گازەت-جۋرنالداردىڭ اتىن ايعاقتاپ تۇراتىن فيرمالار. فورۋمدار مەن سامميتتەردىڭ ءمان-مازمۇنىن قىسقا دا نۇسقا ۇعىممەن بىلدىرەتىن ەمبلەمالار. كينوستۋديا جانە تەلەۆيزيا الەمىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن كوزگە ەلەستەتەتىن لوگوتيپتەر... شاعىن كوركەم شتريح, گرافيكالىق نازىك دەتال نەمەسە ۇلتتىق رەڭككە باي فراگمەنت ارقىلى ورىندالاتىن ولار تۋرالى وسى ءبىز نە بىلەمىز؟ ءيا, مۇنداي تۋىندىلاردىڭ ونەر وكىلدەرى ويىنا قالاي كەلىپ, شىعارما رەتىندە ومىرگە قانداي جۇمىستاردان سوڭ جولداما الاتىنىنان تولىق حاباردارمىز با؟
سۋرەتشى بەيسەن سەرىكبايمەن الماتىداعى «قازاقستان» باسپاسىندا كەزدەيسوق ۇشىراسىپ, ءبىر كەزدەگى ول جاساعان تاماشا تاڭبا تاريحىن ەستىگەننەن كەيىن ءبىز مىنە, جوعارىداعىداي ويعا قالدىق. سەبەبى تۇيمەدەي دەپ ايتارلىق دۇنيەنىڭ دە ءوز ءومىربايانى بولادى. سولاردىڭ ىشىندەگى وتە جاقسى, ءساتتى ورىندالعان تۋىندىلار عۇمىرىنىڭ ۇزاقتىعىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەۋدە. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىنا ارنالعان ەمبلەما مىنە, سونىڭ ناقتى كورىنىسى. ولاي دەيتىنىمىز, بەيسەننىڭ قىلقالامىنان تۋىپ, جىل قۇسىنداي جىلى لەپ اكەلگەن بۇل ەڭبەك 1992 جىلى العاش رەت پايدا بولدى دا كورەرمەن كوزايىمىنا اينالدى. ەشكىم ونى جاتىرقاپ, جاتسىنعان جوق. ءسويتىپ ىقشام, نازىك, جەڭىل سىزىقتارى جانە كوز قارىقتىرمايتىن جاراسىمدى بوياۋلارى ارقىلى ول كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاۋىمداستىق قاجەتىنە جاراپ كەلەدى. ال ەندى ونى جاساعان سۋرەتشى شە؟ جانە... اتالمىش تاڭبانىڭ تاريحى. وسىلارعا ءبىر ءسات ءۇڭىلىپ كورەلىكشى, قانە...
– مەنىڭ تۋعان جەر, وسكەن ورتام اياگوز وڭىرىندەگى تاڭسىق ەلدى مەكەنى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن بەيسەن. – بۇل قوس عاشىق – قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ كەشەنى تۇرعان جەر. اكە-شەشەم كەڭشاردىڭ مالشىلارى-تىن. كۇندەلىكتى تىرلىكتەرى قاراپايىم دا تابيعي ءىس-ارەكەتتەرگە تولى ەدى. سونىسىمەن بىزگە جاقسى ءتالىم-تاربيە بەردى جارىقتىقتار. ولاردى قادەري-حالىمشە بويىما ءسىڭىرىپ وسكەن مەن باستاۋىش ءبىلىمدى اۋىلدا, سەگىزجىلدىق مەكتەپتى اياگوزدە ءبىتىردىم دە الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە تۇسۋگە تالپىندىم. جولىم بولدى. بۇل وقۋ ورنىن تامامداعاننان كەيىن, 1979 جىلى جاڭادان اشىلعان تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنا قابىلداندىم. ول قازىرگى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى عوي. سونىڭ ديزاين فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, «تۇسكيىز» فابريكاسىنا جولداما العانىمدا, ارميا قاتارىنا شاقىرىلدىم ەمەس پە؟
كەيىپكەرىمىزدىڭ سوزىنە قاراعاندا, ول اسكەردەگى مىندەتتى بورىشىن وتەپ كەلگەن سوڭ فابريكاداعى باس سۋرەتشى قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرادى. سودان ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن, ياعني 1987 جىلى «جازۋشى» باسپاسىنا قىزمەتكە اۋىسادى. اتقاراتىن مىندەتى – جوسپارعا ەنىپ, جارىق كورۋ ءۇشىن وندىرىسكە جىبەرىلگەن ادەبي شىعارمالاردىڭ مۇقابالارىن بەزەندىرۋ, رۋحانيات سالاسىنا قاتىستى فوتوالبومداردىڭ پوليگرافيالىق جۇمىسىن ۇيىمداستىرىپ, ساپاسىنا جاۋاپ بەرۋ. ءوستىپ جۇرگەندە ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, ونىڭ ەلەڭ-الاڭىندا الماتىدا شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ باسىن قوسۋ تۋرالى اڭگىمە كوتەرىلەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بۇل ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋدى قولعا العان جازۋشى قالداربەك نايمانباەۆ قات-قابات جۇمىستاردىڭ اراسىندا قۇرىلتاي ەمبلەماسىن جاساتتىرۋدى دا ۇمىتپايدى. وسى ماقساتپەن جازۋشىلار وداعىندا كوميسسيا وتىرىسى ءوتىپ, تاڭبا نوبايىن ومىرگە اكەلۋ 7-8 سۋرەتشىگە تاپسىرىلادى. ولاردىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز دە بار بولاتىن. سودان نە كەرەك, ەكى اي ىشىندە كوركەمدىك كەڭەس 5 رەت باس قوسادى. تالقىعا سالىپ قارايتىندارى – 1992 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە وتكەلى وتىرعان قۇرىلتاي ەمبلەماسىنىڭ جاي-كۇيى. اقىرى 20 شىعارماشىلىق وكىلى قاتىسقان سوڭعى جيىندا «جازۋشى» باسپاسىنىڭ جەتەكشى كوركەمدەۋشى رەداكتورى بەيسەن سەرىكبايدىڭ جاساعان تاڭباسى قابىلدانادى.
– وسى ارادا ءسىزدىڭ تاراپىڭىزدان: «بۇل تۋىندىنىڭ يدەياسى مەن مازمۇنى قانداي؟ ەرەكشەلىگى نەدە ەدى؟» – دەگەن ساۋالداردىڭ تۋاتىنىن ايتپاي-اق سەزىپ وتىرمىن, – دەپ ءسوزىن ساباقتادى اڭگىمە يەسى. – مۇنداعى نەگىزگى تەمىرقازىق – قازاق كيىز ءۇيىنىڭ شاڭىراعى. ول وڭعا قاراي باعىتتالىپ تۇر. بۇل حالقىمىزدىڭ وسى ءبىر يگى باستاماسى, ىزگى نيەتى جاقسىلىققا بەت العاي دەگەن تىلەكتى بىلدىرەدى. ال قۇرىلتايعا قاتىستى ءسوز تىركەستەرى يرەكتەلگەن كۇيدە, ءتۇتىن ىسپەتتى شيراتىلا جازىلعان. ول ءار ەلدەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ وسى فورۋمعا كەلىپ جينالعانعا دەيىنگى تار جول, تايعاق كەشۋىنەن حابار بەرەدى. سودان سوڭ... ءيا, سودان سوڭ ەمبلەماداعى سيمۆولدىق شتريح, گرافيكالىق سىزىقتار مەن بوس كەڭىستىكتەردە 4 ءتۇرلى بوياۋ بار. ول الاش تۋىنىڭ نەگىزىندەگى تۇستەر. اتاپ ايتقاندا: قىزىل – حالىقتىڭ باستان وتكەرگەن قاسىرەتى, جاسىل – ءومىر, تابيعات, اق – تازا, ادال جول نىشانى, كوك – تىرشىلىك يەلەرى بىزدەردىڭ اينالامىزداعى اۋا مەن اسپان. مىنە, وسىلايشا بۇل ءتورت ءتۇس حالقىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن كوزگە ەلەستەتىپ, ولاردى بەينەلى تۇردە ءبىر-بىرىمەن ۇشتاستىرىپ تۇر دەۋگە بولادى. ەندى شاڭىراقتىڭ وڭ جاعىنداعى بوس ورىنعا كەلەيىك. ول ەلىمىزدەن تىسقارى, جىراقتا جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ ورنى دەگەن ۇعىم. ەمبلەماداعى شاڭىراق ءيىنىنىڭ ءبىر-بىرىنە جەتپەي تۇرعاندىعىنىڭ دا ءوز ءمانى بار. ءدال سول جەرگە «دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى» سوزدەرىنىڭ جازىلۋى كوپتەن كۇتكەن وسى كۇن جاقسى ىستەرگە باستاماشى, سوعان دانەكەر بولسا دەگەن وي ەدى. ءارى ول الىستاعى جانە تاياۋ شەتەلدەردەگى تۋىستارىمىزدىڭ باسى اتامەكەن تورىندە قوسىلىپ, بىرىگۋى ۇعىمىن بىلدىرەرلىك ىزگى نيەت تە بولاتىن.
وسىلاي دەگەن سەرىكباي بىراۋىق ءۇنسىز قالدى دا اڭگىمەسىن قايتا جالعادى. ودان ۇققانىم – ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان تۋىندىنىڭ قازىر دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ تولقۇجاتى دەرلىك بەلگىگە اينالعاندىعى. وعان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى قانداستارىمىزدىڭ الماتى, تۇركىستان, استاناداعى 5 فورۋمى, ەۋروپانىڭ گەرمانيا, شۆەتسيا, فرانتسيا, ازيانىڭ قىتاي, موڭعوليا مەملەكەتتەرىندەگى باسقوسۋ جيىندارى وسى ەمبلەما اياسىندا ءوتۋى ناقتى دالەل بولا الادى. بۇعان ءسوز ەتىلىپ وتىرعان قاۋىمداستىقتىڭ باستاماسىمەن كوپ تومدىق شەتەل قازاقتارى اقىن-جازۋشىلارىنىڭ كىتاپحاناسى سەرياسىنىڭ وسى لوگوتيپپەن جارىققا شىققانىن قوسىڭىز. ال اتالمىش تاڭبا بەينەلەنگەن ماركالار مەن كونۆەرتتەر شە... كوپ. تىپتەن كوپ!
تۇيمەدەي عانا تاڭبالار. ءتۇرلى لوگوتيپتەر... استانا, الماتىدا وتەتىن فورۋم, سامميت قارساڭىندا گازەت-جۋرنالدار مەن تەلەارنالارعا جارق ەتىپ شىعاتىن ولارعا قىزىقتاپ قارايتىنىمىز راس. بىراق ىشكى مازمۇنىنا ءۇڭىلىپ, نازار اۋدارا بەرمەيتىنىمىز وكىنىشتى. ءسات سالىپ قاراپ, سىر سۋىرتپاقتاساق ارقايسىسى ءوز يدەياسى تۋرالى سويلەپ قويا بەرەر مە ەدى, قايتەر ەدى دەيسىڭ ىشتەي. ءيا, سولاي. ولاردا ون سان وي بار. تالاي تاريح, تاعدىر جاتىر ءتۇيىلىپ. سونداي تۋىندىنىڭ ءبىرى – دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇرىلتايىنىڭ جوعارىدا ءوزىمىز ءسوز ەتكەن ەمبلەماسى.
جىل قۇسىنداي جاڭالىق اكەلىپ, تورتكۇل دۇنيەدەگى تۋىستارىمىزدى تابىستىرعان ونىڭ اۆتورى – بەيسەن سەرىكباي. كەيىپكەرىمىز بۇدان باسقا قاۋىمداستىقتىڭ العاشقى توراعا ورىنباسارى, جازۋشى قالداربەك نايمانباەۆتىڭ يدەيا بەرىپ, ايتۋىمەن حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ ديپلومى مەن توسبەلگىسىن جاساعان جان. قازاقستان ديزاينەرلەر وداعىنىڭ مۇشەسى ول قازىر ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ەڭبەك ەتۋدە. قىزمەتى – جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندەگى باسپاگەرلىك, رەداكتورلىق جانە ديزاينەرلىك ونەر كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى. 30 جىلدان استام ءومىرىن رەسپۋبليكامىزدىڭ «جازۋشى», «قازاقستان», «قاينار», «راريتەت», «سانات», «انا ءتىلى» سەكىلدى بەلدى دە بەلگىلى باسپالارىنىڭ تاپسىرىستارىن ورىنداۋعا ارناعان ونىڭ قيىن دا قىزىقتى جۇمىسى بوسقا كەتپەپتى. سونداعى ءارتۇرلى جانرداعى 1200-دەن استام كىتاپتىڭ ءىشى-سىرتىن بەزەندىرۋ بارىسىنداعى جيناقتالعان مول تاجىريبەسىن ول بۇل كۇندەرى بولاشاق باسپاگەرلەرگە بىلىكتىلىكپەن ۇيرەتۋدە.
جانبولات اۋپباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتەردە: دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇرىلتايىنىڭ ەمبلەماسى; ماقالادا ءسوز ەتىلگەن تاڭبانىڭ اۆتورى ب.سەرىكباي; كەيىپكەرىمىز بەزەندىرگەن كىتاپ مۇقابالارى.