بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق مەديتسينانىڭ جەتىستىكتەرى مەن دامۋىنا كوپشىلىگىمىز كوز جۇما قاراۋدى ادەتكە اينالدىردىق. سالدارىنان قالتالى قازاقتى قويىپ, قارجىسى جوق قازاق تا نەسيەگە بەلشەسىنەن باتىپ, شەتەل مەديتسيناسىنا جۇگىنەدى.
«كورمەس, تۇيەنى دە كورمەس» دەگەندەي, وتاندىق مەديتسيناعا دەگەن ونداي كوزقاراستان ارىلعان ابزال. ويتكەنى بۇل سالاداعى بىرەگەي تەحنولوگيالار مەن بىلىكتى ماماندار ءبىزدىڭ ۇلتتىق جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىر بولشەگى. ايتالىق, قازىر وبىر دەرتىن ەمدەۋدە قازاقستاندىق مەديتسينانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وزىق مەملەكەتتەردەن ءبىر مىسقال كەم ەمەس. سەبەبى بۇگىندە قازاقستان وبىردى ەمدەۋدىڭ حالقارالىق ستاندارتىنا تولىعىمەن كوشتى. بۇل رەتتە ەۋروپا, ازيا جانە امەريكا ەلدەرىنىڭ جەتەكشى كلينيكالارىندا قازاقستاندىق جاس ماماندار وقىتىلىپ, ءتۇرلى سەمينارلاردان, تاجىريبەلىك شىڭدالۋدان ءوتتى. سونىمەن بىرگە شەتەلدىك مامانداردىڭ شەبەرلىك سىنىپتارى شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ ونكولوگيالىق قىزمەتىنىڭ ماماندارى ونكولوگيا جانە راديولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ جاتىر. ولار وسى ارقىلى حيرۋرگيالىق ءتاسىل, ساۋلەنى قولدانۋ, حيميالىق تەراپيا مەن يممۋنوتەراپيا ارقىلى ەمدەۋدىڭ وزىق ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرۋدە.
ەلىمىزدە 2010 جىلدان باستاپ اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا 6 نەگىزگى الەۋمەتتىك ءمانى بار «ۇلتتىق سكرينينگ» باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. وسىلايشا, وتاندىق ەمحانالار ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەرىنىڭ ەڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الدى. دەسە دە جارناماسى ءجۇرىپ تۇرعان سىرتتاعى ەلدەردىڭ مەديتسيناسى ءبىزدىڭ ناۋقاستارىمىز ءۇشىن «قۇتقارۋشى پەرىشتەدەي» كورىنەتىنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى اۋرۋ قىسقان سايىن «مال – جانىمنىڭ ساداعاسى» دەپ شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جانۇشىرا شەتەل اساتىن ادام كوپ. بىراق عازيز جانىڭىزعا داۋا ىزدەپ بارعان شەتەلىڭىز ءسىزدى كوبىنەسە تاۋار, پايدا كوزى رەتىندە عانا قابىلدايدى. ويتكەنى وركەنيەتتى ەلدەرگە جانىنا ساۋعا سۇراپ بارعان ناۋقاستار جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ورتالىقتارعا جاتىپ ەمدەلەدى. ال ەلىمىزدە ونكولوگيالىق وپەراتسيالاردى جاساۋ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە عانا تيەسىلى. سوندىقتان وتاندىق مەديتسينانىڭ وبىر دەرتىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى ەرەكشە.
– قازىرگى كەزدە وتاندىق مەديتسينا شەتەلدىڭ كەز كەلگەن مەديتسينالىق ورتالىعىندا جاسالاتىن ەمدەۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبارىن يگەرگەن. سوندىقتان شەتەل مەديتسيناسىنا باس شۇلعي بەرۋدەن گورى وتاندىق مەديتسيناعا دا سەنىم ارتا ءبىلۋ كەرەك. ويتكەنى قانداي دا ءبىر قيىندىقتى جەڭۋ – سەنىمگە بايلانىستى. بۇگىندە شەتەلگە قارجىسىن شاشىپ, ەڭ سوڭىندا قارجى جەتكىزە الماي, ەمىن تولىق اياقتاماعان وتانداستارىمىزدىڭ ەلگە ورالۋى ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە, حيميالىق تەراپيالىق ەمدى الۋعا اقشالارى جەتپەي, وتاندىق مەديتسينانىڭ تەگىن كومەگىنە جۇگىنەتىندەر كوپ, – دەيدى استانا قالاسى ونكولوگيا ورتالىعى باس دارىگەرىنىڭ ەمدەۋ جۇمىسى جونىندەگى ورىنباسارى باقتىباي ورازبەكوۆ.
ارينە قاتەرلى ىسىكتى ەمدەۋ وڭاي ەمەس. مۇندايدا ناۋقاستىڭ جۇيكەسىنە عانا ەمەس, قالتاسىنا اجەپتاۋىر سالماق تۇسەدى. مىسالى, قاتەرلى ىسىكتىڭ العاشقى ساتىسىنا ورتا ەسەپپەن 110-120 مىڭ تەڭگە كەرەك بولسا, ءتورتىنشى ساتىسىن ەمدەۋگە 27 ميلليون تەڭگە قاجەت بولادى. نەبارى ءبىر ايعا جەتەتىن دارىلەردىڭ قۇنى 7-8 مىڭ اقش دوللارى تۇرادى. سوندىقتان ەلىمىزدە وبىردى ەمدەۋگە مەملەكەت ەسەبىنەن ارنايى كۆوتا قاراستىرىلعان. سول سەبەپتى قازىرگى مەديتسينانىڭ جىلدىق كىرىسى بار-جوعى 1,8 پايىزدى عانا قۇرايدى. ال بۇل كورسەتكىش اقش-تا – 15, گەرمانيادا – 12, رەسەيدا 8 پايىزدى قۇراپ وتىر. وسىدان-اق مەملەكەت تاراپىنىڭ حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن ايانىپ جاتپاعانىن, ۇلكەن قامقورلىعىن كورۋگە بولادى. ال وتانداستارىمىز جىل سايىن 200 ميلليون اقش دوللارىن شەتەل مەديتسيناسىنا قۇيادى. قازىر شەتەلگە بارىپ ەمدەلۋ قازاقستاندىقتار ءۇشىن سانگە اينالعان دەۋگە دە بولادى.
بۇگىندە قازاقستاندا قاتەرلى ىسىككە شالدىققاندار سانى ەۋروپا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از, بىراق قاۋىپتىلىگى جاعىنان ەۋروپادان اسىپ تۇسەدى دەۋگە بولادى. ويتكەنى ەلىمىزدە وبىر دەرتى كوپ جاعدايدا 3 نەمەسە 4 ساتىسىنا وتكەندە عانا انىقتالادى. بۇعان حالىقتىڭ ءوزىنىڭ سالعىرتتىعى سەبەپ بولىپ وتىر. تۇرعىندارىمىز الدىن الا مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتپەيدى, اۋرۋ اسقىنعاندا عانا دارىگەر كومەگىنە جۇگىنەدى.
ال وڭتۇستىك كورەيادا الدىن الا تەكسەرىلۋدەن وتكەننىڭ وزىندە پاتسيەنتتىڭ قاتەرلى ىسىككە شالدىققانى انىقتالسا, مەملەكەت ەمگە قاجەتتى قارجىنىڭ 70 پايىزىن, ناۋقاس 30 پايىزىن تولەيدى. ەگەر ەرىنشەكتىكپەن تەكسەرىلۋدەن مۇلدەم وتپەگەن بولسا, مەملەكەت تاراپىنان ەش كومەك بەرىلمەيدى. اۋستريادا 50 جاستان اسقان ادام جىل سايىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ تۇرۋى مىندەتتەلگەن. ەگەر تەكسەرىلۋگە بارماي قالسا, بانك كارتوچكالارىن بۇعاتتاپ تاستايدى ەكەن. قازاقستانعا دا وسى ىسپەتتى قاتاڭ مەديتسينالىق ءتارتىپ قولدانىلسا, حالىق دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانار ەدى ء ارى ەمدەلۋگە جۇمسالاتىن قاراجاتى دا ۇنەمدەلەر ەدى.
ايجامال كوپەەۆا