دەپۋتات ساۋالى: ۇلتى قازاق ەستىمەيتىن جانە ناشار ەستيتىن بالالار ورىس تىلىندە وقۋعا ءماجبۇر

حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جات­قان الەۋمەتتىك ساياسات­تىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارى­نىڭ ءبىرى. مەملەكەت حالىق­­تىڭ الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان ءالجۋاز توپتارىن قولداۋ بو­يىنشا ۇلكەن جۇمىستار جۇر­گىزۋدە. بۇل قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ 2015 جىلعى 20 اق­پان­دا را­تي­فيكاتسيالاعان «مۇگە­دەك­تەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» كونۆەنتسيامەن بايلانىستىرىلادى. الايدا, ءومىر كورسەتىپ وتىر­عانىنداي, ادامداردىڭ بۇل ساناتى ءۇشىن اتقارار جۇمىس­تار ءالى دە كوپ. سونىڭ ىشىن­دە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار ءۇشىن ساپالى ءبىلىم الۋ وتە قيىن, كەيدە ءتىپتى قولجەتىمسىز.

الەمگە تانىمال امەريكالىق زاعيپ ءارى قۇلاعى ەستىمەيتىن جازۋشى حەلەن كەللەر: «سوقىرلار زات­تاردان, ال ەستىمەيتىندەر ادام­داردان الشاق قالادى», – دەپ جازعان ەكەن. قازىرگى ۋا­قىت­تا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قا­جەت­­­تى­لىكتەرى بار بالالاردىڭ سانى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 147 396, ولا­ر­­­دىڭ ىشىندە ەستۋ قابى­لەتى زاقىم­دانعاندار – 6 357, (ولار­دىڭ ىشىندە 1 917 – ەس­تى­مەي­تىندەر, 4 440 – ناشار ەستي­تىندەر), كورۋ قابىلەتى زاقىم­دان­عان­دار – 7091. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ­لەر كەرەڭ بالالاردىڭ 70%-ى ەستيتىن اتا-انالاردان تۋعا­نىن انىقتاعان. سوندىقتان بولا­شاق­تا مۇنداي بالالاردىڭ پايدا بولۋىن بولجامداۋ مۇم­كىن ەمەس.

ەلىمىزدە ناشار ەستيتىن بالالار تاپ بولاتىن نەگىزگى پروبلەمالار رەتىندە تومەندەگىلەردى اتاۋعا بولادى:

– ەستۋ جانە سويلەۋ قابى­لەتى زاقىمدانعان بالالار­دى وقىتۋعا ارنالعان وقۋلىق­تار­دىڭ جانە ادەبيەتتىڭ جەت­كىلىكسىزدىگى;

– ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى­نىڭ 2009 جىلعى 8 شىلدەدەگى №333 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن وقىتۋ باعدارلامالارى جۇمىس ىستەمەيدى. سونىڭ سالدارىنان ەستۋ قابىلەتى زاقىمدانعان بالالارعا ارنالعان ارنايى (تۇزەتۋ) مەكتەپتەر تۇلەكتەرىنىڭ كوپشىلىگى ىممەن سويلەسۋ ءتىلىن مەڭگەرمەگەن;

– ەلىمىزدە ەستىمەيتىن بالالار مەن ەرەسەكتەردىڭ بايلانىسۋى مەن قاتىناسۋىنا ارنالعان مامانداندىرىلعان كلۋبتار, ورىندار جوق;

– سۋردواۋدارما جانە كادر­لاردى دايارلاۋ بويىنشا ما­مانداردىڭ نارىقتاعى قاجەت­تىلىگىنە تالداۋ جاسالمايدى;

– ەستۋ پاتولوگياسى بار بالالار ءۇشىن قىمبات تۇراتىن حيرۋر­گيا­لىق وپەراتسيالار قول­جەتىمدى بولعانىمەن, وڭالتۋ شارا­لارى جوق, ال بۇل قىم­بات وپە­­را­تسيالار تيىمدىلىگىنىڭ تومەن­­دەۋىنە, كەيدە پايداسىز­دى­عىنا الىپ كەلەدى;

– مەملەكەتتىك تىلدە وقىتۋ باعدارلاماسى جانە ارنا­يى وقىتاتىن ادەبيەت, قازاق تىلىن­دە بەكىتىلگەن داكتيل الىپپەسى جوق. ۇلتى قازاق ەستىمەيتىن جانە ناشار ەستيتىن بالالار ورىس تىلىندە وقۋعا ءماجبۇر;

ءبىز وسى جانە باسقا دا ماسە­لەلەر­دىڭ شەشىلۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ, پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىق.

بىرعانىم ءايتىموۆا,

سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى