جيىنعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ توراعالارى, پرەمەر-مينيستر, مەملەكەتتىك حاتشى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ جانە وبلىستاردىڭ اكىمدەرى, قازاقستان پرەزيدەنتىنە تىكەلەي ەسەپ بەرەتىن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى قاتىستى, دەپ حابارلادى اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وتىرىستى اشقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدى دامىتۋ بارىسىندا وتكەن جىلى قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەرگە توقتالىپ, مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
باسقوسۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ, قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ, ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ا.جۇماعاليەۆ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى ا.مىرزاحمەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ە.قوشانوۆ جانە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى ق.كوشەرباەۆ بايانداما جاسادى.
ەلباسى ورىندالعان مىندەتتەردىڭ ناتيجەلەرىنە توقتالىپ, بايانداماشىلاردىڭ نازارىن بانك سەكتورىنداعى پروبلەمالارعا, سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ماقساتتارىن ءتۇسىندىرۋ, بيۋدجەت قاراجاتىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, باقىلايتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تاراپىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋ جۇمىستارىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرىنە اۋداردى.
مەملەكەت باسشىسى جاسالعان باياندامالاردان كەيىن سىرتقى تۇراقسىز فاكتورلار جاعدايىندا ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ ەلىمىزدى دامىتۋ جونىندەگى ورنىقتى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ جولىنداعى جۇمىستارىنا وڭ باعا بەردى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى بۇعان دەيىن قابىلدانعان باعدارلامالىق قۇجاتتاردى ىسكە اسىرۋدىڭ جانە ولارعا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
– الەمنىڭ وزىق دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ كەرەك. قاجەتتى بارلىق باعدارلامالىق قۇجاتتار قابىلدانىپ, زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىز ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن جاريالاپ, ەكونوميكامىزدى تسيفرلاندىرۋعا كىرىستىك. دامۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتۋ قاجەت, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
يندۋستريالاندىرۋ
مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالاندىرۋ جىلدارى ەلىمىزدەگى وڭدەۋ سەكتورىنىڭ دامىعانىن اتاپ ءوتىپ, ونىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ارتتىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق, ەلباسى وندىرىسكە وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتقا باعىتتالۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
– مەملەكەتتىك قولداۋ ەڭ الدىمەن, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزەتىندەر مەن ەكسپورتتىق ءونىم وندىرەتىندەرگە كورسەتىلۋى قاجەت. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ وزىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم بەلسەندى شارالار قابىلداۋ كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ تيىمدىلىگىن زەرتتەۋدى تاپسىرىپ, جاڭا ەكونوميكالىق ايماقتار قۇرۋعا ۋاقىتشا تىيىم سالدى.
وتىرىس بارىسىندا مۇناي-گاز سەكتورىنداعى وڭدەۋ جانە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىن ترانسفورماتسيالاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
– مۇناي مەن گاز وڭدەۋ ماڭىزدى باعىت بولىپ سانالادى. ونىڭ ۇستىنە ەلدى جانار مايمەن قامتۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. ءتىپتى, 3 زاۋىتتى جاڭارتقاننىڭ وزىندە قازاقستانداعى جانار-جاعارماي تاپشىلىعىن 3-4 جىلعا عانا توقتاتا الامىز. ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جونىندە ماعان 2009 جىلى باياندالعان بولاتىن. سودان بەرى جوبانىڭ قۇنى 6-دان 9 ميلليارد دوللارعا دەيىن ءوستى. اياقتاۋ مەرزىمى 2016 جىلدان 2024 جىلعا شەگەرىلدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ناقتىلانعان ستراتەگياسى مەن ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا قوردى باسقارۋ جونىندەگى ماسەلەنى كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىنە قويۋدى تاپسىردى.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى
مەملەكەت باسشىسى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلىسىنا بولىنەتىن قارجىنىڭ ءتيىمدى ءارى جاريالى تۇردە پايدالانىلۋىن باقىلاۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىرىنشى كەزەككە جاتپايتىن رەسپۋبليكالىق جولدارعا بولىنگەن قارجىنى وڭىرارالىق جانە اۋدانارالىق جول قۇرىلىستارىنا قايتا باعىتتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىردەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ ناتيجەلەرىنە توقتالىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ودان ارى جۇزەگە اسىرىلۋ مەحانيزمدەرىن قايتا قاراۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
– سوڭعى ەكى جىلدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 550 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. مۇنىڭ ءبارى اكىمدەر اينالىسىپ جاتقان قۇرىلىستى تىكەلەي قارجىلاندىرۋعا جۇمسالدى. داعدارىس جىلدارىندا بۇل قادام اقتالدى. ەندى نارىقتىق مەحانيزمدەردى پايدالانۋعا كوشۋ كەرەك. قۇرىلىستى بانكتەر قارجىلاندىرىپ, ال ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە اكىمدەر تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ ارزانداۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋى قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ
قازاقستان پرەزيدەنتى ۇكىمەتكە يمپورت بويىنشا ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ جانە تەكسەرۋشى باقىلاۋ-قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
بۇدان بولەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلەكتر ەنەرگياسى قۇنىن تومەندەتۋ ماقساتىمەن «بىرىڭعاي ساتىپ الۋشى» مودەلىن ەنگىزۋ جانە وڭىرلىك ەلەكتر جۇيەلەرى كومپانيالارىن ىرىلەندىرۋ بارىسىنا توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى پرەمەر-مينيسترگە وڭدەۋ سالاسىنا ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرىپ, «قازاق ينۆەست» جانە «قازاق ەكسپورت» كومپانيالارىنىڭ ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىس بارىسىندا اگروونەركاسىپ سەكتورىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ينۆەستورلاردى تارتۋ ماسەلەسى مەن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن ىسكە قوسۋ جونىندە الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن جۇمىستار تالقىلاندى.
سونىمەن بىرگە, قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار جايىنا توقتالىپ, ولاردىڭ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋ ماسەلەسىن اتاپ ءوتتى.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى رەفورمانى تەجەپ وتىرعان تاعى ءبىر ءجايت تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى. وسى كۇنگە دەيىن ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتى جاسالماي وتىر, دارىگەرلەر قۇجاتتامانى قاعاز جۇزىندە جۇرگىزىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە مەديتسينا مەكەمەلەرى كومپيۋتەرلەرمەن تولىق جابدىقتالماعان, ينتەرنەت قولجەتىمدى ەمەس. بۇل اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى ماسەلە, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرلەردەگى كەيبىر باسشىلاردىڭ بۇل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا سالعىرت قاراپ, وعان جۇيەلى ءارى تىڭعىلىقتى كىرىسپەي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بار مۇمكىندىگىن پايدالانباي وتىرعان وڭىرلەر بار. قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ ءبىر جىلمەن شەكتەلمەيدى. بۇل جۇيەلىلىكتى, ۇنەمى جاڭا ءتاسىل ىزدەۋدى تالاپ ەتەتىن ۇزاق مەرزىمدى جۇمىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق جيىندا قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن قارپىنە كوشۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى.
زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس
مەملەكەت باسشىسى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قىلمىستىق پروتسەستەگى اسىرا قۋدالاۋشىلىقتى باسەڭدەتىپ, ونى ىزگىلەندىرۋ باعىتىن جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ ىسىندە الدىن الۋ شارالارىن جۇيەلى تۇردە قابىلداۋ باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
– سوڭعى 2 جىلدىڭ ىشىندە عانا سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن ەكى مىڭنان استام لاۋازىمدى تۇلعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. سولاردىڭ اراسىندا مينيسترلەر دە, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر دە, ۆەدومستۆو باسشىلارى دا بار. اتاپ ايتقاندا, بۇرىنعى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترىنە, «قازاقاۆتوجول» كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق ىستەر سوتتا قارالۋدا. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ ىسىندە الدىن الۋ شارالارىن جۇيەلى تۇردە قابىلداۋ باستى مىندەت بولۋعا ءتيىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋدىڭ بارلىق باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ولاردى ورىنداۋ ءۇشىن ءاربىر باسشىعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– جولداۋدا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىندا اتقارىلۋعا ءتيىس 10 ناقتى مىندەت بەلگىلەدىم. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, ۇكىمەت, پارلامەنت, اكىمدەر, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانە ۇلتتىق حولدينگتەر ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزۋى قاجەت. بۇگىن مەن ەسكەرىلۋگە ءتيىس تاعى بىرقاتار ماسەلەنى ايقىندادىم. جۇرگىزىلىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەن كۇردەلى گەوساياسي احۋال جاعدايىندا بارلىعىمىز بەلسەندى ءارى جۇمىلا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.