توراعالىق جولداۋمەنەن ۇندەستى
بيىلعى جىل اقجارىلقاپ جاقسىلىقتى الا كەپ,
ەل ىشىنە نۇرىن شاشتى شاپاعاتتى جاڭا لەپ.
قازاقستان ابىرويىن, اسقاقتاتىپ ايبىنىن
توراعاعا تاڭداپ الدى قازاعىمدى ءادىل دەپ.
بۇل ماقتانىش, بۇل مارتەبە قازاقستان ەلى ءۇشىن,
تاتۋلىقتى بەرىك ساقتاپ, وركەندى ەتكەن ءورىسىن.
ەلۋ التى ەل باسشىسى ءبىر مۇددەگە جۇگىنىپ,
ساياساتتا جاسالادى تۇعىرناما كەلىسىم.
قازاقستان ەلى بەيبىت, جەرى جومارت, باعى گۇل,
وركەندى ەلمەن تەرەزەسى تەڭ تۇسەتىن شاعى بۇل.
تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىك نىق ۇستاعان شاعىندا
بار الەمگە شۋاق شاشار كەلدى كەزەڭ تاعى ءبىر.
بار تىلەگى – اق نيەتتى قالماسا دەۋ توت باسىپ,
بۇل زاماندا جۇرگەندەر بار ەلدەن ەلگە وق تاسىپ.
بابالاردىڭ اق ارمانى – ازاتتىقتى ارداقتاپ,
قانداي جاقسى, حالىق ءۇشىن جۇرسەك ءدايىم باق شاشىپ.
قازاقستان قولعا ۇستادى توراعالىق تىزگىنىن,
بۇل دەگەنىڭ جاريا ەتۋ – تاتۋلىقتىڭ ىزگى ءۇنىن.
ءبىر-بىرىنە سىيلاعاندى, ۇسىنعاندى قالايدى ول
سوعىس-ءورتتىڭ ءتۇتىن ءيىسى دارىماعان ءتۇز گ ۇلىن.
بارشا الەم ەل-جۇرتىنىڭ بىلدىرەتىن مۇراتىن,
توراعانىڭ نىساناسى – ءتورت “ت” باستاپ تۇراتىن:
تراست – سەنىم بەرىكتىك پەن ۇلكەن بىرلىك باستاۋى,
تراديشن – ءداستۇر-سالتىن ۇستانسىن دەپ جۇراتىم.
ترانسپارەنسي – اشىقتىقتىڭ داڭعىل جولى ۇرانى,
تەڭدىك پەنەن ىنتىماقتىق تانىتۋدىڭ قۇرالى.
تولەرانس – توزىمدىلىك جول نۇسقاۋدان تۇرادى,
مىنە, وسى ءتۇيىنى كوپ ءتورت تۇعىرلى سۇراعى.
بۇل ءتورت تۇعىر ۇلاعاتتى ۇستانىمدار ادامعا,
اسا قاجەت تاتۋلىقتى تۋ ەتەتىن قوعامعا.
تىنىشتىقتىڭ تەتىكتەرىن مىقتى ۇستاساڭ تۇراقتى,
سەنىمدىلىك ارتتىرادى جۇمىر جەرلى عالامعا.
جۇرت قاشپاسىن, بۇلت باسپاسىن بارشا الەم اسپانىن,
تەك جىرلايىق تاتۋلىق پەن ۇلى دوستىق داستانىن.
ەركىندىكتىڭ اق بەسىگىن تەربەتەيىك بار ۇيدە,
شارىقتاسىن, قالىقتاسىن شاتتىق تولى اسقاق ءۇن.
ەلباسىنىڭ جۇرتقا ارناعان جىگەر بەرەر جولداۋىن,
قالىڭ قاۋىم ءبىراۋىزدان بىلدىرۋدە قولداۋىن.
ەقىۇ-عا توراعالىق جولداۋمەنەن ۇندەسىپ,
جەر شارىنىڭ شەشەرى انىق كوكەيكەستى ارمانىن.
ءالي ىسقاباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
اۋىر دا جاۋاپتى مىندەت
بولاشاققا تىڭ سەرپىن بەرەتىن, تاريحي قۇجاتتاردىڭ ىشىندە ماڭىزى ايتارلىقتاي سالماقتى بولىپ تابىلاتىن ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋى بيىل بۇرىنعىسىنان ەرتەرەك جولداندى. ەل دامۋىنداعى باسىم باعىتتاردى ايقىنداپ بەرگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن تەزىرەك ءارى ءونىمدى ەتىپ جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۇزىرلى قۇرىلىمدار ىسكە كىرىسىپ تە كەتتى. وسى جولعى جولداۋدا كوتەرىلگەن اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جاستاردىڭ بىلىمدىلىگىن ارتتىرۋ, جاس كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن تەرەڭدەتۋ, ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن الەمدىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ. وسىعان بايلانىستى ەلباسىنىڭ بيىلعى حالىققا جولداۋى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق تەلەارنالارىندا تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلە سالىسىمەن, ەل پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا جولداۋعا ۇنقاتۋ ماقساتىندا كەڭەيتىلگەن وتىرىس بولىپ ءوتتى.
اتالمىش اكادەميانىڭ رەكتورى ارىن ورساريەۆ پرەزيدەنتتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنا ءۇن قوسۋ وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبىندە تۇرعان ءبىرىنشى ماسەلە ەكەنىن ايتتى.
وسى ورايدا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ماماندار دايارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق ەلباسى اتاپ كورسەتكەنىندەي, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلىن ارتتىرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت ەكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى.
– ەلباسىنىڭ بۇل تاپسىرماسى ءبىز ءۇشىن وتە وزەكتى, سوندىقتان الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ارمەن دامىتا بەرەمىز. اكادەميا رەكتورى رەتىندە مۇنى جاۋاپتى ءمىندەت دەپ بىلەمىن. دەگەنمەن دە بۇل دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ۇمتىلعان قازاقستان ءۇشىن اسا قاجەت. مەن جەدەل جوسپاردا ءبىر جىلعا ارنالعان سترەتەگيانى جاساۋ مىندەتىن العا قويىپ وتىرمىن. مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقۋ ۇدەرىستەرىن جاڭعىرتۋ ستراتەگياسى ەۋرازيالىق كەڭىستىك, تمد, شىۇ-داعى تاڭداۋلى عىلىم-ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ بەستىگىنە كىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار, اكادەميانىڭ كادرلاردى قايتا دايارلاۋ جانە ءبىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىندا جىلىنا 3000 مەملەكەتتىك قىزمەتكەر وقىتىلاتىن, ورتا جانە جوعارى بۋىنداعى 250 مەملەكەتتىك باسقارۋشى دايارلاناتىن بولادى, – دەدى ا.ورساريەۆ.
رەكتور كەلەسى كەزەكتە اكادەميانىڭ ءوز تۇلەكتەرىمەن تۇراقتى بايلانىس جاساپ تۇراتىنىن, ولاردىڭ اراسىندا 20 ساياسي باسشى, 5 ەلشى بار ەكەنىن ايتتى. تۇلەكتەردىڭ 33 پايىزى ەلىمىزدىڭ ايماقتارىندا سۋديا بولىپ جۇمىس جاسايتىن بولاتىنىن دا اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار اكادەميا ءوز تۇلەكتەرىنە ەكى ديپلوم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردى باستاپ كەتكەندىگىن دە اتادى. ماسەلەن, اعىمداعى جىلى اكادەميانىڭ 20 تۇلەگى وسى وقۋ ورنىنىڭ ديپلومىمەن قاتار مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىندا الەمدىك ۇزدىك 10 جوو قاتارىنا ەنگەن سينگاپۋر مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىنىڭ ديپلومىن الىپ شىعادى ەكەن. ال 2010 جىلى اكادەميانىڭ 116 تىڭداۋشىسى شەتەلدىك بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردەن ءتاجىريبەدەن وتپەك.
وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ جۇكتەگەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اكادەميا ناقتى ءىس-شارالارعا كىرىسپەك.
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى, استانا.
ماقتانساق تا ماستانباسپىز
نۇرماحان ورازبەك, جۋرناليست.
بيىلعى جولداۋ بۇرىنعىلارىنان وزگەشەلەۋ – ءبىر نەمەسە ەكى-ءۇش جىلعا ارنالعان ەمەس. تۇتاس ون جىلدىقتى كۇيتتەيدى. بۇل – ەرتەڭىڭدى ەرتەرەك قامداۋ ۇلگىسى. دەگەنمەن, بۇرىننان دا بار, قولدانىلىپ كەلە جاتقان قارەكەت. جولداۋدىڭ ءوزى العاشقى ونجىلدىعىنىڭ قورىتىندىلارىن شىعارىپ, ەكىنشى ونجىلدىعىنىڭ مىندەتتەرىن بەلگىلەگەن “قازاقستان-2030” دامۋ ستراتەگياسى سونىڭ جارقىن ۇلگىسى بولسا كەرەك. ونداي قارەكەت بۇرىن بولماسا, ءبىزدىڭ ەل, ەلباسى ايتقانداي, ماقتانۋعا تاتيتىن كورسەتكىشتەرمەن, ناتيجەلەرمەن الەمنىڭ اپشىسىن قۋىرعان ەكونوميكالىق داعدارىستان ارىلا باستاماس ەدى. ول كورسەتكىشتەردى, ول ناتيجەلەردى قايتالاپ جاتۋ مىندەت بولماس. دەگەنمەن, ماستانارلىق جاعدايدىڭ اۋىلى دا قىر استىندا جاتپاعانداي. مەنىڭ نازارىمدى ءبىر تاقىرىپقا كەلتىرىلگەن ەكى مىسال اۋداردى. بىرىنشىدەن – “قازاقستاندا... ءبىر قىزمەتكەر جىلىنا 17 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن ءوندىرەدى. دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 90 مىڭ دوللاردان اسىپ ءتۇسەدى”. ەكىنشىسى – “اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەڭ ءتومەنى جانە جىلىنا ءبىر جۇمىس ىستەۋشىگە 3 مىڭ دوللار شاماسىندا كەلەدى. ال دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 50-70 مىڭ دوللاردى قۇرايدى ەكەن”. جالپى, ەكونوميكادا “ەڭبەك ونىمدىلىگى” دەگەنىڭىز قولعا ۇيرەتىلمەگەن حايۋانداي ۇعىم, قولىڭا تۇسسە, ىرقىڭا كونە قويمايدى. كەتپەن ۇستاعان ءبىر ادام كۇنىنە ءجۇز شارشى مەتر جەردىڭ توپىراعىن اۋداردى ەكەن دەپ, ەرتەڭىنە 150 نەمەسە 200 شارشى مەتر جەر اۋدارامىن دەگىزىپ مىندەتتەمە قابىلداتاتىن “سوتسياليستىك جارىسپەن” ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتپايدى. دىتتەگەنگە جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى عىلىم جاڭالىعىن, ياعني عىلىم جاساعان جاڭا تەحنيكانى, جاڭا تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋ. ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىندا بولسىن. ازىرگە ءبىز شەتەلدىك (الىسى بار, جاقىنى بار) تەحنيكا مەن تەحنولوگيانى قولدانىپ, كوڭىل توعايتار تابىستارعا جەتكەندەيمىز. بىراق وزگەگە عۇمىر بويى اۋىز اشىپ وتىرا بەرۋ استە دە كىسىلىك ەمەس, ماسىلدىق بولسا كەرەك. ەندەشە, ءوز عالىمدارىمىزعا, ءوز ونەرتاپقىشتارىمىزعا, ءوز ىزدەنگىشتەرىمىزگە كوڭىلدىڭ كوبىرەك ءىلتيپاتى ءجون. راس, ەلباسى ءومىر تۋرالى عىلىمدار ورتالىعى, ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى, تاقىرىپتىق اسپاپتىق ورتالىق سەكىلدى جاڭا عىلىمي ورتالىقتار قۇرىلاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ورىندى. بىراق بىزدەگى عىلىمي الەۋەت سولارمەن ءتامامدالماسا كەرەك. باياعىدا قالىپتاسقان عىلىمدارىمىز مەن عالىمدارىمىزدى بىلاي قويعاندا, سونى جاڭالىقتار اشىپ جاتقان جاس تالانتتارىمىز بەن تالاپتىلارىمىز بار ەكەنىن باسپاسوزدەن وقىپ جۇرەمىز. سولار ۇسىنعان جاڭالىقتار, اسىرەسە جاڭا تەحنيكا بايقاۋىن مەزگىل-مەزگىل وتكىزىپ تۇرساق, شەتەلدىك ۇلگىلەرمەن سالىستىرعاندا, موينى وزىقتارىن تاڭداي بىلسەك, سولارىن جەتىلدىرە ءتۇسۋگە شىن جاردەمدەسسەك, ۇتارىمىز دا كوبەيە تۇسەر ەدى دەپ ويلايمىن.
وسى ورايدا وتكەننەن ءبىر مىسال كەلتىرە كەتۋگە بولادى. سول وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا قانىش ساتباەۆ جەزقازعان وڭىرىنە ساپارىندا كەن قازۋدا جاڭا تەحنيكاعا جول اشۋدى تالاپ ەتەدى. تالاپ الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا جۇزەگە استى. جانە ول تەحنيكا شەتەلدىك ەمەس, وتاندىق تەحنيكا بولاتىن. ءارى ول سول زاماندا الەمدەگى وسى سالاداعى ەڭ وزىق تەحنيكا ەدى. ونىڭ شەت جاعاسىن جۋرناليستىك ساپاردا ءوزىمىز دە كوردىك. جالپى, ەلباسى العا قويعان مىندەتتەردىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن بۇل ورايدا تىندىرعانىڭدى قومسىنۋ باسشىنىڭ دا, قوسشىنىڭ دا, قاتارداعى قاراپايىم مىسكىننىڭ دە كىسىلىك, ازاماتتىق قاسيەتىنىڭ ءبىر قىرى بولۋعا ءتيىس دەپ بىلەم.
جولداۋدا قاراپايىم ازامات رەتىندە مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعان تاعى ءبىر ءجايت بار. ەلباسى ساياسي جاڭعىرۋ, ياعني قوعامدىق قاتىناستاردى ساۋىقتىرا ءتۇسۋ ماسەلەسىن قاداپ ايتتى. اسىرەسە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا سىندارلى سىن ەستىلدى. “ىشكى ساياسي سالا مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى ماقساتتارى قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەل قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ بولىپ قالا بەرەدى” دەگەن ءسوزدى ەلباسى قاداپ ايتتى. الايدا, ءوز باسىم “ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك”, “مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك” دەگەن اسا ءبىر سالماقتى ۇعىمداردى وسى ءبىز ۇستىرتتەۋ ءتۇسىنەمىز بە دەپ سەكەم الام. كەيدە تىندىرعانىمىزعا, تىندىرا الماعانىمىزعا سىن ايتىلىپ (بالكىم, قاتقىل دا بولار) جاتسا, سونى ءالگىندەي ۇعىمدارعا ورايلاس نارسە دەپ ۇعاتىن سىڭايلىمىز. سىن مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ەمەس, قايتا سول قاۋىپسىزدىككە قورعانىش. ءبىر عانا شارت – سىنعا بەت كورىسپەستەي بولىپ قاھارلانۋدان, اتا جاۋ ساناۋدان ساق بولعان ابزال, اق-قاراسىن ءادىل سالماقتاعان ءجون. ءارينە, سىننىڭ دا ءادىل بولعانى ورىندى. وپپوزيتسيا – تەك وكىمەت (بيلىك) ءۇشىن كۇرەس ەمەس, قوعامدىق ومىردەگى ولقىلىقتاردى جويۋدىڭ قۇرالى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ماقۇل. بىتىسپەس بولىپ بولشەكتەنگەن قوعامدا عانا وپپوزيتسيا وكىمەتتى جەڭىپ الۋ (“بارلىق بيلىك – سوۆەتتەرگە!”) قۇرالى. ال ەلىمىزدە ونداي بولشەكتەنۋ جوق ەكەنى اركىمگە ايان. وسى ورايدا وپپوزيتسيامىزدىڭ دا “ويباي, ءبىزدىڭ يدەيامىزدى يەمدەنىپ كەتتى” دەپ اتتانداي بەرمەگەنى ءجون.
تاعى ءبىر ماسەلەنى ورتاعا سالعان ارتىق بولماس. بىزدە “اۋىل جىلدارى”, “مادەنيەت جىلدارى” سەكىلدى ەن سالىنعان ءبىرتالاي جىلدار ءوتتى. سولاردىڭ قورىتىندىلارى جوعارى دەڭگەيدە شىعارىلعان دا بولار, بىراق قالىڭ كوپشىلىككە قاراتىپ ناسيحاتتالا قويعان جوق. دەمەك, ون جىلدىڭ ءاربىر جىلى قورىتىندىلانعاندا نەنى تىندىردىق, نەنى تىندىرا المادىق, ونىڭ سەبەبى نە, ول سەبەپتەردى قالاي, قاشان جويا الامىز دەگەن سۇراقتار كوپشىلىككە ءباسپاسوز ارقىلى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرىلگەنى ماقۇل.
ورتاق ىستە ولقىلىق بولماسىن دەسەك...
مۇحيت ءىزبانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارما باستىعى – تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋىن ءبىزدىڭ ۇجىم قىزمەتكەرلەرى دە تىكەلەي جەلىدەن تىڭداپ, قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن قارسى الدى. “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋى شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ وسىناۋ ءبىر كۇردەلى كەزەڭدەگى اتقارعان ىستەرىمەن بىرگە, الداعى اۋقىمدى مىندەتتەرىن دە ايقىنداپ بەردى. عالامدىق قارجىلىق داعدارىس زارداپتارىن بارىنشا اينالىپ وتكەن رەسپۋبليكامىزدا ەكونوميكامىزدى ودان ءارى وركەندەتۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارى جاسالدى. “داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭدە ءبىز قىتاي, ءۇندىستان جانە دە وزگە دە ەكونوميكاسى قارىشتاپ العا باسقان مەملەكەتتەر قاتارىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلدىك. ويتكەنى, ءبىز وعان قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن بىلدىك. ءبارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى”, – دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسى ءوز جولداۋىندا. بولاشاعىمىز ءۇشىن ءوزى دە تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ, وزگەلەردى دە وسىناۋ ورتاق ماقسات جولىنا جۇمىلدىرىپ جۇرگەن ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى الەم جۇرتشىلىعى تانىسا, بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش.
جاقىندا عانا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەستە ۇكىمەتتىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, ەلباسى تاراپىنان وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا ناقتى باعا بەرىلگەنى بارشامىزعا ءمالىم. وسىناۋ القالى جيىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتقارىلعان ىستەرمەن قاتار, الداعى مىندەتتەردى دە اتاپ كورسەتىپ, ءوز ويىن بىلايشا تۇيىندەدى: “وتكەن جىل ءبارىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىناق جىلى بولعانى بەلگىلى. داعدارىستى جەڭۋ ءۇشىن ءبىز اسا زور اۋقىمدى شارالار اتقاردىق. وسى ورايدا ۇكىمەتتىڭ ىستەگەن جۇمىسى بارىڭىزگە بەلگىلى, اي سايىن مەنىڭ الدىمدا ەسەپ بەرىپ وتىردى. ۇكىمەت باسشىلىعى, مينيسترلەر مەن اكىمدەر بىرىگىپ ىستەگەن ناتيجەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا ءبىز داعدارىستان ابىرويمەن وتتىك. قازىر ەكونوميكامىزدىڭ دامۋ قارقىنى وڭ ناتيجەلەر كورسەتىپ وتىر. ول – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس”. ەلباسى وسىلاي دەي كەلىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلارىن جاقسارتۋ, ۇلتتىق كادرلاردى دايىنداۋ, اكىمشىلىك رەفورمالاردى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە ايرىقشا توقتالدى. اسىرەسە, مامان تاپشىلىعى, كادر ماسەلەسى, بانك سالاسىنداعى تۇيتكىلدەردى بىرىگىپ شەشىپ, ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق وركەندەۋىنە زالال كەلتىرەتىن كەز كەلگەن كەلەڭسىز قۇبىلىستارعا باتىل توسقاۋىل قويۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار, ەلباسى كەيبىر لاۋازىم يەلەرىنىڭ جاۋاپتى جۇمىستارعا تاجىريبەسى از, بىلىكتىلىگى تومەن, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن جەتە سەزىنبەيتىن جاستاردى تارتىپ وتىرعانىنا كەلىسپەيتىندىگىن ءبىلدىردى. “...اپپاراتتى بالاباقشاعا اينالدىرىپ جىبەردىڭدەر. بۇگىن ءبىزدىڭ ۆەدومستۆولارداعى ايتارلىقتاي بيىك لاۋازىمداردا وزدەرىنىڭ نە ءۇشىن سوندا وتىرعانىن تۇسىنبەيتىن جاس بالالار وتىر”, – دەپ جاس ماماندارعا قاتىستى كادرلىق جۇمىستى قاتاڭ سىنعا الدى. جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاستاردى ەڭ اۋەلى ءومىر مەكتەبىنەن وتكىزىپ, مول ءتاجىريبە جيناقتاعاننان كەيىن عانا ءمۇمكىندىگىنە ساي قىزمەتكە تاعايىنداۋدى ۇسىندى.
ەلباسىنىڭ الدىمىزعا قويىپ وتىرعان وسىناۋ مىندەتتەردى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋ – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ابىرويلى مىندەتى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك جۇگى وتە جوعارى. قازىردە مەملەكەتتىك قىزمەتكە جاستار وتە كوپ كەلۋدە. مەنىڭ ويىمشا, مەملەكەتتىك قىزمەت ولارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تۇراقتىلىقتى, قۇقىقتىق جاعىنان, اسىرەسە, زاڭسىز جۇمىستان بوساتۋلاردان قورعالاتىندىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, جەكە كومپانيالارعا قاراعاندا مەملەكەتتىك قىزمەت ازاماتتاردىڭ تەڭ قولجەتىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارماسىندا 10 تاجىريبەلى قىزمەتكەر جۇمىس جاسايدى. باسىم بولىگىن زاڭگەرلەر قۇرايتىن باسقارما قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋ.
بۇل كۇندەرى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەفورمالاۋ دەڭگەيى جونىنەن تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە جەتەكشى ءرول اتقارىپ وتىرعان مەملەكەت دەپ سانالادى. بۇل ىستە ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ ەرەكشە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ومىرگە كەلىپ, جۇيەلى دە ماقساتتى قىزمەت اتقارىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ ءرولىن اتاپ ايتۋعا بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتى ساياسي جانە اكىمشىلىك قىزمەتتەر رەتىندە ءبولۋ, قىزمەتكە قابىلداناتىن ادامداردى كونكۋرستىق ءتارتىپ بويىنشا ىرىكتەۋ, ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىندەگى اشىقتىق, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىمدەرى مەن كاسىپتىك شەبەرلىگىن جانە بىلىكتىلىگىن ۇدايى ارتتىرىپ وتىرۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اشىق كۇرەس – وسىنىڭ ءبارى قازىرگى تاياۋ شەتەلدەردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەڭ باستى ەرەكشە سيپاتى بولىپ وتىر. ياعني, بارلىق دەڭگەيدە دە تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋدى مەيلىنشە جەتىلدىرىپ, مىندەتتى تۇردە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمدىق نۇسقاۋلار شەڭبەرىندە بولۋدان گورى, دەربەستىك پەن جەدەلدىكتى, جاڭاشا ويلاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى ورنىقتىرۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە بولا باستادى. وسىدان كەلىپ شەنەۋنىكتەرگە قويىلاتىن تالاپتار دا كۇشەيە تۇسەتىنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. بۇل ۇزاق مەرزىمدەردى كوزدەيتىن جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدا, بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋدا حالىقتىڭ تالابى مەن تىلەگىن تولىق قاناعاتتاندىراتىن ماقساتتارمەن عانا استاساتىن مىندەت بولماقشى. ياعني, بيۋدجەتتىڭ قارجىسى تەك ءوز ماقساتتارىنا عانا جۇمسالىپ, شەنەۋنىكتەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا بولۋى ۇكىمەت تاراپىنان قاتاڭ باقىلاناتىن جۇيەگە قاتتى ءمان بەرىلىپ وتىر.
وبلىستاعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, سول ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى ساپاسىنا قول جەتكىزۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الىپ, مەملەكەتتىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قاي كەزدەگىدەن دە وتكىر قويىلۋدا. بۇل ورايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكە ۇسىنىلاتىن كادرلاردى دۇرىس تاڭداي ءبىلۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى. ول — مەملەكەتتىك قىزمەت تەستىسىن وتكىزىپ, قادرلىق رەزەرۆكە كونكۋرستىق تاڭداۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وندا ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى (زاڭنامالاردى, تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا سالانى ءبىلۋى جانە ت.ب. قابىلەتتەرى) انىقتالىپ, ولاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلدانۋى ءۇشىن قاجەتتى دايەكتەر مەن مالىمەتتەردىڭ بىرىڭعاي بازاسى جاساقتالادى. اتا زاڭىمىز, “مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى” “سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى” زاڭدار مەن مەملەكەتتىك ءتىل, ار-نامىس كودەكسى بويىنشا سىناقتان وتكەننەن كەيىن كەلەسى كەزەكتە ءتيىستى مەمەلەكەتتىك ورگان بەلگىلەنگەن كونكۋرستىق رەسىمدەر نەگىزىندە كونكۋرسقا قاتىسقانداردى كاسىبي بىلىكتىلىگىنە قاراپ تاڭدايدى. بۇل ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ارقىلى قاداعالانىپ, تەستىدەن, كونكۋرستان ءوتۋ كەزىندە باسقارما قىزمەتكەرلەرىنىڭ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان ادامدارىنىڭ ىقپال جاساپ, ارالاسۋىنا جول بەرىلمەيدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ 2009 جىلعى 22 ساۋىردەگى №793 جارلىعىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىڭ قاتىستى ۇلەسى بار ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا سىبايلاستىققا قارسى ارەكەت ەتۋ ماسەلەسىندە دەربەس جاۋاپكەرشىلىك سول مەكەمە, كاسىپورىن, ورگان باسشىسىنىڭ تىكەلەي مىندەتى رەتىندە جۇكتەلگەن. وسىعان وراي مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس جاسايتىن جانە بۇرىن جاساعان ادامداردىڭ ادامگەرشىلىك, كاسىبي قابىلەتتەرى, ولاردىڭ تاراپىنان جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر مەن ءتۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋ فاكتىلەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەن كەتۋ سەبەپتەرى تۋرالى بارلىق مالىمەتتەردى بىرىڭعاي ەلەكتروندى دەرەكقورعا جيناقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا جوسپارلى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن اكىمشىلىك رەفورمانىڭ باستى باعىتتارى – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, سول ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ تۇراقتىلىعىن, باسقارۋ شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەگىنە ساي جالاقى تولەۋدى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
جوعارى بىلىكتى كادرلاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋدا ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىرعان ەڭ باستى ماسەلە – جۇمىستىڭ وتە كوپتىگىنە قاراماستان, جالاقىنىڭ تومەندىگى. سونىڭ سالدارىنان بىلىكتى مامانداردىڭ باسىم ءبولىگى اقشاسى كوپتەۋ باسقا قۇرىلىمداردا جۇمىس جاساۋعا مۇددەلى. سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ كولەمىندە ەلباسىمىز اتاپ وتكەن “بولاشاق” ستيپەندياسىمەن شەتەلدەردە وقىپ ءبىلىم الىپ كەلگەندەردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ وبلىسىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىندا جۇمىس جاساۋعا ىنتالارى جوق ەكەندىگى كوپ جايتتى اڭعارتادى.
2008 جىلعى ماۋسىمدا وتكەن “ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن كوتەرۋدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءرولى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ: “قازىرگى تەڭدەي تولەۋگە نەگىزدەلگەن ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى ەداۋىر وزگەرتىلەدى. اركىمنىڭ ەڭبەگى جۇمىستىڭ كۇردەلىلىگىنە, نارىقتىڭ قۇنىنا جانە جەكە ۇلەسىنە بايلانىستى اقىرعى ناتيجەلەرگە ساي باعالاناتىن بولادى”, – دەگەن بولاتىن. سانانى تۇرمىس بيلەگەن قازىرگىدەي زاماندا اتالمىش ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىلۋى مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلۋشىلەردىڭ ىنتاسىمەن بىرگە, جاۋاپكەرشىلىگىن دە اناعۇرلىم ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
ۇستىمىزدەگى جىلى اتىراۋ وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 3881 ءبىرلىككە, سونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا 1585-كە دەيىن قىسقارتىلدى. قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنە 37 قىزمەت كورسەتۋ ءتۇرى ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادر رەزەرۆىنە دە سۇرانىس جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. وعان دالەل 2008 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ كادر رەزەرۆىنەن 94 ادام مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمعا تاعايىندالعان بولسا, 2009 جىلى 143 ادام جۇمىسقا قابىلداندى.
ءتۇرلى قۇرىلىس نىساندارى مەن الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋعا, قىزمەت سالاسىنىڭ باسقا دا تۇرلەرىمەن اينالىسۋ ءۇشىن كەلىسىم بەرەتىن قۇزىرلى ورگانداردىڭ تاراپىنان كەزدەسەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەر, سوزبۇيداعا سالۋشىلىق, شەكتەن تىس تەكسەرۋلەر سىبايلاس جەمقورلىققا كەڭ جول اشىپ وتىر دەسەم, ەش قاتەلەسپەيمىن. سوندىقتان دا ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە, ەل ازاماتتارىنىڭ تۇرمىستىق جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعان وسىناۋ قاتەرلى دەرتپەن ىمىراسىز كۇرەس جۇرگىزۋ ماسەلەسى تارتىپتىك كەڭەستىڭ ءاربىر وتىرىسىندا باستى نازارعا الىنادى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا باسقارماسى تارتىپتىك كەڭەسىنىڭ تاراپىنان بولعان ۇسىنىس نەگىزىندە وبلىس اكىمى اپپاراتى جانىنان مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ ساپاسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ءبولىم قۇرىلدى. قازىرگى كۇنى اتالعان بولىمدەگى قىزمەتكەرلەر بەكىتىلگەن ەرەجەگە سايكەس بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ قۇزىرەتىنە كىرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. اتاپ ايتقاندا, وبلىس تۇرعىندارىنا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا اتىراۋ قالاسى مەن اۋدانداردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار, ءبىلىم بەرۋ بولىمدەرىندە, اۋىلدىق وكرۋگتەردە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلدى. سونىمەن قاتار, ەل ۇكىمەتىنىڭ 2008 جىلعى قاۋلىسىنا سايكەس, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى ناقتىلانىپ, وبلىس اكىمدىگىنىڭ 2009 جىلعى “اتىراۋ وبلىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ستاندارتتارى مەن رەگلامەنتتەرىن بەكىتۋ تۋرالى” قاۋلىسى قابىلداندى. وسىعان سايكەس جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن باسقارمالاردىڭ جانە اتىراۋ قالاسى مەن اۋداندار اكىمدەرى كورسەتەتىن رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنا ساراپتاما جاسالىپ, بارلىعى وبلىس بويىنشا 31 رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارى بار ەكەندىگى ايقىندالدى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ عيماراتىنىڭ كىرە بەرىسىندە تۇرعىنداردىڭ ارىز-شاعىمدارى مەن ۇسىنىس-پىكىرلەرىن سالاتىن ارنايى جاشىك ورناتىلدى. سەنىم تەلەفونى جۇمىس جاسايدى. وعان تۇسەتىن ءتۇرلى شاعىمدار مەن ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى نازاردان تىس قالمايدى.
مەملەكەت بەدەلى – مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ بەدەلىنە تىكەلەي قاتىستى. سوندىقتان دا كۇندەلىكتى جۇمىسىمىزدا وبلىس تۇرعىندارىمەن جاندى بايلانىس ورناتىپ, اتقارىلعان ىستەردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ وتىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋدامىز. وتكەن جىل ىشىندە جەرگىلىكتى, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالدار, تەلە جانە راديو ارنالار ارقىلى 833 ماقالا مەن سۇحبات جاريالاندى. 86 سەمينار-كەڭەس پەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتاعى جۇمىستار ءوزىنىڭ زاڭدى جالعاسىن تاباتىن بولادى.
ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەن ماڭىزدى ماسەلەلەردى, اكىمشىلىك رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر عانا ەمەس, بۇكىل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, بارشا جۇرتشىلىق ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ جۇمىس جاساعاندا عانا ولار ءوز ءناتيجەسىن بەرەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ورتاق ىستە ولقىلىق بولماۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مارتەبەسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسقانىمىز ءجون.
جاستارعا جىگەر قوستى
بايبول ءتۇسىپوۆ, “جاستار كادرلىق رەزەرۆى” جوباسىنىڭ تۇلەگى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الداعى ون جىلدا اتقارىلاتىن اۋقىمدى جۇمىستار مەن ورەلى ءىستەردى ارقاۋ ەتكەن جولداۋىن “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتادى. نەگىزىنەن العاندا 2010 جىل قازاقستان ءۇشىن تابىس جىلى بولىپ باستالعانىن تىلگە تيەك ەتكەن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ەلىمىز ءۇشىن قيىن كەزەڭدەر ارتتا قالىپ, الدا ەكونوميكالىق ءورلەۋ, يندۋستريالىق دامۋ تۇرعانىن باسا ايتتى. بىراق ونى ءجۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيانى قابىلداپ, سونىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
ەلباسى ساياساتى ارقاسىندا ارتتا قالعان قيىن كەزەڭدەردەگى شەشىمىن تاپقان, الداعى ۋاقىتتا جاستاردىڭ جاسامپاز ىستەرىن كۇتەتىن باستى ماسەلەلەرگە توقتالساق: الەۋمەتتىك باعىت بويىنشا وتكەن 10 جىلدىقتا 250 مىڭ وتباسى باسپانالى بولىپ, بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدىڭ 1 ملن. 200 مىڭ ادامىن قۇراعان. كوڭىل قۋانتارلىعى, باسپانالى بولعانداردىڭ كوپشىلىگى جاس وتباسىلار.
جاستار ءۇشىن وزدەرىنىڭ باعىن سىناپ, باسەكەگە تۇسەتىن سالا جولداۋدا ايتىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, كوممەرتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن كوتەرۋ بولماق. “نۇر وتان” حدپ باستاماسىمەن قولعا الىنعان “ديپلوممەن – اۋىلعا” جوباسى اياسىندا تەحنيكالىق نەمەسە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىن يگەرگەن جاس ماماندارىمىز بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ, تاسىن ورگە دومالاتادى دەپ ويلايمىن.
جولداۋداعى قاداۋ-قاداۋ تاپسىرمالاردىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن مەكتەپكە دەيىنگى ءتاربيە دە وي ەلەگىنەن وتكىزىلدى. مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋدەگى كەتكەن كەمشىلىكتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كوممەرتسيالىق باعىتتاعى بالاباقشالار مەن شاعىن ورتالىقتار اشۋ جانە ولاردى مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە قارجىلاندىرۋ كوزدەلگەن. وسى ماقساتتا ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – بالالارعا ءبىلىم مەن ءتاربيە بەرۋ ءۇشىن “بالاپان” جوباسىنىڭ ۇسىنىلۋى بولاشاققا سالىنعان ينۆەستيتسيا دەسەك تە بولادى.
سەنىم. ءداستۇر. اشىقتىق. ءتوزىمدىلىك دەگەن ۇرانمەن ىشكى تۇراقتىلىق, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن دىنارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەن تۇستا الەم ەلدەرىنە ۇسىنۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, ۇلكەن جەتىستىك. جولداۋداعى جاڭا ءمىندەتتەر مەن اسۋلاردى باعىندىرۋ ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن جاستاردىڭ ۇلەسىندە دەپ بىلەمىن.
قاراعاندى وبلىسى, نۇرا اۋدانى.
بىرلىك بىزگە اۋاداي قاجەت
دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, اكادەميك.
ءبىز پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءار جىلدىق جولداۋىنا داعدىلاندىق. ءاربىر جىلدىق جولداۋ – بۇل ناقتىلانعان جوسپار, دامۋىمىزدىڭ سارا جولى. بىراق, بيىلعى جولداۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بار.
بىرىنشىدەن, ول كەلەسى ونجىلدىققا ارنالعان. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وتكەن ونجىلدىقتىڭ تابىسپەن اياقتالعانىن, رەسپۋبليكامىزدىڭ بەلگىلى دارەجەگە كوتەرىلگەنىن, ءبىزدىڭ الەمدىك داعدارىستان مىقتى شىققانىمىزدى اتاپ كورسەتتى. ەكىنشىدەن, باستالىپ وتىرعان ونجىلدىق وتكەننەن دە كۇردەلى ەكەنىن ايتتى. ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, عىلىم, ءبىلىم, الەۋمەتتىك سالالاردا كوپتەگەن اتقارىلاتىن جۇمىستارعا بايلانىستى ۇكىمەتكە, اكىمدەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ءۇشىنشىدەن, مەن پرەزيدەنت جولداۋىن تەلەديداردان تىڭدادىم. الپىس مينوتكە سوزىلعان جولداۋدا پرەزيدەنت بىردە-ءبىر رەت قاعازعا قاراماي, قانشا فاكتىلەردى, تسيفرلاردى, جۇمىس تۇرلەرىن, ونىڭ تولىپ جاتقان سالالارىن جاتقا ايتتى. بۇل پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن, بولاشاعىن بەس ساۋساقتاي بىلەتىنىن كورسەتتى. ونىڭ ۇستىنە جولداۋدى بايانداعان كەزدە, پرەزيدەنت سوزىنە سان رەت قول شاپالاقتالدى. تىڭداۋشىلاردىڭ – ءبىزدىڭ دە ريزاشىلىعىمىزدى, ايتقان ءسوزدەردى قولدايتىنىمىزدى بايقاتتى.
اتقارىلاتىن جۇمىس وتە كوپ. ەلدىڭ ماقساتىنا ساي. ماسەلە ونى ىسكە اسىرۋدا. وسىعان وراي ءۇش ءماسەلەنى پرەزيدەنتىمىز باسىپ ايتتى. ءبىرىنشى – ول ەلدىڭ وسى اتقارىلاتىن ىسكە جىگەرمەن قىزۋ كىرىسۋىمىز جانە دە وسى كۇردەلى ماقساتتاردى ەلدىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ. ول جونىندە “نۇر وتان” پارتياسى الدىنا دا تاپسىرمالار قويىلدى. ەكىنشىدەن, وسى ىستەردى ورىنداۋدا حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋى, حالىقتىڭ ورتا ەسەپپەن ءومىر جاسى 72-گە جەتۋى كەرەك دەپ تاپسىردى. حالىق دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋى ءۇشىن سپورتتىڭ جاپپاي حالىقتىق ىسكە اينالۋى. ولاي بولسا, ماقسات جەكە سپورتشىلاردى دايىنداۋ عانا ەمەس. ۇشىنشىدەن, عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋ, ونىڭ الەمدىك دارەجەدەن كورىنۋى.
ال ەندى وسىلاردىڭ ءبارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن بىرلىك كەرەك. ءبىز – كوپەتنوستى مەملەكەتپىز. ءبىرلىك بىزگە اۋاداي قاجەت. انتيك فيلوسوفى اناكسيمەن “اۋا – جان” دەپ ايتقان بولاتىن. ولاي بولسا, ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز – رەسپۋبليكامىزدىڭ جانى. وعان نەگىز بىزدە بار. ول – ءبىزدىڭ ماقساتىمىزدىڭ بارلىق قازاقستاندىقتارعا ورتاق ەكەندىگى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ جولداۋى دا وسىعان دالەل. سوندىقتان باسقاشا ويلايتىندار بولسا, ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىزدى ءتۇسىنۋى كەرەك, دەپ ەلباسىمىز قاداپ ايتتى. بۇل ءبىزدىڭ تابىسىمىزدىڭ ارقاۋى بولادى. ءبىز جولداۋدى ءبىراۋىزدان قولدايتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى.
الماتى.