كەشە ەلوردامىزداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا قازاق قوعامى ءۇشىن ماڭىزى زور بىرنەشە كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
اتاپ ايتقاندا, ءاليحان بوكەيحاننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى «قازاق جەرىنىڭ جوقشىسى», «سوبيراتەل كازاحسكيح زەمەل», «The Unifier of Kazakh Lands» جانە ء«الىحان بۋكەيحان. سين ۆەليكوگو ستەپۋ» دەپ اتالاتىن ءتورت تىلدە جارىق كورگەن تۇڭعىش مونوگرافيا, «احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تىلتانىمدىق مۇراسى», «الاش قايراتكەرى, حالىق اقىنى جاقسىلىق تولەن ۇلى. ءومىر جولى, شىعارمالارى», سونداي-اق «دوسالى سۇلتان بۇلقايىر ۇلى» اتتى كىتاپتار وقىرمان قاۋىمنىڭ وراسان ولجاسى دەۋگە بولادى. سالتاناتتى شاراعا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, قازاقستان پارلامەنتى سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار قاتىستى. كىتاپتاردىڭ تۇساۋىن ەسىمى ەلگە بەلگىلى قوس بىردەي اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ پەن عاريفوللا ەسىم باستاعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى كەستى.
بۇل كىتاپتار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى جەتەكشىلەرىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن. اتالمىش ەڭبەكتەردىڭ كوبىن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ «الاش» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى دايىنداعان.
ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار ەڭبەكتەرگە قىسقاشا توقتالا كەتسەك, «الاش» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى ءاليحان بوكەيحاننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى ءتورت تىلدە جارىق كورگەن سۇلتانحان اقق ۇلىنىڭ تۇڭعىش مونوگرافياسىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسىن عالىمنىڭ قىزى اسەم اقق ۇلى دايىنداپتى. سونداي-اق مونوگرافيانىڭ ءبىر ءبولىمىن داريا بەلكينا اعىلشىن تىلىنە اۋدارعان. ال ونىڭ ء«الىحان بۋكەيحان. سين ۆەليكوگو ستەپۋ» دەگەن اتپەن ۋكراين تىلىندە جارىققا شىققان نۇسقاسى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنايى شاقىرىلعان پروفەسسور پەترو ۆاسيلەۆيچ توكاردىڭ ۇسىنىسى ءارى تىكەلەي باسشىلىق ەتۋىمەن جارىق كورگەن. ء«بىز ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ «الاش» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن «الاشوردا» قوعامدىق قورى وسىنشاما وراسان ەڭبەكتەردىڭ ەل يگىلىگىنە جاراۋىنا مۇرىندىق بولعان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنا, «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ مىرزاعا زور العىس ايتقىمىز كەلەدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا 5 مىڭ دانامەن ءار ءوڭىردىڭ كىتاپحانالارىنا جول تارتقان جاڭا كىتاپتاردىڭ ءىشى مازمۇندى, ماعىنالى, تاريحقا باي دەر ەدىك. سونىمەن قاتار ءاليحان اتامىز تۋرالى اتالمىش مونوگرافيا ءدال قازىرگى ۋاقىتتا تۇرىك تىلىنە دە اۋدارىلىپ جاتىر. الداعى ءساۋىر ايىندا ونىڭ تۇساۋكەسەرى انكارا قالاسىندا وتپەك», دەيدى س.اقق ۇلى.
ال «احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تىلتانىمدىق مۇراسى» اتتى ەڭبەككە كەلەر بولساق, كىتاپقا جاۋاپتى رەداكتور بولعان, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى گرامماتيكا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ورىناي جۇباەۆانىڭ بۇل ەڭبەگىندە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 1914-1928 جىلدار ارالىعىندا جارىق كورگەن ء«تىل – قۇرال» اتتى تىلتانىتقىش كىتاپتارى, «ادەبيەت تانىتقىش» اتتى ەڭبەگى جانە عالىمنىڭ تىلگە قاتىستى ماقالالارى, جيىن-كونفەرەنتسيالاردا سويلەگەن سوزدەرى, پىكىرلەرى, ورتالىق ارحيۆتەن تابىلعان قۇجاتتار بەرىلگەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن جارىق كورگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەڭبەكتەرىنىڭ جيناعىن قۇراستىرۋشىلار ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ء«تىل – قۇرال» اتتى ەڭبەگىن ءبىر-ءبىر عانا نۇسقادان شىعارۋمەن شەكتەلىپ كەلگەن بولاتىن. سونىڭ سالدارىنان ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تىلتانىمدىق مۇراسى جونىندە وقىرمانداردىڭ تانىمى سول جيناقتىڭ توڭىرەگىندە عانا قالىپ وتىردى. الايدا عالىم 1914 جىلداردان 1929 جىلعا دەيىن شىعارعان ء«تىل – قۇرالدارىن» جىل سايىن تولىقتىرىپ, وڭدەپ, جەتىلدىرىپ وتىرعان. بۇگىن جارىققا شىققان جيناقتا عالىمنىڭ تىلتانىمدىق مۇراسى العاش رەت توپتاس- تىرىلىپ, تۇپنۇسقامەن سالىستىرىلا وتىرىپ بەرىلگەن.
جاس زەرتتەۋشى ارمان احمەتوۆتىڭ «دوسالى سۇلتان بۇلقايىر ۇلى» اتتى ەڭبەگىنە كەلسەك, شىڭعىس حاننىڭ ۇرپاقتارى تورە-سۇلتاندار, جەكەلەگەن حان-سۇلتانداردىڭ اۋلەتى, تاريحي تۇلعالاردىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن, عىلىمي ماڭىزى زور العاشقى عىلىمي جۇمىس. ارمان احمەتوۆتىڭ بۇل كىتابى شىڭعىس حاننىڭ ۇرپاعى, دوسالى حان اۋلەتىنىڭ تاريحىنا ارنالعان. الداعى ۋاقىتتا زەرتتەۋشى عالىم تولىمدى «قازاق سۇلتاندارى» اتتى ەڭبەگىن, ابىلاي حان, باراق سۇلتان, ابىلمامبەت سۇلتان سىندى تورە اۋلەتتەرىنىڭ جەكە-جەكە تاريحى تۋرالى كىتاپتارىن مەملەكەت دەڭگەيىندە جارىققا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. سول ارقىلى ارمان احمەتوۆ ۇلتتىق تاريحنامادا جاڭا سۇرلەۋ سالىپ, شىڭعىس حان اۋلەتىنىڭ تاريحىن تىڭ, سونى فاكتىلەرمەن تولىقتىرماق.
وتكەن جىلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاعان «الاش» اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي, الاش قايراتكەرلەرى تۋراسىندا سان-الۋان كىتاپتار, مونوگرافيا, جيناق, ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىقتار جارىق كوردى. الايدا بىردە-ءبىر كىتاپتا جاقسىلىق تولەن ۇلىنىڭ ەسىمى كەزدەسپەيدى. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى – تاريحي قۇجاتتاردا, مۇراعات دەرەكتەرىندە قايراتكەردىڭ اتى-ءجونى «دج. تيۋلەنەۆ» تۇرىندە بەرىلگەن. وسىعان بايلانىستى س.تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قايراتكەردىڭ تىكەلەي ۇرپاعى مەرحات سۇيىندىكوۆ دايارلاعان «الاش قايراتكەرى, حالىق اقىنى جاقسىلىق تولەن ۇلى. ءومىر جولى, شىعارمالارى» اتتى بۇگىن جارىق كورگەن ەڭبەك تاريحىمىزدىڭ وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرماق.
ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان»