ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنىڭ القا ءماجىلىسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ, ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلدەرى, جاستار ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى, ءدىنتانۋشى عالىمدار جانە ساراپشىلار قاتىستى.
ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ مينيسترلىكتىڭ 2017 جىلى اتقارعان جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارى جانە اعىمداعى جىلى جوسپارلانعان مىندەتتەرى تۋرالى بايانداما جاسادى.
«مينيسترلىك قۇرىلۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى بىزگە ناقتى جانە ايقىن مىندەتتەر جۇكتەگەن بولاتىن. ءبىرىنشى, ءدىني سالاداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءدىني ەكسترەميزم مەن راديكاليزم كورىنىستەرىنە جول بەرمەۋ, ەكىنشى - ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ديالوگتى, ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ءۇشىنشى - جاستاردىڭ تابىستىلىعى مەن الەۋمەتتىك بەلسەندىلىكتەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جاساۋ. بارلىق مىندەتتەر بويىنشا مينيسترلىك ءبىرىزدى ارەكەتتەر جيىنتىعىن ازىرلەدى. زاڭناماعا وزگەرىستەر دايىندالدى. ينفراقۇرىلىم جاڭعىرتىلدى, جاڭا ينستيتۋتتار قۇرىلدى جانە جاڭا جوبالار جولعا قويىلدى. قابىلدانعان شارالاردىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارى مەن ۇسىنىستارىن قامتىدى. بۇنداي قاعيدا بارلىق تاپسىرىلعان باعىتتار بويىنشا باسشىلىققا الىنعان. پرەزيدەنت ءدىني راديكاليزمنىڭ كەز-كەلگەن كورىنىستەرىنە مۇلدەم توزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى. بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن ءبىز قوعامدىق پىكىر مەن كوڭىل-كۇيدى مۇقيات زەردەلەدىك. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە قوعامدا دىنگە قاتىستى ءارتۇرلى پىكىرلەر انىقتالدى. ءدىني ۇستانىمداردىڭ كەسكىنىن انىقتاۋ ءۇشىن ساراپشىلار جانە ءدىني قىزمەتكەرلەرمەن ءتۇرلى ديالوگ الاڭدارىندا ارنايى زەرتتەۋلەر وتكىزىلدى. ونىڭ ناتيجەلەرىمەن بەلسەندى پىكىر الماسۋلار ۇيىمداستىرىلدى. وسىنداي پىكىر الماسۋ ارقىلى, ءبىز قوعامداستىقپەن بىرگە مەملەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قازاقستاندىق مودەلىن, يسلام ءدىنىن ءتۇسىنۋدىڭ جانە ءدىني ماتىندەردى تالقىلاۋدىڭ قازاقستاندىق مەكتەبىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى قورىتىندىعا كەلدىك.
بۇل مودەلدىڭ ايرىقشا ەرەكشەلىكتەرى, ءبىزدىڭ پوليەتنيكالىق ەلىمىزدىڭ مادەني-تاريحي ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, رۋحاني, مورالدىق جانە ەتيكالىق قۇندىلىقتارعا سۇيەنۋ, وزگە كوزقاراس ۇستانۋشىلارعا مەيىرىمدىلىك پەن توزىمدىلىك تانىتۋ, ءدىني سەنىمدى جەكە دۇنيە رەتىندە قابىلداۋ, زايىرلى مەملەكەتتىڭ زاڭدارىن قۇرمەتتەۋ جانە قاتاڭ ساقتاۋ. بۇل مودەلدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتىنىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلدى. ول قازاقستاندىق قوعامنىڭ دىنگە دەگەن كوزقاراسى مەن ۇستانىمىن قامتىدى, ەلىمىز بەن ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرىندەگى ءدىننىڭ ءرولىن ەرەكشەلەدى. بۇل قۇجات ءدىني سالادا جۇمىس ىستەۋدىڭ اشىق جانە تۇسىنىكتى قاعيدالار جيىنتىعى بولىپ تابىلدى.تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى مەسسەدجدەرى كەلەسىدەي, زايىرلىلىق نەگىزدەرى – كوپكونفەسسيالى مەملەكەتتەگى تىنىشتىقتىڭ كەپىلى, ءدىندى دەسترۋكتيۆتى جانە ساياسي ماقساتتاردا پايدالانۋعا جول بەرىلمەيدى, مەملەكەت پەن زاڭدار بارلىق زاڭدى جۇمىس جاساپ تۇرعان ءدىني سۋبەكتىلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعايدى, ءدىندارلاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتەدى, سونىمەن قاتار, ءدىني فاناتيزم مەن ەكسترەميزمگە جول بەرمەيدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
سونىمەن قاتار نۇرلان بايۇزاق ۇلى مەملەكەت ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ كانوندىق جانە ءدىني ماسەلەلەرىنە ارالاسپايتىنىن, بىراق زاڭداردىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ باقىلايتىنىن باسا اتاپ ءوتتى.
«كەلەسى قادامىمىز تۇجىرىمداماعا نەگىزدەلگەن. ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بولدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىنا قوعامنىڭ بارلىق مۇددەلى توپتارى تارتىلدى. ءوز ۇسىنىستارىن ساراپشىلار, ءدىني بىرلەستىكتەر جانە قاراپايىم ازاماتتاردا ەنگىزىپ جاتتى. جوبا كوپتەگەن ءتۇرلى ديالوگتىك الاڭداردا جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تالقىلاندى. رەسپۋبليكا بويىنشا ەكى مىڭنان (2000-نان) استام كەزدەسۋلەر مەن پىكىر الماسۋلار ۇيىمداستىرىلدى. قازىرگى كۇنى زاڭ جوباسىمەن پارلامەنت ءماجىلىسى جۇمىس جاساۋدا. زاڭ جوباسىنىڭ ماعىناسى, ءدىني كوزقاراستارىنا قاراماي, بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتى ءۇشىن تۇسىنىكتى, اشىق جانە قولايلى جاعدايلار جاساۋ, دەسترۋكتيۆتى ۇگىت-ناسيحاتتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىنىڭ الدىن الۋ. وسىلايشا, ازاماتتىق قوعامنىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەنگەن تۇجىرىمداما مەن زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جالپى يدەولوگياسىن قالىپتاستىردى. ءبىز رەسمي تۇردە جانە ناقتى جاريالايمىز, مەملەكەت ءدىن نەمەسە سەنىمگە قارسى ەمەس. بىراق, ونى دارىپتەۋمەن دە اينالىسپايدى.
ءدىن مەيىرىم شاشۋ كەرەك. ونىڭ پايداسىن دارىمەن سالىستىرۋعا بولادى. نەگىزى, ءدارى پايدالى بولادى. بىراق, دۇرىس ەمەس نەمەسە تىم ارتىق قولدانسا, ودان پايدا ەمەس, زيان كەلۋى مۇمكىن. مەملەكەت ءدىني بىرلەستىكتەردى ءوزىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە كورەدى. سونىمەن بىرگە, ءدىن ساياسيلانىپ, زاڭداردىڭ ورنىن الماۋ كەرەك. ءدىني بىلىكتىلىك ءتيىستى تاربيە جانە ساياسي ساۋاتتىلىقپەن سۇيەمەلدەنىپ, سىندارلى كوزقاراسپەن قابىلدانۋ كەرەك. قوعامدىق پىكىرتالاس بارىسىندا ساراپشىلار, ءدىني بىرلەستىكتەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار وسىنداي تۇجىرىمعا كەلدى. قازىرگى كەزەڭدە ءدىن سالاسىندا باسىمدىق ءتۇسىندىرۋ جانە الدىن-الۋ جۇمىستارىنا بەرىلۋدە», دەدى مينيستر.
نۇرلان ەرمەكباەۆ اتقارىلعان جۇمىستاردى بايانداي كەلە, العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ دە از ەمەس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«عيباداتحانالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە مەشىتتەردىڭ دە, قۇرىلىسىن تارتىپكە كەلتىرەتىن ۋاقىت جەتتى. مەشىت مۇسىلمان ءۇشىن – ول اللانىڭ ءۇيى. ول تازا, كۇتىلگەن بولۋى كەرەك. ونىڭ كەلۋشى جاماعاتتىڭ سانىنا سايكەس بولۋى, ءتيىستى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلۋى, اينالاسىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋى ابزال. ماسەلەن, ەگەر دە مەشىت نەمەسە شىركەۋ قاراۋسىز قالسا, كەلۋشى جاماعات ول جەردە از بولسا, ەگەر ول حالىق كوپ جۇرەتىن كوشەنىڭ بويىندا سالىنىپ, بىراق كولىك قوياتىن ورىندارمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە, ەگەر داۋىسى قاتتى شىعاتىن دىبىستار نەمەسە قوڭىراۋلار اينالاسىنداعى تۇرعىنداردىڭ مازاسىن السا, وندا مۇنداي قۇبىلىس جاعىمدى سەزىمدەردى ەمەس, تەك شاعىمدى ارەكەتتەردى تۋعىزاتىنى ايقىن. وكىنىشكە وراي, بۇنداي شاعىمدار بىزگە كەلىپ تۇسۋدە. كەيدە مەشىت سالۋ سانقويلىق بولىپ سانالادى. ال, مەشىتتىڭ يمامى بولماۋى نەمەسە ونى ۇستاپ تۇرۋ جەرگىلىكتى قاۋىمعا اۋىر تيەتىنى نازارعا الىنبايدى. سالدارىنان, كەيبىر جەرلەردە, مەشىت عيماراتتارى ءتىپتى ساتۋعا قويىلىپ جاتىر. قۇدايشىلىق ءىس – ول تەك مەشىت نەمەسە شىركەۋ سالۋدا عانا ەمەس. بۇگىندە ەلىمىزدەگى 3601 مەشىتتىڭ 84 قاڭىراپ, بوس تۇر. بۇل پروتسەستى جۇيەگە كەلتىرۋ ءۇشىن ءدىني عيباداتحانالار سالۋدا رۇقسات بەرەتىن ايقىن ستاندارتتار بولۋ كەرەك. سونىڭ ىشىندە, جاڭادان قۇرىلىس سالۋعا نيەتتى ازاماتتارعا قوسىمشا تالاپتار قويىپ, عيباداتحانا سالۋدىڭ جاڭا ۇلگىلىك ەرەجەلەرىن ەنگىزۋ كەرەك. مينيسترلىكتىڭ ءدىن سالاسىندا جاقىن پەرسپەكتيۆادا كوپتەگەن مىندەتتەرى بار. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءدىن سالاسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ ۇيلەسىمدى بولۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى», دەدى ول.
بايانداما بارىسىندا مينيستر «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس وتە ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتىپ, «تۋعان جەر» باعىتى اياسىندا مينيسترلىك ۇسىنعان «اتامەكەن» شاعىن باعدارلاماسىن جۇرگىزىپ جاتقاندارىن جەتكىزدى.
القا وتىرىسن اياقتاي كەلە ن.ەرمەكباەۆ جاستارمەن دە جان-جاقتى جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىن, تىڭ جوبالار جولعا قويىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار, جيىندا ءدىن جانە ازاماتتىق قوعام سالاسىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ «قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى تۋرالى», قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ نايب-ءمۋفتيى, ءدىنتانۋ PhD دوكتورى, دوتسەنت الاۋ ادىلباەۆ ء«مۇفتيات پەن ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى اراسىنداعى مەموراندۋم اياسىندا: يگى باستامالار مەن ىزگى ءىس-شارالار» تاقىرىبىندا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ءدىنتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, دوتسەنت, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستان ءدىنتانۋشىلارىنىڭ كونگرەسىنىڭ مۇشەسى يۋليا شاپوۆال «ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» قازاقستان حالقىنا جولداۋى تۇرعىسىنداعى زامانۋي كەزەڭدەگى دىنتانۋشىلىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ مىندەتتەرى» تۋرالى, «Enactus Kazakhstan» جەكە قورىنىڭ پرەزيدەنتى البينا ەرجانوۆا «جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ەلدىڭ تابىستى جاڭعىرۋىنىڭ شارتى رەتىندە» تاقىرىپتارىندا بايانداما جاسادى.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»