مەن ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەرگە «زيالىلىق نەگىزدەرى جانە قارىم-قاتىناس مادەنيەتى» اتتى ەلەكتيۆتى پاننەن ءدارىس وقىعان سايىن مىندەتتى تۇردە الاش زيالىلارىنىڭ ايتقاندارى مەن ابايدىڭ قارا سوزدەرىنە, ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋلارى مەن باعدارلامالارىنا, «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنا توقتالامىن.
وسىنداي قۇندى ماتەريالدار قاتارىنا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابى قوسىلعانىنا وتە قۋانىشتىمىن. ويتكەنى بۇل كىتاپتا ءبىزدىڭ وتكەن جولىمىز, قازىرگى ءومىرىمىز, بۇگىنگى قازىرگى قازاقستاننىڭ تاريحى مەن كەلبەتى سيپاتتالعان. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولدارىن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باقىتتى ۇرپاقتارىنىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن بۇل كىتاپتى تاپتىرماس وقۋلىق دەر ەدىم. بۇگىنگى جاستارعا وسى وقۋلىق ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن, قىسقا ۋاقىتتا قانشاما تەر توگىلگەنىن تەرەڭ ۇعىندىرۋىمىز كەرەك.
ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ بولاشاعى, ەرتەڭگى يەلەرى – بۇگىنگى جاستار, كەلەشەك ۇرپاق. ولاردى جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭاشىل ازاماتتارى رەتىندە ساۋاتتى, جان-جاقتى ءبىلىمدى دە بىلىكتى, ءوز بەتىمەن ويلاپ-بىلۋگە تالپىناتىن, تۋعان وتانىن قورعايتىن, قاستەرلەيتىن, ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتاتىن قازاقتىڭ ۇرپاعىن تاربيەلەۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم الۋشىلارعا كاسىبي قۇزىرەتتىلىكتەر قالىپتاستىرۋدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الدىندا وراسان زور مىندەتتەر تۇر. ءبىلىم ساياساتىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر وقىتۋشىدان ستۋدەنتتەردى تەك بىلىمگە عانا ەمەس, ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتەتىن قابىلەتتەردى تالاپ ەتۋدە. بولاشاق مامانداردىڭ وسىناۋ اقپاراتتىق قوعامنان قالىسپاي جەتە ويلاۋشى, جەدەل شەشىم قابىلداۋشى, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى, ناقتى باعىت-باعدار بەرۋشى بولىپ شىعۋى – بۇل قازىرگى ۋاقىتتىڭ تالابى. قازىرگى دەموكراتيالىق رەفورمالار جاعدايىندا جاڭا يدەيالار مەن قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋدىڭ قاجەتتى شارتتارىنىڭ ءبىرى – ساياسي تۇراقتىلىق. ەل باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ بۇكىل كۇش-جىگەرى ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساقتاي وتىرىپ, əلەۋمەتتىك-ساياسي مəسەلەلەردى بايىپپەن شەشۋگە باعىتتالعان. مۇنىڭ كوپتەگەن نəتيجەلەرىن كورىپ تە وتىرمىز. ەلىمىزدە جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى, əلەۋمەتتىك قۇرىلىمدار قالىپتاسۋدا. ولاردىڭ ءبəرىنىڭ قىزمەتى جاڭا قوعامدىق سانانى جاڭا يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالىپ وتىر.
«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىنىڭ كىرىسپەسىندە پرەزيدەنت: «بۇل كىتاپ مەنىڭ ۇلى قولداۋشىم, كەمەل كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حالقىما ارنالادى» دەپ كىتاپتىڭ مازمۇنىن ايقىنداپ بەرەدى. كىتاپ ادەبي دە, پۋبليتسيستيكالىق تا ستيلمەن انىق, جان-جاقتى جازىلعان. «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىن ساياسي انتولوگيا دەسەك تە قاتەلەسپەيمىز. ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ ەلدىڭ دامۋى بارىسىنداعى سويلەگەن سوزدەرى مەن جاريالانىمدارى جۇيەلى جيناقتالىپ بەرىلگەن. بۇل قۇندى ەڭبەك قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى مەن ونىڭ ەرتەڭىنە دەگەن اۆتوردىڭ كوزقاراسىن دا تانىتادى.
بۇل ەڭبەكتە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ نەگىزى قالانعان كۇننەن باستاپ ونىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن جيىرما التى جىلدىق تاۋەلسىزدىك داۋىرىندەگى ىشكى جانە سىرتقى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە بايلانىستى قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ءمان-مازمۇنى مەن تەتىكتەرى تەرەڭ تالدانىپ, باياندالادى. سونداي-اق كىتاپتا «قازاقستاندىق دامۋ ۇلگىسىنىڭ» تابيعاتى مەن ونىڭ دامۋى, باستى ۇستانىمدارى مەن قوزعاۋشى كۇشتەرى جۇيەلەنىپ, زەردەلەنگەن. قازاقستاندى جاڭعىرتۋدىڭ تولقىندارى بارىنشا اشىپ كورسەتىلگەن. اتالمىش ەنتسيكلوپەديالىق ەڭبەكتە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن زاماناۋي قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ, حالىقارالىق دارەجەدە مويىندالعان ناقتى شەكارا, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى, سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىنىڭ جابىلۋى, نارىقتىق ەكونوميكاعا ءوتۋ, ۇلتتىق ۆاليۋتا, استانانى سالۋ سيياقتى وتىز ءۇش جەتىستىگى مەن وعان جەتۋ جولدارى جان-جاقتى ايتىلعان.
كىتاپ ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىن تۇتاس قامتىعان ءتورت بولىمنەن تۇرادى. اتاپ ايتساق, «مەملەكەتىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى. قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى جاڭعىرۋى (1991-1995 جىلدار)», « ۇلى بەتبۇرىس. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋىنىڭ باستالۋى (1996-1999 جىلدار)», «قياعا قۇلاش سەرمەۋ. قازاقستاننىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋى (2000-2010 جىلدار)», «قالىپتاسقان مەملەكەت. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى (2010-شى جىلدار)» بولىمدەرى وقىرمان قاۋىمنىڭ نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر.
كىتاپتا ءار ءبولىمنىڭ ءوزى بىرنەشە بولىكتەرگە بولىنگەن. ولاردىڭ دا اتاۋلارىنا زور ءمان بەرىلىپ, جاڭا تاريحىمىز بەن قازاقستاندىق قۇندىلىقتاردىڭ داۋىرلىك وقيعالارى ناقتى ءارى ءدال سۋرەتتەلگەن. اتاپ ايتقاندا, «تاريحي ادىلەتتىلىك سالتاناتى», «تۇعىرى بەرىك مەملەكەتتىك قۇرىلىم», «باستى قۇندىلىعىمىز – بەيبىتشىلىكتى قاستەرلەي بىلدىك», «جاڭالىقتىڭ جىلى لەبى جانە قايتا تۇلەگەن ءداستۇر», «سىرتقى ساياسات: تىڭعا تۇرەن سالعانداي...», «قياعا كوز تىككەن قازاقستان بارىسى», «باياندى بولسىن باس قالا!», «ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ جەمىسى», «تاۋەلسىزدىك رۋحىمىزدى شىڭدادى», ء«بىز الەمدىك داعدارىس سىناعىنا توتەپ بەردىك», «بۇرىن-سوڭدى بولماعان زياتكەرلىك ورلەۋ» جانە ت.س.س. بولىمدەردە ەلىمىزدىڭ جارقىن ساتتەرى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى. كىتاپتاعى تۇجىرىمدامالار مەن ماڭىزدى فاكتىلەر ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە مول ازىق ەكەنى ءسوزسىز. جاستار اراسىندا ۇيىمداستىرىلىپ جاتقان مادەني-كوپشىلىك, مادەني-تانىمدىق, پاتريوتتىق شارالاردا وسى كىتاپ كوپ قىزمەت ەتۋدە.
بىلەكتىڭ كۇشى, نايزانىڭ ۇشىمەن ەمەس, ناعىز ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ, وركەنيەتتىڭ باسەكەسى باستالعان بۇگىنگىدەي داۋىردە ءوزىنىڭ ازاتتىعىنا قول جەتكىزگەن قازاق ەلىنە ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ يدەياسى قاجەت بولدى. ەلباسى ەل تاريحى مەن ونىڭ بولاشاعىنا كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ, كوز الدىندا قالىپتاسقان تاريحتى قاعازعا تۇسىرگەن ءدال وسى ەڭبەگىنىڭ جارىققا شىعۋى زاڭدى دا. ەلباسىمىز جاڭا قازاقستاندى ءوز كەمەڭگەرلىگىمەن, ءوز باستاماسىمەن اياعىنان تىك تۇرعىزعانىن ماقتانىشپەن ايتامىز. ەلباسىمىزدىڭ شەجىرەگە تولى ەل ءومىرىن قاز-قالپىندا كوز الدىمىزعا اكەلۋى پرەزيدەنتىمىزدىڭ شىن شەبەرلىگىنىڭ, شەشەندىگى مەن كوسەمدىگىنىڭ دالەلىندەي. قازاقستاننىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنىڭ ايناسى سياقتى, مازمۇن-ماعىناسى تەرەڭ بۇل كىتاپ ءالى تالاي سۇرانىسقا يە بولا بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
ناعبدۋ قاماروۆا, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ماڭعىستاۋ وبلىسى