيەتتى سوزدەر كوبىرەك شىقتى.
ءيا, ومىردەن بايكەن ءاشىم ۇلى ءوتتى. وسىناۋ الىپ تۇلعانىڭ ومىردەن وتۋىمەن بىرگە جەتپىس-سەكسەن جىلدىق تۇتاس داۋىرمەن قوشتاسقاندايمىز. كەڭەستىك دەپ اتالاتىن ۇلكەن ءداۋىردىڭ سوڭعى ۇلى قايراتكەرى بولدى ول كىسى. برەجنەۆ, كوسىگين, قوناەۆ سىندى اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرىمەن تەرەزەسىن تەڭ ۇستادى, تەڭ سويلەستى. باكەڭنىڭ كەرەمەتتىلىگى مەن كەمەڭگەرلىگى سوندا, ول الدىڭعى ءداۋىردىڭ تۇلعالى, تۇرپاتتى قايراتكەرلەرىنىڭ سوڭعى تۇياعى بولىپ قانا قويماي, تاۋەلسىز ەلىنىڭ بۇگىنگى ورلەگەن, وركەندەگەن, ورگە باسقان ءومىرىن دە كورىپ, سوعان كۇنبە-كۇن قۋانىپ, تىلەكشىسى بولىپ وتىردى. ەلى-جۇرتىن الداعى جارقىن بولاشاعىنا, جاڭا عاسىردىڭ بەلىنە, ەۋروپانىڭ تورىنە قاراي اسىرىپ سالدى. وتكەن جولعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا ەلباسىمىزعا اق باتاسىن بەرىپ تۇرىپ ايتقان: “ەل امان بولسىن, ەل باعىنا تۋعان ەر امان بولسىن” دەگەن ابىزدىڭ اۋزىنان عانا شىعار دانالىق وسيەت سوزدەرىن ەلى ۇمىتپايدى. ءسوزىن ۇمىتپاسا, تاعىلىمىن ۇمىتپاسا, تۋعان حالقى, بۇكىل قازاق ەلى بايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ ءوزىن دە ۇمىتپاي, ماڭگىلىك ەسىندە ساقتاپ, ارداق تۇتادى دەپ بىلەمىن.
ءوزىم سەكسەننەن اسسام دا, اكەمدەي كورىپ ەركەلەۋشى ەدىم اسىل اعاعا. “ماقتايىم!” دەپ ماڭدايىمنان يىسكەگەندە مارقايىپ قالۋشى ەدىم. قوش, جانىڭ ءجانناتتا بولسىن, اكەمدەي بولعان ءاز باكەم!
ماقتاي ساعديەۆ.
بيىكتەردىڭ بيىگىنە شىقتىڭ سەن
بايكەن اعا, اسىل اعا, قىمباتتىم,
سەن ەلىڭە دانا بولىپ ءتىل قاتتىڭ.
باق سۇراعان اعايىننان اياماي,
جۇرەگىڭنىڭ ۇلى ءسوزىن تىڭداتتىڭ.
ارۋاقتى جان, ارىستانداي اسىل ەر,
ارقاشاندا كوپ جينالدى قاسىڭا ەل.
اقىلىڭا قۇلاق ءتۇردى اعايىن,
جولىڭدى اشتى نەلەر بيىك, اسۋ, ءور.
تۋعان ەلدى ءوز اناڭداي ۇقتىڭ سەن,
جۇرتتىڭ جۇتقان تازا اۋاسىن جۇتتىڭ سەن.
شاپاعاتىڭ ەلگە كەرەك كەزىندە,
بيىكتەردىڭ بيىگىنە شىقتىڭ سەن,
ەڭبەگىمەن ەل ءۇمىتىن اقتايدى ەر,
تۇلپارلاردىڭ بايگەسىن دە شاپپاي بەر.
الاتاۋى, سارىارقاسى سياقتى,
ارقاشاندا سەنى ەسىندە ساقتايدى ەل.
ۇمىتپايدى ءوز اعاسىن جاس ۇلان,
ماڭگى باقي شىرقالادى اسىل ءان.
قازاعىمنىڭ قۇلاعانمەن ءبىر تاۋى,
جاڭا ءبىر تاۋ بوي كوتەرەر قاسىنان.
تۇمانباي مولداعاليەۆ.
تۇرعان بويى ونەگە
جاقىندا اكادەميك ماناش قوزىباەۆتىڭ “تۇلعالار تۇعىرى” كىتابىن وقىعان ەدىم. بايكەن اعامىز تۋرالى سۋىق حاباردى ەستىگەندە مەنىڭ ويىما الدىمەن بەلگىلى عالىمنىڭ:
ءوزى باي, ءوزى كەن,
ەتەك-جەڭى كەڭ,
ەلدىڭ باس اقساقالى
ابىزدارمەن تەڭ, – دەگەن تەرەڭ ويلى ولەڭ جولدارى ءتۇستى. بۇل وتە دۇرىس ايتىلعان پىكىر. ءبىزدىڭ حالقىمىز بايكەن ءاشىم ۇلىن بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە جاقسى بىلەدى. ول كىسى وتكەن عاسىردىڭ 70-80 جىلدارىندا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ ۇكىمەتىن باسقارىپ, ەلدىڭ ەكونوميكاسىن, مادەنيەتىن, حالىقتىڭ تۇرمىسىن دامىتۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. حالقىمىزدىڭ ارداقتى ۇلى دىنمۇحاممەد احمەت ۇلى قوناەۆقا سەرىك بولىپ, قازاق تاريحىنا كوپ ۇلەس قوستى. مەن بايكەن اعانىڭ قاراماعىندا ءبىراز جىل قىزمەتتە بولىپ, ول كىسىدەن كوپ تاربيە العان شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرىمىن. اعامىز وتە سىپايى, تەرەڭ ويلى, تاجىريبەسى مول ادام ەدى. قالا مەن اۋىلداعى حالىقتىڭ تۇرمىسىن تەرەڭ زەرتتەپ, ءتيىستى قامقورلىعىن جاساپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە جاقسى ۇلگى كورسەتەتىن. سوندىقتان دا ول كىسى حالقىمىزدىڭ كەمەڭگەرلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلدى. كەلەسى ۇرپاقتارىمىز بۇل تاريحي تۇلعانى ەستەن شىعارمايدى.
اعامىز وتە سەرگەك ادام ەدى. جاسى 90-نان اسسا دا ءتۇرلى جينالىستارعا قاتىسىپ, ەل ارالاپ, ءوزىنىڭ ويىن جاستارعا جەتكىزۋگە تىرىساتىن.
بايكەن اعامىز وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى بولاتىن, جەڭگەمىز باقىت اسەتقىزى ەكەۋى جارتى عاسىردان ارتىق سالاۋاتتى ءومىر ءسۇرىپ, بالالارىن ءوسىرىپ, نەمەرەلەر تاربيەلەپ, ارداقتى اتا مەن اجە دەگەن اتاققا يە بولعان جاندار ەدى. سوڭعى ۋاقىتتا بايبىشەسى اۋىر ناۋقاسقا شالدىعىپ, بيىلعى جىلدىڭ باسىندا بۇل دۇنيەدەن وتكەن. بايەكەڭ ءوزىنىڭ جان جولداسىن ايىقتىرۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەك ەتتى, بىراق تا تابيعاتتىڭ كەيبىر قاتالدىعىنا قارسى تۇرۋ ادامداردىڭ قولىنان كەلمەيتىندىگى بەلگىلى عوي.
بايكەن اعامىزدىڭ وتباسىنا, تۋعان-تۋىستارىنا, جولداستارىنا, شاكىرتتەرىنە, بۇكىل حالقىمىزعا قازا قايىرلى بولسىن دەيمىز. قادىرلى اعامىزدىڭ جاتقان جەرى جايلى بولسىن, مارقۇمعا يماندىلىق تىلەيمىز. ەل اعاسى بايەكەڭنىڭ ەڭبەكتەرى مەن رۋحى قازاق جەرى ءارى قاراي كوركەيىپ, وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋىنا ىقپالىن تيگىزسىن دەپ تىلەيمىز.
شاڭگەرەي جانىبەكوۆ.
ۇلت سەنىمىن ارقالادى
ۇلتىمىزدىڭ ادام رەسۋرستارى تۇرعىسىنان قاراعاندا, بۇل ۇلكەن قازا. قاجىرلى قايراتكەردەن ايىرىلدىق. كەڭەس ءداۋىرىنىڭ سوڭعى تۇسىندا ول قازاقستاندى ءوركەندەتۋگە وراسان كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ەڭ ۇزاق ۇكىمەت باسقارعان ادام بايكەن ءاشىموۆ بولسا, وتە جاقسى جۇمىس ىستەگەن, بارلىق تىرلىكتىڭ تەتىگىن بىلگەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ءبىرى دە وسى كىسى بولدى.
وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, قازاقستاننىڭ دامۋىنا مۇددەلىلىكپەن قاراعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى دە بايكەن ءاشىم ۇلى بولعانىن ءبارىمىز بىلەمىز.
مەن 1973 جىلى قازتاگ جەتەكشىلىگىنىڭ ورىنباسارى بولىپ كەلدىم. ول كەزدە ءبىزدىڭ مەكەمە ەكى جاقتى باعىنىشتى بولدى. قىزمەت, يدەولوگيا جاعى ورتالىق كوميتەتتىڭ قاراۋىندا بولسا, قارجى-شارۋاشىلىق جاعىنان مينيسترلەر كەڭەسىندەگى اقپاراتتىق اگەنتتىككە تاۋەلدى بولدىق. 1972 جىلى تاسس جۇيەسىن قايتا قۇرۋ, ستاتۋسىن جوعارىلاتۋ ءجونىندە ورتالىق كوميتەتتىڭ قاۋلىسى بولعان. بىراق, بۇل قازتاگ-تىڭ جۇدەپ تۇرعان كەزى ەدى. ءبىزدىڭ اگەنتتىكتىڭ عيماراتىندا توعىز مەكەمە جايعاسقان ەكەن. بوساعالى تۇرعان عيماراتقا باسقا دا كوزىن الارتۋشىلار بولدى. بىراق, ءبىزدىڭ اقپاراتتىق مەكەمەنىڭ عيماراتىندا ەدەندىك قاباتتان باستاپ تاسس-پەن, بۇكىل ورتالىق, وبلىستىق باسىلىمدارمەن, بايلانىس مينيسترلىگىمەن جاساقتالعان كوممۋنيكاتسيالىق, تەلەگرافتىق جۇيە بار ەدى. وسىدان ايىرىلۋ ءبىزدى تاعى بىرازعا دەيىن تۇرالاتىپ قانا قويماي, قارجىلاي دا وراسان شىعىنعا باتىراتىن ەدى. وسى ماسەلەنىڭ ءبارىن سول كەزدە بايكەن اشىموۆكە بايانداپ, ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ ايتتىم. وسى ءۇيدى ول كىسى بىزگە الىپ بەردى. قازتاگ-تىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋ جاعى دا ناشار, جەتىلدىرۋدى سۇرانىپ تۇرعان بولاتىن. رەداكتسيالارمەن بايلانىستىراتىن تەلەتايپ جۇيەسى بار ەدى. ءبايكەن ءاشىموۆتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ايتارلىقتاي قاراجات ءبولىنىپ, تاسس-پەن جانە بارلىق وبلىستىق رەداكتسيالارمەن بايلانىس جۇيەسىن جولعا قويىپ الدىق. تاعى بىرنەشە جىلدان كەيىن كومپيۋتەر پايدا بولدى.
بىلىكتى باسشى بايكەن ءاشىموۆتىڭ كومەگىمەن كومپيۋتەرلەندىرۋ جۇمىسى دا العاش قازتاگ-تان باستالدى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان كوپ قارىشتادىق. بايكەن ءاشىموۆ دەگەندە وسى وقيعالار ەسىمە ءتۇسىپ وتىر.
قاي ءىستى قولعا السا دا تىڭعىلىقتى بولۋىنا ۇلكەن جۇرەكپەن, جاناشىرلىقپەن, جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلەتىن تۇلعانىڭ بۇكىل سانالى عۇمىرى دا وسىنداي ساپالى تىرلىكتەرمەن ورىلەدى.
بايكەن ءاشىموۆ رەسپۋبليكامىزدى وداق كولەمىندە العا الىپ شىققان ۇلتتىق تۇلعالارىمىزدىڭ ساناتىنان ەدى. ۇلكەن ازاماتتىڭ قازاسى وزەكتى ورتەيدى. ءوزىڭدى دە, باسقالاردى دا سابىرعا شاقىرعاننان باسقا امال جوق.
جۇماعالي ىسماعۇلوۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, كوسەمسوزشى.
ۇلتىمىزدىڭ اقساقالى بولاتىن
ء“ومىر – سەرۋەن, ادام – كوشكەن كەرۋەن” دەگەن ءسوزدى ايتقان قازاق قيماستارىن باقيعا شىعارىپ سالاردا ءوز-ءوزىن جۇباتقان-اۋ. ءومىردى تەك قانا سەرۋەن دەپ ەمەس, ەلى مەن جۇرتىنا, حالقىنا, ۇلتىنا ايانباي ەڭبەك ەتۋ دەپ تۇسىنەتىن, سول قاعيدانى تىرلىگىنىڭ تەمىرقازىعى ەتىپ عۇمىر كەشەتىن, ساۋساقپەن سانارلىق ءبىرتۋارلارىمىزدىڭ ارامىزدان ماڭگىلىك كەتۋى – اۋىر قاسىرەت ەكەندىگىن بۇگىن تۇيسىنۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز.
راسىندا دا, ول كىسىنىڭ تەك ءىرى دەڭگەيدەگى باسشى, مەملەكەت قايراتكەرى عانا ەمەس, ۇلت جوقشىسى بولعانىن بىلەمىز. بايكەن اعا ءاشىم ۇلىنىڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى باسشىلىعىنا كەلگەنگە دەيىنگى ءومىرىنىڭ ءوزى – بۇگىنگى جاس بۋىنعا ونەگە بولدى: اقسۇيەك اشارشىلىق پەن ەل باسىنا كۇن تۋعىزعان جەر-جاھان سوعىسى زوبالاڭىن كورىپ, ودان جارالانىپ كەلگەن سوڭ لەنينگراد قالاسىندا ءبىلىم الۋى, سوعىستان كەيىنگى اۋىل شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋدەگى جان الىپ, جان بەرگەن ەرەن قىزمەتى – سونىڭ كۋاسى.
ول كوكشەتاۋ وبلىسىندا شارۋاشىلىق باسقارۋداعى ىسكەرلىگىمەن كورىنسە, قاراعاندى وبلىسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىندە ءوزىن ءىرى ءوندىرىس ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندە تانىتا ءبىلدى. ال تالدىقورعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ ىستەگەن جىلدار بايكەن ءاشىم ۇلىنىڭ بۇدان دا زور مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تىزگىنىن ۇستاي الاتىندىعىن دالەلدەدى.
بايكەن اعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت اتقارعان 1970-1984 جىلدار – قازاقستاننىڭ ناعىز وركەندەۋ, ءوسۋ جىلدارى بولدى. بۇل كەزەڭدە باكەڭ ءوزىنىڭ ىسكەرلىگى مەن قارىمىن وداق كولەمىندە تانىتا ءبىلدى: اعامىزعا وداقتاس رەسپۋبليكا ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ىشىندە تۇڭعىش سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىنىڭ بەرىلۋى – سونىڭ دالەلى.
ارامىزدان ۇلتتىڭ ناعىز جوقشىسى, ۇلتتىڭ شىن مانىندەگى اقساقالىنىڭ ءوتۋى – ۇلكەن وكىنىش, اۋىر قازا.
اياۋلى بايكەن اعا! ءسىزدىڭ جاسامپاز ىستەرىڭىز ءبىزدىڭ سانامىزعا ماڭگىلىك شۋاعىن توگىپ, جادىمىزدا ساقتالادى. باقۇل بولىڭىز, ارداقتى اعا!
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ءماسليحاتى.
زامان زاڭعارى
كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاشتىڭ اقساقالى بايكەن ءاشىموۆتىڭ قازاسى – ەلىمىز ءۇشىن ورنى تولماس قازا.
ءار ءداۋىردىڭ ايبىنىن تاسىتىپ, رۋحىن كوتەرەتىن – تولاعاي تۇلعالارى بولادى. بايكەن اعا – ءوز زامانىنىڭ زاڭعارى, ەلىنىڭ مايتالمان مارقاسقاسى ەدى.
ونىڭ عۇمىرناماسى دا ۇرپاققا ۇلگى, كىم-كىمگە دە ونەگە بولارلىق ورەلى جول. ول قان مايداندا ەلىن قورعاپ ەرلىك كورسەتسە, بەيبىت كۇندە ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, پاراساتىن تانىتتى, دانالىعىن دالەلدەدى.
التى الاش حالقى, ەل-جۇرتى بايكەن اقساقالدىڭ جاساعانى مەن اتقارعانىن ەش ۋاقىتتا ۇمىتپايدى. ول ۇلت جۇرەگىندە, ۇرپاق جادىندا ۇلتىنىڭ ۇلاعاتتى ۇلى, ەلىن – ەل ەتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەن تۇلعا رەتىندە ماڭگى ساقتالادى.
تۋعان-تۋىستارى مەن جاقىندارىنا قايعىلارىنا ورتاقتاسىپ, كوڭىل ايتامىز.
مارقۇمنىڭ جانى ءجانناتتا, يمانى جولداس بولعاي.
استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ.
جۇرەگى تازا جان ەدى
بايكەن اعانىڭ ەسىمى مەنىڭ جۇرەگىمە سونشاما ىستىق بولىپ كەتىپ ەدى. ايالى الاقانى بار, توگىلىپ تۇرعان مەيىرىمى بار, قالت ءبىر كەزدە جالت قاراتاتىن كەسەك مىنەزى بار بۇل كىسىنى زيالى قازاق قاۋىمى قاتتى سىيلادى.
مەن كەزىندە ۇكىمەتتى اتتاي ون ءتورت جىل باسقارعان كىسىمەن قىزمەتتەس بولعان ەمەسپىن. بىراق تالاي-تالاي تاعدىرلى ادامدارمەن جۇزدەسىپ, جاقىنىراق تانىپ-بىلۋگە جۋرناليستىك قىزمەتىم قانشاما سەبەپكەر بولسا, سولاردىڭ اراسىندا بايكەن ءاشىموۆ اعامەن بولعان كەزدەسۋلەرىم مەنىڭ ومىرىمە ەرەكشە جارقىن ساتتەر قالدىردى.
ءاربىر ءسوزىنىڭ باعاسىن بىلەتىن, ەكىنىڭ بىرىنە اشىلىپ سويلەي بەرمەيتىن بيازى دا سىپايى ەل اعاسى مەنى باۋىرىنا تارتتى, قۇشاعىنا العانداي بولدى. ومىردەن كورگەنى دە كوپ, تۇيگەنى ودان دا كوپ كىسىنىڭ جۇرەگى تازا, قولى دا تازا ەدى. قاسىنا باقىت اپايدى الىپ, كوپ سۇحبات بەردى. “مەن “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنە عانا سۇحبات بەرەمىن, سەبەبى ول – ەل گازەتى”, دەپ ەسكەرتەر ەدى. ارتىق كەم كەتكەن جەرى جوق. ول كىسى تاياۋدا عانا ومىردەن وزعان جارىن تەك “باقىت اسەتوۆنا” دەپ اتاپ, شەكسىز ءسۇيۋدىڭ اسىل قاسيەتىن تانىتقانى عاجاپ ونەگە ەدى. اياۋلى جارىن بارىنشا ءسۇيۋ تۋرالى وڭاشادا ايتقان اڭگىمەسىن مەن وزىمە قۇپيا عىپ ساقتاپ ءجۇرمىن.
كوپ جىلدان بەرى بايكەن اعا ءار مەرەكە سايىن ارنايى تەلەفون سوعىپ, “امانسىڭدار ما؟ نەمەرەلەر ءوسىپ جاتىر ما؟” دەگەن ءبىر اۋىز اكەلىك ءسوزىن ەندى ەسكە السام, جۇرەگىم اۋىرادى.
مەيرامبەك تولەپبەرگەن.