جاعىمدى ايماققا بەت بۇرۋ

ءۇردىستى اۋىستىرۋ

بانكتەردىڭ 2016 جىلى ەكو­نوميكاعا كرەديت بەرۋىنىڭ تو­مەن­دەتىلگەن ءۇردىسى 2017 جىلى وسۋ­مەن اۋىستى. بۇل رەتتە وسى ەكى جىل­دىڭ ۇردىستەرى اراسىنداعى ەرەك­شەلىك 2016 جىلدىڭ ورتاسىندا بايقالعان ءوسۋدىڭ بانكتەردىڭ كرە­ديت­تىك بەلسەندىلىگىنىڭ ناتيجەسى ەمەس, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەكى ەسە­گە جۋىق قۇنسىزدانۋىنان كەي­ىن ۆاليۋتالىق كرەديتتەردى اي­تارل­ىق­تاي قايتا باعالاۋ ناتيجەسى بو­لىپ تابىلادى. 2017 جىلى ءوسۋ با­رىنشا ساپالى بولدى جانە ول بانك­تەردىڭ ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋ پروتسەسىن قايتا باستاۋىمەن بايلانىستى ورىن الدى.

سوعان قاراماستان, 2017 جىل­دىڭ سوڭىندا كرەديتتىك بەل­سەن­­دىلىك كورسەت­كىشتەرى ايتار­لىق­تاي باياۋلاپ, 2017 جىل­دىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا كرە­ديت­تىك پورتفەل 12,7 ترلن تەڭگە دەڭ­گەيىندە ساقتالىپ, نولدىك ءوسۋ­دى كورسەتتى. (1-سۋرەت)

بانك سەكتورىنىڭ قۇرى­لىم­دىق وزگە­رى­س­­تەرى بانك سەكتورى لان­دشافتىنىڭ وز­گەرۋىن, سول سي­ياقتى بانكتەردىڭ كرەديت­تىك پورتفەلدەرىنىڭ جاي-كۇيىن اي­قىن­­دادى. كازكوممەرتسبانكتى قا­لىپقا كەل­تىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار وتكىزىلدى, ناتيجەسىندە بانكتىڭ بتا بانككە تالاپتارى پروبلەمالى كرەديتتەر قورىنا بەرىلدى. Bank RBK پروبلەمالى قارىزدارى «ارنايى قارجى كومپانياسى دسفك» جشس-عا 600 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بەرىلدى. دەلتابانكتىڭ ليتسەن­زيا­سى قايتارىپ الىندى, سونىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ 271 ملرد تەڭ­گەگە جۋىق مولشەردەگى كرەديتتىك پور­تفەلى بانك جۇيەسىنىڭ كور­سەت­كىشتەرىندە ەسەپكە الىنۋىن توقتاتتى. كازكوممەرتسبانك, Bank RBK جانە دەلتا بانكتىڭ كور­سەتكىشتەرىن ەسكەرمەگەندە قال­عان بانكتەر كرەديتتەرىنىڭ جي­ىنتىق ءوسۋى 2017 جىلى 10,8%-دى قۇرادى.

سونىمەن قاتار بىرقاتار باسقا بانكتەر بىرىگۋ جانە قوسىلۋ جونىندەگى مامىلەلەر تۋرالى جاريالادى, ءىس جۇزىندە مامىلەلەر وتكى­زىلمەسە دە, بۇل بانكتەردىڭ رەسۋرستارى كەلىسسوزدەرگە, وسىنداي مامىلەلەردىڭ بولاشاعىن باعا­لاۋعا كرەديتتەۋگە زيان كەلتى­رە وتىرىپ اۋىستى.

بانكتەردىڭ كرەديتتىك پورت­فەل­دەرىنىڭ ساپالىق سيپاتتامالارى تۇر­عىسىنان العاندا, 2016 جىلدىڭ سوڭىندا ۆاليۋتالىق كرە­ديتتەردى قايتا باعالاۋ اسەرى تو­لىق اياقتالعاننان كەيىن تەڭ­گە­مەن كرەديتتەۋدىڭ قايتا باس­تالۋى ماڭىزدى جاعداي بولىپ تا­بىلادى. بانكتەردىڭ كرە­ديت­تىك پورتفەلىنىڭ ءدال وسىنداي ءوسۋىن «سالاماتتى» دەپ اتاۋعا بولادى. 2017 جىلى كرەديتتەۋ نارىعى دامۋىنىڭ باسقا ەرە­ك­شەلىگى رەتىندە جەكە تۇلعا­لار­دىڭ بانكتەردىڭ جالپى كرە­ديتتىك پورتفەلىنىڭ وسۋىندەگى اي­قىن­داۋشى ۇلەسىن اتاۋعا بولادى. (2-سۋرەت)

  بولشەك فاكتور

جەكە تۇلعالارعا كرەديتتەر 2017 جىلعى ناۋرىزدان باس­تاپ وسۋدە, جىل قورى­تىن­دىسى بوي­ىنشا حالىققا كرەديتتەر پورت­فەلى­نىڭ ءوسۋى 12,4% نەمەسە 501,2 ملرد تەڭگە بولدى. تۇ­تى­نۋشىلىق كرەديتتەردىڭ ۇدە­مەلى ۇلەسى جەكە تۇلعالاردىڭ كرە­ديتتەرى ءوسۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ تابىلادى. جەكە تۇلعالار كرەديتتەرىنىڭ 2/3 قۇرايتىن تۇ­تىنۋشىلىق كرەديتتەر پورتفەلى ءبىر جىل ىشىندە 15,3%-عا (378,3 ملرد تەڭگەگە) ۇل­عاي­دى. يپوتەكالىق كرەديتتەر پورتفەلى (جە­كە تۇلعالار كرە­ديتتەرىنىڭ 1/4 بولىگى) 11,7%-عا (نەمەسە 127,6 ملرد تەڭگەگە) ۇل­عايدى. (3-سۋرەت)

بولشەك سەكتوردىڭ كرەديتتىك پورت­فەلىنىڭ ءوسۋى كەيىنگە قالدى­رىلعان تۇتىنۋ­شى­لىق سۇرانىستى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ورىن الىپ وتىر, ونىڭ تومەندەۋى 2015-2016 جىلدارى بايقالدى. الايدا بانكتەر­دەگى بولشەك جاعدايدىڭ ءوسۋىنىڭ ىرگەلى سەبەپتەرى ءۇردىستىڭ قىسقا مەرزىمدى سيپاتىمەن دالەلدەنەدى. نومينالدىق وڭ وسۋگە قاراماستان, حالىقتىڭ كىرىستەرى ناقتى كورىنىستە (جىلدىق ينفلياتسيانى ەسەپتەمەگەندە) سوڭعى ەكى جىل بويى تومەندەۋدە.

يپوتەكالىق كرەديتتەردىڭ ءوسۋى, نەگىزىنەن تەڭگە بولىگى ەسە­بىنەن ءوسۋى تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناق بانكى كرەديتتىك پورت­فە­لىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن ورىن الۋدا, ونىڭ ۇلەسى 2017 جىلدىڭ سوڭىندا بۇكىل يپوتەكالىق نارىقتىڭ 42%-نا جەتتى. جەكەلەگەن بانكتەردە يپوتەكالىق كرەديتتەۋدىڭ جاندانۋى «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن ىنتالاندىرىلادى. شەتەل ۆاليۋتاسىندا كىرىسى جوق تۇلعالارعا ۆاليۋتادا يپوتەكا بەرۋگە تىيىم سالاتىن رەتتەۋشى نورمانىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى, شەتەل ۆاليۋتاسىمەن يپوتەكالىق قارىزداردىڭ كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەدى. يپوتەكالىق نارىقتىڭ ءوسۋى ونىڭ مەملەكەت تاراپىنان بەلسەندى تۇردە ىنتالاندىرىلۋىنا وراي 2018 جىلى دا جالعاسۋى ىقتيمال, الايدا ول حالىقتىڭ شەكتەۋلى كىرىستەرىنە بايلانىستى نەگىزىنەن ەلەۋلى بولمايدى.

  كورپوراتيۆتىك سەكتوردى كرەديتتەۋ وسۋدە

بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورتفەلى 2017 جىلى 5,8%-عا نەمەسە 504,2 ملرد تەڭگەگە قىسقاردى. ول نەگىزىنەن كورسەتىلگەن كەزەڭنىڭ سوڭعى 2 ايىندا تومەندەدى. بۇل دەلتا بانكتى 2017 جىلعى 3 قاراشادان باستاپ بانكتىك جانە وزگە وپەراتسيالاردى جانە باعالى قاعازدار نارىعىندا قىزمەتتى جۇرگىزۋگە بەرىلگەن ليتسەنزياسىنان ايىرۋ ناتيجەسىندە ونىڭ كرەديتتەرىن بانكتەردىڭ جالپى پورتفەلىنەن الىپ تاستاۋعا بايلانىستى بولدى. دەلتا بانك كرەديتتەرىنىڭ 99,8%-ى نەمەسە 271 ملرد تەڭگەسى بانكتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالارعا تيەسىلى بولعان. پروبلەمالى كرەديتتەردىڭ كوپ­شى­لىگى (3/4 بولىگىنەن استامى) زاڭدى تۇلعالارعا تيەسىلى Bank RBK پروبلەمالى كرەديتتەرىن ارنايى قارجى كومپانيا- سىنا شىعارۋ دا بيزنەستىڭ كرەديتىك پورتفەلىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە ىقپال ەتتى. كازكوممەرتسبانكتە قايتا قۇرىلىمداۋمەن قاتار زاڭدى تۇلعالاردىڭ كرەديتتىك پورت­فەلىنىڭ تومەندەۋى (2017 جىلى شامامەن 200 ملرد تەڭگە) بايقالادى. وسىعان با­يلان­ىس­تى بۇدان ءارى زاڭدى تۇلعالاردىڭ كرە­ديت­تىك پورتفەلىن تالداۋ Bank RBK, دەلتا بانك جانە كازكوممەرتسبانكسىز كورسەتىلەدى.

زاڭدى تۇلعالار كرەديتتەرىنىڭ وسى بانكتەردى ەسەپتەمەگەندەگى كولەمىنىڭ ءوسۋى 2017 جىلى 8,4% نەمەسە 558,8 ملرد تەڭگە بولدى. ساۋدا مەن بايلانىستى قوسپاعاندا بارلىق باسقا سالالار ءوسۋدىڭ جاعىمدى ايماعىندا. (4-سۋرەت)

ونەركاسىپتى كرەديتتەۋ 20,7%-عا نەمەسە 299 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, ءابسوليۋتتى ءوسۋ (بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورتفەلىنىڭ ¼ بولىگى) بويىنشا كوش باستاپ تۇر. بۇل رەتتە ونىڭ قۇرىلىمىندا نەگىزگى ۇلەسى ءبىر جىلدا 21,5%-عا نەمەسە 282 ملرد تەڭگەگە وسكەن (بۇكىل ونەركاسىپتىڭ ءوسۋىنىڭ 94,4%-ى) مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ سالا­سىن­داعى كاسىپ­ورىندارعا كرەديتتەر قۇرايدى. بۇل مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ىقپال ەت­كەن وسى سالاداعى كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ قارجىلىق جاي-كۇيىنىڭ جاقسارعانىن كورسەتەدى.

ساۋدانى كرەديتتەۋ 8,9%-عا نەمەسە 167 ملرد تەڭگەگە تومەندەدى, ال ونىڭ ۇلەس سالماعى ءبىر جىلدا 5 پ.ت.-عا 24%-عا دەيىن تومەندەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كرەديتتەۋ 27%-عا نەمەسە 121 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى (بيزنەستىڭ بۇكىل كرەديتتىك پورتفەلىنىڭ 8%-ى نەمەسە 570 ملرد تەڭگە).

جەكە قىزمەتتەن (98,2% نەمەسە 104,5 ملرد تەڭگە), وندىرىستىك ەمەس سالادان (8,5% نەمەسە 78 ملرد. تەڭگە) جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالاردان (16% نەمەسە 92,4 ملرد تەڭگە) تۇراتىن باسقا سالالار ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا (17,2%-عا نەمەسە 274,6 ملرد. تەڭگەگە ءوسۋ). الىنعان كرەديتتەردى بيزنەس كوبىنە اينالىم قاراجاتىن (زاڭدى تۇلعا­لار كرەديتتەرىنىڭ 45,8%-ى) جانە نەگىزگى قورلاردى (12,3%) ساتىپ الۋعا جۇمساعان.

جالپى العاندا, ەكونو­ميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ الەم­دىك جانە قارجى نارىق­تا­رىنداعى قولايلى احۋالدىڭ جاعىمدى اسەرىندە بولۋىنا قاراماستان, ناقتى سەكتور تاراپىنان كرەديتتىك رەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىستىڭ باياۋ قالپىنا كەلۋىن اتاپ وتۋگە بولادى.

بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق ورنىق­تىلى­عىن ارتتىرۋ باع­دار­لاماسى شەڭ­بەرىن­دە ىس­كەر­لىك بەل­سەندىلىكتىڭ ودان ءارى ارتۋىنا جانە بانكتەر بالانستارىنىڭ تازار­تى­لۋىنا قاراي ەكونوميكانىڭ قال­پىنا كەلۋ بەلگىلەرى كرەديت­تەۋ نارىعىنداعى احۋال­­دىڭ ايتارلىقتاي جاق­سا­رۋىنا اكەپ سوعۋعا ءتيىس.

قورىتىندىلاي كەلە, 2017 جىلى كرەديتتەۋ نارىعى ايتار­لىق­تاي ۇزاق مەر­زىمدى قۇل­دىراۋ كەزەڭىنەن كەيىن جاعىمدى جاققا قاراي بەت بۇرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. كرەديتتەۋ نارىعىنىڭ باياۋ قالپىنا كەلۋى بانكتەردىڭ دە, قارىز الۋشىلاردىڭ دا جاڭا جاع­داي­لارعا بەيىمدەلگەنىن كورسەتىپ وتىر. الايدا, بانك جۇيەسىندەگى قۇرىلىم­دىق رەفورمالار كرەديت نارىعىنىڭ كورسەت­كىشتەرىنە اسەر ەتپەي (جاعىمسىز) قويمادى. 2017 جىلى باستالعان ەكونوميكانىڭ قايتا قالپ­ىنا كەلۋى جانە بانك­تەر اكتيۆتەرى ساپا­سى­نىڭ جاق­سارۋى 2018 جىلى كرەديتتەۋ نا­رى­عىندا جاعىمدى وزگەرىستەر اكەلۋگە ءتيىس.

 

شالقار بايقۇلاقوۆ,

قر ۇلتتىق بانكىنىڭ زەرتتەۋلەر جانە ستاتيستيكا دەپارتامەنتىنىڭ باس مامان-تالداۋشىسى