ۋاقىت زىمىراپ, اتا-انامنىڭ باقيلىق ومىرگە اتتانعاندارىنا دا شيرەك عاسىر بولىپتى. بۇگىندەرى وزدەرى جانىمدا بولماسا دا, مەيىرىمدى جۇزدەرى كوز الدىما ساعىم بولىپ ورالىپ, ەركەلەتكەن جىلى سوزدەرى كۇلاعىمنان كەتپەي, جادىمدا ساقتالىپ قالدى. شىركىن, قىستىڭ قىسقا كۇنىندەي جالعان دۇنيە-اي!..
ءيا, اتا-انا دەگەن ءومىر ساحناسىنداعى ەشقانداي قوسالقى اكتەرلەرمەن الماستىرىلمايتىن باستى كەيىپكەرلەر عوي! ءالى ەسىمدە, ينستيتۋتتىڭ سوڭعى كۋرسىندا ديپلومدىق جۇمىس جازىپ جۇرگەن كەزىم. سوندا ماعان قاجەتتى بار ادەبيەتتى مارقۇم رزا انام رەسپۋبليكالىق تەحنيكالىق كىتاپحانادان تاۋىپ, ۇيىمە اكەلىپ بەرۋشى ەدى. بۇل ورايدا باسقا شاڭىراققا كەلىن بولىپ تۇسكەن مەنىڭ قامىم, «كىتاپحاناعا بارىپ, سارىلىپ وتىرماي, ءوزىنىڭ وشاعىنىڭ باسىندا, ۇيىندە دايىندالسىن» دەگەن ويى. ال دايىن بولعان ديپلومدىق قولجازبامدى اكەم جاقان ماشينكاعا باسىپ بەرگەن (ول كەزدە كومپيۋتەر بولماعان). وسىلاي قۇداي وڭداپ, اتا-انامنىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ شىقتىم. بۇگىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىم مەن تابىستارىم بىرىنشىدەن, اللانىڭ نىعمەتى بولسا, سودان كەيىن – اتا-انامنىڭ قولداۋى.
ارادا تالاي جىل وتسە دە, اتا-انانىڭ ورنى ەشقاشان تولمايتىنىن بىلە تۇرىپ, «كەلىپ قالار» دەگەندەي, قالىڭ قاۋىم اراسىنان ولاردى ىزدەيمىن. اكەم مەن انام باردا ءومىردىڭ ەشبىر قيىندىعىن سەزىنبەي, ەركەلەپ جۇرە بەرۋشى ەدىم...
انام ءبىزدىڭ مايدا تىرلىكتەرىمىزگە دەيىن, ءتىپتى اياق كيىم جوندەتۋ, كيىم تازالاتۋ سياقتى شارۋالارىمىزدىڭ بارىنە جۇگىرۋشى ەدى. اناما قالجىڭداپ «اقىن رزا قۋناقوۆا ءالى كۇنگە دەيىن بالالى-شاعالى بالالارىنىڭ ايتقاندارىن جاساپ, سولاردىڭ شارۋاسىمەن شاپقىلاپ ءجۇر دەسە, ۇيات ەمەس پە؟» دەيتىنمىن. سوندا انام «ماعان ەلدىڭ ءسوزىنىڭ كەرەگى جوق, ماعان ەڭ الدىمەن, بالالارىمنىڭ قينالماعانى, جاعدايلارىنىڭ دۇرىس بولعانى كەرەك», دەۋشى ەدى. قايران, اناشىم-اي!
كۇندەلىكتى جۇمىسقا بارعانىمدا تاڭەرتەڭگى ساعات 9 بەن 10-نىڭ اراسىندا تەلەفونمەن حابارلاسىپ, حال-جاعداي مەن اماندىعىمدى سۇراپ, دەگبىر تاپپايتىن. «ماما, نەگە وسىنشاما ۋايىمدايسىڭ, امان-ەسەنبىز. ماعان بىردەڭە بولسا, ءبىرىنشى ساعان حابار بەرەدى عوي» دەسەم, «مەن ساعان قاناتىممەن سۋ سەۋىپ, ۇلگەرۋىم كەرەك» دەيتىن.
تۇسكى اسقا مەنى جولدان كولىگىمەن الا كەتىپ, اكەم ەكەۋى ەكى جاعىمنان اينالىپ-تولعانىپ, ورتالارىنا الىپ, جاس بالاشا ەركەلەتىپ, بار «جىلى-جۇمساقتارىن» الدىما توساتىن ەدى.
بۇل ورايدا اكەم جاقان تۋرالى ايتا كەتكەنىم ورىندى بولار. نەگىزى مەن اكەمنىڭ «جەكەمەنشىك» بالاسىمىن دا, اعام نۇرلان – انامنىڭ سۇيىكتى بالاسى بولاتىن. بالا كۇنىمنەن اكەمە ەرەكشە جاقىن بولدىم, ول كىسى باردا انامدى ىزدەمەيتىنمىن دە.
انامنىڭ قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ, كاسىبي جۋرناليست, تانىمال اقىن بولىپ قالىپتاسۋىنا اكەمنىڭ قولداۋى مەن ىقپالى زور ەدى. اكەم انامنىڭ بويىنا اللا بەرگەن اقىندىق قاسيەتىنىڭ دامۋىنا, شىعارماشىلىعىنىڭ جەتىلۋىنە جاعداي جاساپ, تۇسىنىستىكپەن قاراپ, الاقانىنا سالىپ, ايالاي ءبىلدى. سونىمەن قاتار انام جازعان ولەڭدەردىڭ دە العاشقى وقىرمانى اكەم بولاتىن. ولاي دەيتىنىم, اكەم انامنىڭ قولجازبالارىن ماشينكامەن باسىپ شىعارىپ, باسپاعا دايىنداۋىنا اتسالىساتىن. ال انام ىسساپارلارعا كەتكەن كەزدەرى اكەم بىزبەن قالىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتپەن قاتار تۇرمىستاعى شارۋالاردى دا اتقارىپ ءجۇردى. اكەم انامنىڭ باعىن جاندىرىپ, شىعارماشىلىعىنا دەم بەرىپ, ونى باعالاي بىلگەن اسىل جان بولدى. اسىلىندا, ايەل باقىتى دەگەن وسى بولسا كەرەك!
اكەمنىڭ انام ءۇشىن قانشالىقتى قىمبات ەكەنىن اكەم ومىردەن وتكەندە ايرىقشا سەزىلدى. انامنىڭ «مىقتى» بولىپ, ەشتەڭەگە مويىماي, ەمىن-ەركىن, ەركەلەپ ءجۇرۋى اكەمنىڭ ارقاسى ەكەن. اكەم قايتىس بولعاننان كەيىن قۋانعاندا ك ۇلىمدەيتىن, اشۋلانعاندا وت شاشاتىن جانارى مۇڭعا تولدى. بۇرىن تۇسكى اس ۇستىندە دە بارىمەن شۇيىركەلەسىپ وتىراتىن انام, اكەمنەن ايىرىلعاننان كەيىن تاماعىن تەز ارادا ىشكەن بولىپ, قوناق بولمەدەگى ديۆانعا جاتىپ, ءبىر نۇكتەگە قادالعان بويى تەرەڭ ويعا باتىپ, ءۇنسىز قالاتىن... انامنىڭ مۇنداي كۇيىن مەن ەشقاشان كورمەگەن ەدىم. كاكىمبەك اعامىزدىڭ ولەڭىندەگىدەي, «سىڭارىنان ايىرىلىپ قالعان كۇنى, بۇل ءومىردىڭ قىزىعى جارتىلايدى», دەگەن سول ەكەن...
وتىز ءۇش جىلدان اسا تىنباي, ۇزدىكسىز قىزمەت ەتىپ, ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسىن جەيتىن, بالا-شاعا مەن نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىن كورەر شاقتا سۇم اجالدىڭ تورىنا شىرمالىپ, جارىق دۇنيەمەن قوشتاسىپ, اكەم ەكەۋى قايتپاس ساپارعا اتتانىپ كەتتى. ءبىر كۇن بولسا دا قۇرمەتتى دەمالىسقا شىعىپ, سونىڭ راحاتىن جانە ۇرپاقتارىنىڭ قۋانىشتارىن كورۋگە اللا جازباعان ەكەن...
تۋعان كۇندەرى دە قاتار بولىپ, ءبىر جىلدىڭ ءبىر كۇنىندە ەكەۋى بىرگە زەينەتكەرلىككە شىعۋلارى كەرەك ەدى. الايدا اللادان بۇيرىق جەتىپ, كيەلى اققۋ قۇستارعا عانا ءتان سەزىممەن نەبارى ون ايدىڭ ىشىندە بىرىنەن سوڭ ءبىرى ماڭگىلىك مەكەندەرىنە بارىپ جايعاستى. انام اكەمنىڭ قايتقانىنا ءبىر جىل بولۋىنا ارناپ اس بەرۋ بەلگىلەگەن كۇنگە ءوزىنىڭ قايتقانىنا قىرىق كۇن تولدى. ومىرگە كەلۋلەرى دە, بۇل جالعاننان كەتۋلەرى دە قاتار بولدى. اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىندە شەك جوق قوي!..
قامشىنىڭ سابىنداي عانا قىسقا عۇمىر كەشسە دە, انامنىڭ ارتىندا ولەڭ-جىرلارى, وقىرمانى قالدى. ءومىر ءوزىنىڭ ۇزاقتىعىمەن ەمەس, ءمان-ماعىناسىمەن ولشەنبەي مە؟! بۇگىندە اتا-انام جايلى ايتىلعان جاقسى پىكىر مەن جىلى لەبىزدەر – ولاردىڭ وسى ومىردە قالدىرعان وشپەس ىزدەرى ەمەس پە؟!
بالكىم انام شىعارماشىلىق ومىردە تالاي بيىك شىڭداردى باعىندىرار ما ەدى, الايدا ول كىسى ءۇشىن وتباسى مەن بالا-شاعاسىنىڭ مۇددەسى بارىنەن ارتىق بولدى. ەشقاشان اتاق قۋىپ, ماراپات ىزدەپ, قىزعانىش پەن كۇندەستىك تانىتقان ەمەس. ەڭ الدىمەن, انام «اياۋلى جار», «ارداقتى انا» دەگەن ۇلكەن «مارتەبەلى» لاۋازىم يەسى بولا ءبىلدى. سونداي-اق انام وتباسىنىڭ بەرەكەسى مەن ۇيىتقىسى, اعايىن-تۋعانىنا, اعا-اپالارىنا مەيىرىمدى باۋىر, جاناشىر قارىنداس, قايىن جۇرتىنا ىزەتتى دە يناباتتى كەلىن, قۇربى-قۇرداستارىنا ادال دوس ەدى.
سانالى عۇمىرىندا انام مارقۇم تالاي ادامعا قولىنان كەلگەن جاقسىلىعىن جاساپ جۇرەتىن. اسىرەسە اعايىندارىنىڭ وقۋعا تۇسۋگە كەلەتىن بالالارىن, جيەن-سىڭلىلەرىن ەمتيحانعا دايىنداۋدا جانىن سالاتىن. ءۇي-ءىشىنىڭ تىرلىگى, قىزمەت بابى, ءوزىنىڭ جەكە شىعارماشىلىعى – وسىنىڭ بارىنە ۋاقىت تاۋىپ, ءبىر مەزگىل تالاپكەرلەرگە ديكتانت, شىعارما مەن مازمۇنداما جازدىراتىن. سونداي-اق اۋىزشا پاندەرگە كوڭىل ءبولىپ, سۇراق قويىپ, جاۋاپتارىن تىڭدايتىن. بۇل ورايدا ءبىلىمنىڭ ادام ومىرىندەگى ماڭىزدىلىعىن, وقۋعا ءتۇسۋدىڭ قانشالىقتى جاۋاپتى دا قيىن ەكەنىن بىلدىرتەتىن. دايىندىق بارىسىندا تالاپكەرلەرگە قاتاڭ تالاپ قويا وتىرىپ, جالقاۋلىعى مەن بىلىمسىزدىگى ءۇشىن تۋىستارىنىڭ تالاي بالاسىن جىلاتاتىن دا. سول تاربيەلەگەن جىگىتتەر مەن قىزدار بۇگىندە بالالى-شاعالى بولىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاۋىپ, ءتۇرلى سالالاردا قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. بارلىعى دا ەرەكشە سەزىممەن, ىستىق ىقىلاسپەن انام مارقۇمنىڭ وزدەرىنە جاساعان قامقورلىعىن ەسكە الىپ, ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە.
ەندى مىنە, «وسىنىڭ ءبارىن ايتا ءجۇرسىن» دەگەندەي, قازىر تەك ەسكە ءتۇسىپ, كەۋدەمە وكسىك تولتىرىپ وتىرعان جوق پا؟! كىم ويلاعان, ىلە-شالا, قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا اتا-انامنىڭ ەكەۋىنەن قاتار ايىرىلىپ, ورىندارىنىڭ ويسىراپ قالاتىنىن؟ بار اعايىن-تۋىسقا جاناشىر قامقور بولعان اتا-انام ەندى ارامىزدا جوق... اتا-انامنىڭ قازاسىندا «جاپىراعى جايقالعان ورمان بولسىن ۇرپاعىڭ. ءومىرىڭنىڭ جالعاسى امان بولسىن نۇرلانىڭ!» دەپ جوقتاۋ ايتقان ەدىم...
وكىنىشكە قاراي, اكەم مەن انامنىڭ قىسقا عۇمىرلارىن ۇزارتار دەگەن جالعىز اعام نۇرلان 2015 جىلدىڭ 11 تامىزىندا 54 جاسىندا اۋىر ناۋقاستان باقيلىق بولدى...
بۇگىندە اتا-انامنىڭ تىرشىلىكتەرىندە جاساعان يگىلىكتى دە ساۋاپتى ىستەرىن وزىمە ۇلگى تۇتىپ, ۇمىتتەرىن اقتاۋعا تىرىسىپ, ءومىر سوقپاعىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان جايىم بار. ولار مەنىڭ جانىمدا بولماسا دا, ءاردايىم جادىمدا...
عاليا قۇسايىنوۆا
استانا