جاس ۇرپاق بۇگىن تاۋەلسىز قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ەركىن ەلدىڭ ۇلاندارى ەشنارسەدەن كەندە ەمەس. بۇگىن كوللەدجدە ءبىلىم الىپ جۇرگەن جاستاردى تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرگى كەزدىڭ ءتولى دەسەك بولادى, ولار جيىرما جاسقا دا تولعان جوق.
اتالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك قولعا تيگەننەن كەيىن ونىڭ ىرگەتاسىن قالاعان, تۇعىرىن مىقتاعان ۋاقىت تا ءبىر ءداۋىر سانالادى. از دا بولسا تۇتاس داۋىرگە تەڭ كەزەڭ تۋرالى «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى كىتابىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پۋبليتسيستيكالىق سارىنمەن كىمگە بولسا دا تۇسىنىكتى, جۇرەككە جۇمساق جىلىلىقپەن باياندايدى. جاس ۇرپاق بۇل كەزەڭ تاريحىن بىلۋگە ءتيىس. وسى ماقساتپەن قوستاناي جوعارى پوليتەحنيكالىق كوللەدجى «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن جاساۋ ءۇشىن وبلىستاعى قوعامدىق پىكىرلەر كوشباسشىلارىنىڭ, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ, بيزنەس-قۇرىلىم وكىلدەرىنىڭ, وقۋ-اعارتۋ سالاسى وكىلدەرى مەن وبلىستاعى كوللەدجدەردىڭ ستۋدەنت جاستارىنىڭ باسىن قوستى.
وبلىس كوللەدجدەرىنەن 500 ستۋدەنت قاتىسقان جيىندا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى سايلاۋبەك ەسجانوۆ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاريحى تۋرالى كىتاپتىڭ جارىق كورۋىمەن جاستاردى قۇتتىقتاپ, وندا ەلباسى بايانداعان ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋ ۋاقىتى تۋرالى ماڭىزدى ەڭبەك ەكەنىن ايتتى. ودان كەيىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ارداگەرى, بەلگىلى ۇستاز سۆەتلانا ماچنەۆا كىتاپتىڭ العاشقى ءبولىمى, ياعني 1991-1995 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن قازاقستاننىڭ العاشقى جاڭعىرۋى جونىندە اڭگىمە قوزعادى. العاشقى بەس جىل ەركىندىگىن ەندى الىپ, قاز باسقان ەل ءۇشىن ەكونوميكالىق جاعىنان عانا ەمەس, ساياسي جاعىنان دا اسا جەڭىل بولعان جوق. بۇل جىلدارى جوسپارلى ەكونوميكانىڭ كۇنى ءبىتىپ, نارىق كەلۋىمەن بايلانىستى ەكونوميكالىق داعدارىس ءوز الدىنا, جاس ەلدىڭ مەملەكەتتىك باستى قۇجاتتارى قالىپتاستى. جاس مەملەكەتتىڭ زاڭنامالىق ىرگەتاسى قالاندى. وسى بولىمدە نارىقتىق جاڭارۋ كەزىندە ليبەرالدىق رەفورمانىڭ قاجەتتى جاعدايىندا پرەزيدەنت زاڭ كۇشى بار 147 جارلىققا قول قويادى. ال رەسپۋبليكانىڭ بۇرىنعى جوعارعى كەڭەسى جىل بويى نەبارى 7 زاڭ عانا شىعاراتىن. وسى مىسالدان-اق تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى بەل قايىستىرار ەڭبەكتىڭ قانداي بولعانى كوز الدىڭا كەلەدى.
تۇساۋكەسەردە كىتاپتىڭ ودان كەيىنگى بولىمدەرى تۋرالى قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركىن ابىلەۆ, چەليابى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قوستاناي فيليالى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار بويىنشا ورىنباسارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ادام قۇقىعى كوميسسياسى ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءالىمجان بەكماعامبەتوۆ ءسوز قوزعادى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي-پۋبليتسيستيكالىق جانردا جازعان بۇل كىتابىنىڭ قۇندىلىعى تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ تاريحىن كەشەندى تۇردە الىپ قاراستىرادى. ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى ساياسي, ەكونوميكالىق الەۋمەتتىك جۇيەسىنىڭ وزگەرۋىن جيناقتاپ, كەشەندى تۇردە زەرتتەگەن مۇنداي كىتاپ قازاقستاندا ءالى جوق. وسى 26 جىلدا تاۋەلسىزدىك تۋرالى جازىلعان كىتاپتاردى اۆتورلاردىڭ ارقايسىسى ءوزىنىڭ زەرتتەگەن ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك تۇرعىدان جەكەلەي الىپ قانا جازدى. ال مىنانداي جيناقتاپ, ءبىرتۇتاس ايتىپ بەرگەن ەشكىم جوق, – دەدى ەركىن امانجول ۇلى. «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» كىتابى جاس قازاقستاندىقتارعا مەملەكەتتىڭ قالاي قالىپتاسۋى مەن ەلدىڭ قالاي ءوسۋىن باياندايدى. ونى جاستار وقىپ قانا قويمايدى, ودان ۇيرەنۋى, ساياسي, ەكونوميكالىق وي-ورىستەرىن كەڭەيتۋى دە كەرەكتىگى ايتىلدى جيىندا.
– بۇل كىتاپ وقۋ ۇدەرىسىندە پايدالانىلۋى ءتيىس. ول بارلىق ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىندە, ياعني مەكتەپتەردە, تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلۋى جاعىن ويلاستىرامىز. بۇگىنگى وقۋشى, ستۋدەنت ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى ماماندارى, كوشباسشىلارى دەپ بىلسەك, بۇگىنگى جاستار بۇل كىتاپتان وزدەرىن تولعاندىرعان سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ تابادى دەپ ويلايمىن, – دەدى قوستاناي جوعارى پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى الما دوسجانوۆا.
جيىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋىن بايانداعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كىتابى تۋرالى ماڭىزدى پىكىرلەر ايتىلىپ قانا قويماي, ول انمەن, بيمەن ورنەكتەلىپ وتىردى. كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىندە پاتريوتتىق سەزىمگە تولى جاستىق جىگەر دە بايقالىپ تۇردى.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي