وزار ەلدىڭ ون مىندەتى

ءبىرىنشى مىندەت – يندۋستريالاندىرۋدى جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ كوشباسشىسىنا اينالدىرۋ باعىتىندا قازىردىڭ وزىندە ءبىرتالاي ىستەر تىندىرىلدى. وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ جولداۋىندا بەلگىلەگەن مەجەگە قول جەتكىزىلىپ, ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى 4 پروتسەنتتى قۇرادى, ال ونەركاسىپ ءوندىرىسى بويىنشا 7 پروتسەنتتەن استى. بۇل ەلىمىزدىڭ الەمدىك داعدارىستىڭ تەرىس سالدارىن ەڭسەرىپ, سەنىمدى ءوسۋ جولىنا تۇسكەندىگىن ايعاقتايدى.

مەملەكەت باسشىسى تسيفرلان­دىرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن 30 پروتسەنتكە ءوسىرۋ, ياعني اقشاعا شاققاندا 2 تريلليون تەڭگەدەن اسىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. ونى ورىنداۋ ەكونوميكادا عانا ەمەس, الەۋمەتتىك-مادەني سالادا دا سونى دا زور ورلەۋگە جول اشارى كۇمانسىز.

ەكىنشى مىندەت – رەسۋرستىق الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋ. وسى ماق­سات­تا كەشەندى كاسىپورىنداردىڭ ەنەر­گيا تيىمدىلىگى مەن ەنەرگيانى ۇنەمدەۋىنە, سونداي-اق ەنەرگيا وندىرۋشىلەردىڭ ءوز جۇمىستارىنىڭ ەكولوگيالىق تازالىعى مەن تيىم­دىلىگىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.

 ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى بالامالى, «تازا» ەنەرگيا سالاسىنداعى دامۋدىڭ الەمدە قانشالىقتى قارقىن العانىن ايقىن كورسەتىپ بەردى. قازىر دۇنيەجۇزىندە وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 25 پروتسەنتى – جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەنشىسىندە. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2030 جىلعا دەيىن بالامالى ەنەرگيا ۇلەسىن 30 پروتسەنتكە جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر.

ء ۇشىنشى مىندەت اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارقىندى دامىتۋ مۇمكىن­دىگى رەتىندە «اقىلدى تەحنولوگيالاردى» ەنگىزۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ جانە وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ بولىپ تابىلادى. قازىر ەلىمىزدە جاڭا تەحنو­لوگيا­لاردى قولداناتىن اۋىل شارۋا­شىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ ۇلەسى بولماشى عانا. سونىڭ سالدارىنان وسى سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2016 جىلى ءبىر ەڭبەككەرگە شاققاندا نەبارى 4,5 مىڭ دوللاردى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش كورشىلەس رەسەيدە 23 مىڭ دوللارعا جەتكەندىگىن, ال امەريكا قۇراما شتاتتارىندا – 79,1 مىڭ دوللار, فرانتسيادا – 62,7 مىڭ دوللار, پولشادا – 51,2 مىڭ دول­لار, گەرمانيادا 38,8 مىڭ دوللار بول­عاندىعىن ەسكەرسەك, ەلباسىنىڭ ال­داعى 5 جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشە­­نىندەگى ەڭبەك ونىمدىلىگىن جانە سوعان سايكەس وڭدەلگەن اۋىل شارۋا­شى­­­لىعى ءونىمىنىڭ ەكسپورتىن كەم دە­گەن­­دە 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ جونىن­دەگى تاپ­­سىر­­ماسى وتە نەگىزدى ەكەندىگى ءسوزسىز.

بۇل تاپسىرمانى ويداعىداي ورىنداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋا­شىلىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ كووپەراتيۆ تۇرىندە جۇمىس ىستەۋىنە جان-جاقتى قول­داۋ كورسەتىلمەكشى. ويتكەنى امەريكا قۇراما شتات­تارى مەن ەۋروپالىق وداققا مۇشە ەلدەردىڭ تاجىريبەسى اۋىلشارۋا­شىلىق كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋدىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. وت­كەن جىلدىڭ ون ايىندا ءبىزدىڭ ەلى­مىز­­دە ەت, ءسۇت ونىمدەرىن شىعارىپ, كوك­ونىس­­تەر مەن جەمىس وسىرەتىن, ارا ۇس­تاي­تىن 56 مىڭ جەكە قوسال­قى شارۋاشى­لىقتاردى بىرىكتىرگەن 1048 كوو­پەرا­تيۆ قۇرىلىپ, ولاردى قارجى­لان­دىرۋعا 41 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى.

وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋا­­­شىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ مار­دىم­­سىز جالاقىسىن كوتەرۋ دە كوكەي­­كەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەن­دى­­گىن ايتقان ءجون. كەيبىر اۋىل شا­رۋا­­­شىلىعى كاسىپورىندارىنداعى جالاقى قورىنىڭ كولەمى ولاردىڭ مەملەكەتتەن الىپ وتىرعان سۋبسي­ديا­لارىنىڭ كولەمىنە تەڭ نەمەسە ودان دا كەم ەكەندىگى جاسىرىن ەمەس. وب­لىستاردىڭ اكىمدەرىنىڭ وسى جونىن­دە ايتقان ەسكەرتپەلەرىن قۇ­لاق­­تارىنا ىلگەن شارۋاشىلىق باس­شى­­لارى نەكەن-ساياق. ال كوپتەگەن شارۋا­شىلىقتاردا ءوز قۇلقىنىن عانا ويلايتىن باسشىلارعا زاڭدى تالاپ قوياتىن كاسىپوداق ۇيىمدارى مۇلدەم جوق جانە ۇجىمدىق شارتتار دا جاسالماعان. سوندىقتان دا اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋدىڭ جانە ولار­دىڭ جالاقىسىن كوتەرۋدىڭ زاڭدى تەتىكتەرىن قاراستىرۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلگەنى انىق.

ءتورتىنشى مىندەت – كولىك-لوگيس­تي­كا ينفراقۇرىلىمىنىڭ تيىم­دى­لىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا بۇعان دەيىن اتقارىلعان ىستەر دە اۋقىم­دى. «نۇرلى جول» مەملەكەت­تىك باع­دار­لاماسى اياسىندا 9 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, جالپى ۇزىندىعى 2000 كيلومەتردەي رەسپۋبليكالىق ماڭىز­داعى تاقتايداي تەگىس جولدار سالىندى جانە قالپىنا كەلتىرىلدى. سونىڭ ناتي­جەسىندە وتكەن جىلى قازاقستان اۋما­عى ارقىلى وتەتىن جۇك تاسۋ كولە­مى 17 پروتسەنتكە ۇلعا­يىپ, 17 ميلليون تونناعا جۋىق­تادى. مەملەكەت باس­شى­سى وسىدان تۇسەتىن تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەت­كىزۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. ساراپ­شى­­لاردىڭ باعا­لاۋىنشا, بۇل جول سالۋعا جۇم­سال­عان مەملەكەت قارا­جاتىن تەزىرەك قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جولداۋعا سايكەس ەندى وڭىرلەر­دەگى توزىعى جەتكەن جەرگىلىكتى ما­ڭىز­­­داعى جولداردى جوندەۋ مەن قايتا سالۋ قارقىنى دا كۇشەيتىلمەكشى.

بەسىنشى مىندەت – قۇرىلىسقا جانە كوممۋنالدىق سەكتورعا زاما­ناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قازاق­ستاندىقتاردى تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ەلىمىزدە حالىقتى باس­پانامەن قامتۋ كورسەتكىشى سوڭعى 10 جىلدا ءبىر تۇرعىنعا شاققاندا 30 پروتسەنتكە ءوسىپ, بۇگىندە 21,6 شارشى مەترگە جەتتى. وسى جونىندەگى كورسەتكىش كورشىلەس رەسەيدە – 3,4 شارشى مەتر بولسا, پولشادا – 25 شارشى مەترگە, قىتايدا – 32 شار­شى مەترگە, گەرمانيادا – 39 شار­شى مەتر­گە, امەريكا قۇراما شتات­تارىندا – 69,7 شارشى مەترگە, ۇلى­بري­تانيادا 70 شارشى مەترگە جەت­كەن. ەلباسى ءوز جولداۋىندا 2030 جىلى تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن ءبىر تۇرعىنعا شاققاندا 30 شارشى مەترگە جەتكىزۋ مىندەتىن قويعان­دى­عى قازاقستاننىڭ وزىق ەلدەر دەڭگەيى­نە ۇمتىلىسىن اڭعار­تادى. كوزدەگەن ماقساتىمىزعا جەتۋگە وتكەن جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى قولايلى مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى سالىناتىن عيماراتتاردىڭ ساپاسىنا, ەكو­لوگيالىق تازالىعىنا جانە ەنەر­گيا­لىق تيىمدىلىگىنە جوعارى تالاپ قويۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. بۇل رەتتە بەدەلدى قۇرىلىس ۇيىم­دارىنىڭ باسشىلارى كوتەرىپ جۇرگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەر از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – قۇرىلىس سالا­سىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا دەمپينگتىك باعاعا جول بەرىلىپ وتىرعاندىعى. مۇنىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2 ميلليارد 246 ميلليون 900 مىڭ تەڭگە بولىنگەن 1000 ورىندىق ستۋدەنتتەر جاتاق­حاناسىنىڭ قۇرىلىسىن الماتى قالاسىندا تىركەلگەن, مۇنداي ۇلكەن نىسان سالۋ تاجىريبەسى دە, وزىندىك وندىرىستىك بازاسى دا, ەڭبەك رەسۋرسى دا جوق جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك 2014 جىلدان بەرى سالىپ بىتىرە الماي جاتقاندىعىن ايتۋعا بولادى. وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردى بول­دىرماۋ ءۇشىن دەمپينگتىك باعا ۇسى­­نۋ­­عا تىيىم سالۋ, سونداي-اق الەۋە­ت­تى ءونىم جەتكىزۋشىلەر ءۇشىن سا­­ت­ىپ الىناتىن جۇمىستار نارى­عىن­­­­دا جەتكىلىكتى تاجىريبەسى, وزىن­دىك ون­­دى­­رىستىك بازاسى, بىلىكتى قىزمەت­كەر­­­لەر ۇجىمى بولۋى قاجەتتىگى جو­نىن­د­ە قاتاڭ تالاپتار قوياتىن كەز جەت­­­كەن سياقتى. ءبىز وسى جونىندە جۋىر­­دا ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىق.

جولداۋدا اۋىلدىق ەلدى مەكەن­دەردى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە بۇل ىسكە بارلىق قاراجات كوزدەرىنەن جىل سايىن كەم دەگەندە 100 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىردى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وسى ماقساتقا 78,1 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر بويىنشا ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنە قول­­جەتىم­دىلىك 55,6 پروتسەنتكە جەتكى­زىلگەن بولاتىن. ياعني, قازىر 6601 اۋىل­­دىڭ 3671-ءىنىڭ تۇرعىندارى تازا اۋى­زسۋ ءىشىپ وتىر. 2020 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 65 پروتسەنتكە دەيىن وسۋگە ءتيىستى.

التىنشى مىندەت – قارجى سەكتورىن «قايتا جاڭعىرتۋ» ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر يەلەرىنىڭ ەكونو­ميكالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ەلباسى ولاردىڭ اكتسيونەرلەرىنىڭ وزدەرىمەن اففيليرلەنگەن, ياعني ۇلەستەس كومپانيالار مەن جەكە ادامداردىڭ پايداسى ءۇشىن بانكتەردەن قارجى شىعارۋى اۋىر قىلمىس بولىپ سانالۋعا ءتيىستى دەپ اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق ۇلتتىق بانكتى دە وتكىر سىناپ, وعان قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىن قاتاڭ قاداعالاۋدى مىندەتتەدى. بۇعان قوسا, پرەزيدەنت مەملەكەت قاراپايىم ازا­م­ات­تاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا ودان ءارى كەپىلدىك بەرەتىندىگىن تاعى ءبىر مالىمدەي كەلىپ, ۇلتتىق بانككە 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن حالىققا بەرىلگەن ۆاليۋتا­لىق يپوتەكالىق زايمدار ماسەلەسىن تولىعىمەن شەشۋدى تاپسىردى.

«ادامي كاپيتال – جاڭعىرۋ نەگىزى» دەپ اتالعان جەتىنشى مىندەت­تىڭ ءمان-ماڭىزى ايرىقشا, اۋقىمى دا وتە كەڭ. بۇل رەتتە ەل ەرتەڭى – جاس ۇر­پاققا زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدىڭ ما­ڭىزى ەرەكشە. الايدا, وتكەن جىلى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ جاھان­­­دىق يندەكسىندە قازاقستان ءبىلىم بەرۋ ساپاسى بويىنشا 77-ورىن ال­عاندىعى ويلاندىرماي قوي­مايدى. قوعامدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمي­نيسترى اۋىسقان سايىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاڭا رەفورمالار باس­تالاتىندىعى, ساباقتاستىق, جۇيە­لىلىك جەتىسپەيتىندىگى جونىندە سىني پىكىرلەر ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. «سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى» دەگەندەي, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ءوز جۇمىسىن جەتىل­دىرىپ, ەلباسى جولداۋىندا العا قويىلعان مىندەتتەردى تابىستى ىسكە اسىرادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

جولداۋدا مۇعالىم مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلباسى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا كوشكەن ۇستازداردىڭ جالاقىسىن بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 30 پروتسەنتكە كوبەيتۋدى تاپسىردى. سونى­مەن قاتار ۇستىمىزدەگى جىلى مۇعا­لىمدەردىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىن ەسكەرەتىن كاتەگوريالاردىڭ جاڭا كەستەسى ەنگىزىلىپ, ءوز بىلىكتىلىگىن راس­تاعان ۇستازداردىڭ جالاقىسى, تۇتاس­تاي العاندا, 30 پروتسەنتتەن 50 پروتسەنتكە دەيىن وسىرىلمەكشى.

جولداۋداعى «قازاقستاندىق­تاردىڭ بولاشاعى – قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرۋىندە» دەگەن تەمىرقازىقتاي ايقىن تۇجىرىم ەلىمىزدىڭ قازىرگى ساياسي-دەموگرافيالىق جاعدايىن جانە جاھاندىق دامۋ بارىسىن تەرەڭ تالداپ, جان-جاقتى پايىمداۋعا سۇيەنىپ جاسالعاندىعى كۇمانسىز. ەلباسىنىڭ: «ەگەر ءبىز قازاق ءتىلى عۇ­مىرلى بولسىن دەسەك, ونى ءجونسىز تەر­م­ينولوگيامەن قيىنداتپاي, قا­زىر­گى زامانعا لايىقتاۋىمىز قاجەت» دەگەن اتالى سوزىنە دە توق­تاۋىمىز قاجەت. مىسال ءۇشىن, دۇنيە­جۇزى ەل­دەرى قولداناتىن «رەپاتريانت» دەگەن ءسوزدى ويدان شىعارىپ, «ورالمان» دەپ اۋدارىپ العانىمىز قازىر الىستان كەلگەن اعايىندارعا جاعىمسىز ايدار بولىپ تاعىلىپ, ولاردىڭ وكپە-رەنىشىن تۋعىزىپ جۇرگەندىگى جاسىرىن ەمەس.

دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى بويىنشا قازاقستان الەم ەلدەرىنىڭ رەيتينگىسىندە 45-ورىندا تۇر. جولداۋدا بۇل سالا قىمباتقا تۇسە­تىن ستاتسيونارلىق ەمگە ەمەس, نەگى­زى­نەن, اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا با­عىت­تالۋعا تيىستىگى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل با­عىتتا ەلىمىزدە 2019 جىلى دەنە شى­نىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن اينا­لىساتىن تۇرعىنداردىڭ سانىن ەل حالقىنىڭ 30 پروتسەنتىنە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

ەلباسى ءوز جولداۋىندا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىل­گەن كولەمىنىڭ جاڭا مودەلىن ازىر­­لەۋ جونىندە تاپسىرما بەر­دى. بۇل رەتتە دە ەسكەرەرلىك جاي­لار بار. ماسەلەن, جۋىردا اقمولا وبلىسى­نىڭ زەرەندى اۋدانىندا بولىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسكەنىمىزدە گلاۋكومامەن اۋىراتىن قاريالار وزدەرى امالسىز ساتىپ الىپ جۇرگەن, باعاسى قىمبات دارىلەر تەگىن بەرىلەتىن دارى­لەر تىزىلىمىنە ەنگىزىلبەگەندىگىنە شا­عىم ءبىلدىردى. سۇراپ بىلسەك, تەك وسى اۋداندا عانا اتالعان دەرتكە شال­دىققان 800-گە جۋىق ادام بار ەكەن.

جولداۋدا ساپالى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جانە الەۋمەتتىك قامسىز­دان­دىرۋدىڭ ادىلەتتى جۇيەسىن قالىپ­تاستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ەلى­مىزدە بىرىڭعاي ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى كەڭ اۋقىمدا ەنگىزىلىپ, وندا بوس جۇمىس ورىندارى مەن جۇمىس ىزدەۋشىلەر تۋرالى بارلىق اقپارات جيناقتالماقشى.

وسى ورايدا مۇنايلى وڭىرلەر­دە شەتەلدىك ماماندار مەن جۇمىسشى­لاردىڭ سانىن بارىنشا ازايتىپ, جەرگىلىكتى كادرلاردى جۇمىسقا كوبىرەك ورنالاستىرۋ ىسىنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ماسەلەن, بىلتىر «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى جاريالاعان كونكۋرس بويىنشا ءاربىر جۇمىسشىنىڭ ورنىنا 10 شاقتى قازاقستاندىق جوعارى ءبىلىمدى جاس مامان تالاسقان ەكەن. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن سونشاما ديپلومدى جاستارىمىز باردا مۇنايلى وبلىستاردىڭ اكىمدىكتەرىنىڭ شەت ەلدەردەن جىل سايىن ونداعان مىڭ كادر شاقىرۋعا كەلىسىم بەرەتىندىگى ويلاندىرماي قويمايدى. ارينە, بۇل جان-جاقتى زەرتتەپ, زەردەلەۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە.

ەلباسى ءوز جولداۋىندا كامە­لەتكە تولعان, بالا كەزىنەن ءى توپتاعى مۇگەدەكتەردى باعىپ وتىرعان اتا-انالار ءۇشىن بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قوسىمشا مەملەكەتتىك جاردەم­اقى ەنگىزۋدى تاپسىرعانىن قۋانا قابىل الدىق. ويتكەنى بۇل ءبىز قاي وڭىرگە بارساق تا الدىمىزدان شىعا­تىن, الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان ءادىل دە وتكىر ساۋال, وسىعان دەيىن ەلدەگى ەكونو­مي­ك­ا­­لىق قيىندىقتارعا بايلانىستى شە­­شىل­م­ەي كەلگەن وزەكتى ماسەلە ەدى.

ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ – ەلباسى العا قويعان سەگىزىنشى مىندەت. وسى باعىتتا اتقارىلعان دايەكتى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە «Doing Business – 2018» رەيتينگىسىندە قازاقستان ۇستىمىزدەگى جىلى الەم­نىڭ 190 ەلى اراسىندا بيزنەستى جۇر­گىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا 36-ورىندى ەن­شىلەدى. سوڭعى سەگىز جىلدا مەم­لەكەت­تىك تەكسەرۋلەر سانى 5 ەسە, اتاپ ايت­قاندا 500 مىڭنان 100 مىڭعا دەيىن ازايتىلعان. ال قول­دانىستاعى زاڭنا­ماعا ءتيىستى تۇزەتۋ­لەر ەنگىزۋ ارقىلى جالپى تەكسەرۋلەر سانىن بيىل 30 پروتسەنتكە, ال 2020 جىلعا قاراي تاعى 10 پروتسەنتكە قىسقارتۋ كوزدەلىپ وتىر.

توعىزىنشى مىندەت – جەمقور­لىق­پەن كۇرەستى جالعاستىرۋ جانە زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. Transparency International حا­لىق­ارالىق ۇيىمىنىڭ ءۇش جىلدا ءبىر رەت جۇرگىزىلەتىن «الەمدىك جەم­قورلىق بارومەترى – 2016» زەرت­تەۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاق­ستاندا جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ىلگەرىلەۋشىلىكتى بايقاعان ازاماتتار سانى 2 ەسەگە كوبەيگەن جانە پارا بەرۋشىلەر سانى 25 پروتسەنتكە كەمىگەن. كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ باسشىلارىن قوسا العاندا, جەمقورلىقتارى ءۇشىن 2,5 مىڭنان استام ادام سوتتالىپ, ولار 17 ميلليارد تەڭگەنىڭ زيانىن وتەگەن. ەلباسى ءوز جولداۋىندا جەمقور­لىق­تىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كۇرەس جالعاسا بەرەتىندىگىن مالىمدەدى.

«اقىلدى قالالار» «اقىلدى ۇلت» ءۇشىن دەپ اتالعان ونىنشى مىن­دەت اياسىندا ەلباسى ەلوردامىز – استانانىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە «سمارت سيتي» («اقىلدى قالا») «ەتالوندى» ستاندارتىن قالىپ­تاستىرىپ, قازاقستان قالا­لارى اراسىندا وزىق پراكتيكانى تاراتۋ جانە تاجىريبە الماسۋ ءىسىن باستاۋدى تاپسىردى. «سمارت سيتي» جوباسى اياسىندا قازىر استانادا «سمارت استانا» باعدار­لاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

جولداۋدا اتاپ ايتىلعانىنداي, «اقىلدى قالالار» وڭىرلىك دامۋدىڭ, يننوۆاتسيانى تاراتۋدىڭ جانە ەلى­مىزدىڭ بارلىق اۋماقتارىندا ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ لوكومو­تيۆتەرىنە اينالماقشى.

وزار ەلدىڭ ون مىندەتى وسىنداي. ەلباسىنىڭ ولاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن دەر كەزىندە ءارى ساپالى ورىنداۋعا ءبىز, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋ ۇستىندەمىز.

كارىباي مۇسىرمان,

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,

«نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى