وبلىس ورتالىعىنا قاراستى لەنين كەنتىنەن باستالىپ, اۋدان ورتالىعى ەرتىس اۋىلى ارقىلى رەسەي شەكاراسى رۋسسكايا پوليانا اۋماعىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان اۆتوموبيل جولى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار قاتارىنا الىندى. ال قاشىر اۋدانى ارقىلى وتەتىن «قاشىر – ميحايلوۆكا – ومبى شەكاراسى» رەسپۋبليكالىق جولى وبلىستىق اكىمدىكتىڭ قاراۋىنا بەرىلدى.
جۋىردا وبلىستىق اكىمدىكتە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى مەرەكە پىشەنباەۆ پەن وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇلان جازىلبەك جولدارمەن الماسۋ تۋرالى قۇجاتقا قول قويىپتى.
وتكەن جىلدارى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «لەنين كەنتى – اقسۋ – ۇلكەن اقجار – كۋرچاتوۆ», «ۋليانوۆسكي – كەرنەي – باياناۋىل – قالقامان» جولدارىن قاردىڭ كۇرت ەرۋى كەزىندە سۋ باسقانى بەلگىلى. وڭىردەگى «اقسۋ – دەگەلەڭ» تەمىر جولىنىڭ 199 شاقىرىمىنداعى ۋچاسكەنى سۋ شايىپ كەتۋ سالدارىنان پويىز قوزعالىسى دا توقتاعان-دى. كۋرچاتوۆ قالاسى وسى دەگەلەڭ ستانساسىنا تاياۋ جەردە. قۇرىلىسى 2008 جىلى باستالىپ 2011 جىلى اياقتالۋعا ءتيىس بولعان, جىل سايىن قىرۋار قاراجات بولىنەتىن لەنين كەنتى – اقسۋ – ۇلكەن اقجار – كۋرچاتوۆ ارالىعىنداعى رەسپۋبليكالىق جول ءالى جوندەلۋدە. «قازاۆتوجول» اق-تىڭ جەرگىلىكتى فيليالىنىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتتەرىندە 2017 جىلى ورتاشا جوندەۋ بويىنشا وڭىردە قۇنى 3251,1 ميلليون تەڭگەگە جالپى قاشىقتىعى 168,5 شاقىرىم 12 اۆتوجول ۋچاسكەسى جوندەلەدى دەپ كورسەتىلگەن. سونىڭ ىشىندە لەنين – اقسۋ – كوكتوبە – اقجار – كۋرچاتوۆ جولى بويىنشا قۇنى 345,3 ميلليون تەڭگەگە بيىل جالپى قاشىقتىعى 12,2 شاقىرىم 2 ۋچاسكە جوندەلىپتى. ونىڭ مەردىگەرى – «ازا» جشس. جوسپار بويىنشا بۇل ارالىق بيىل قازان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلۋى كەرەك-ءتى.
ەكىنشىسى, قاراپايىم حالىقتى ابدەن شارشاتقان قالقامان – باياناۋىل – ۇمىتكەر – ۋليانوۆسكي باعىتىنداعى رەسپۋبليكالىق جول دا جىل سايىن جوندەلەدى. كوكتەم كەلسە تاسقىن سۋ باسادى, قازىر وي-شۇڭقىرعا تولى. جەرگىلىكتى بولىمشە «مەردىگەر بيىل قۇنى 912,8 ميلليون تەڭگەگە 34,3 شاقىرىم 5 ۋچاسكەنى رەسايكليروۆانيە ادىسىمەن جوندەيدى» دەگەن. الايدا «قازاۆتوجولدىڭ» جەرگىلىكتى وكىلى م.داراباەۆ پاۆلودار – باياناۋىل باعىتىنداعى جولدى جوندەۋگە جاۋاپتى مەردىگەر كومپانيا «انيس» جشس مەملەكەتتەن العان قارجىسىنان قاعىلعالى تۇر. ءتيىستى جۇمىستاردى كەستەدەن كەشىكتىرگەن كومپانياعا 5 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان. ەندى مەملەكەتتىك كونكۋرس نەگىزىندە جەڭىپ العان ءۇش لوتتىڭ ءبىرى كەرى قايتارىلماق», دەيدى. ياعني مەردىگەر كومپانيا 13 ميلليون تەڭگەنى بيۋدجەتكە قايتارۋى قاجەت. سەرىكتەستىك باسشىلىعى جۇمىسقا قۇرىلىس ماتەريالدارى جەتىسپەدى دەسە, «قازاۆتوجول» وكىلدەرى كومپانيا جۇمىسقا سالعىرت قارايتىنىن ايتۋدا.
اقىرى, وڭىردەگى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولداردى جوندەۋگە كەلەتىن مەردىگەر كومپانيالارمەن «قازاۆتوجول» اق-تىڭ جەرگىلىكتى بولىمشەلەرى اراسىنداعى وسىنداي تۇسىنىسپەۋشىلىك الداعى ۋاقىتتا دا قايتالانا بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرگەن وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى وبلىس جولدارىن ساقتاپ, كۇتىپ ۇستاۋ ءۇشىن ەندى اۋدانداعى كاسىپكەرلەر دە قولداۋ كورسەتسە دەپ وتىر. ياعني قاجەتتى تەحنيكامەن قامتىلعان كاسىپكەرلەر دە ەندى مەملەكەتتىك كونكۋرسقا قاتىسا الادى.
ەندى «جولداردى نەگە ايىرباستايدى» دەگەن ماسەلەنىڭ مانىسىنە كەلەيىك. باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمى ورازگەلدى قايىرگەلدينوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, 2018-2019 جىلدارى قالقامان كەنتىنەن اۋدان ورتالىعىنا دەيىنگى جول تولىق كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,1 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالادى دەيدى. جول قۇرىلىسىنا بايلانىستى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپتى. ءبارى دە جاقسى-اق. ال لەنيننەن باستالىپ كۋرچاتوۆقا ءالى جەتە قويماعان لەنين كەنتى – اقسۋ – ۇلكەن اقجار – كۋرچاتوۆ جولى دا 2007 جىلدارى وبلىستىق ماڭىزى بار ساناتىنان الىنىپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزدى جول قاتارىنا جاتقىزىلعان-دى. سودان بەرى جول قۇرىلىسىنىڭ جۇمىس بارىسى ءالى اۋدان ورتالىعى كوكتوبە ماڭايىندا ءجۇر.
قازىر كۋرچاتوۆقا قاراي اقسۋ قالاسى, ماي اۋدانىنىڭ اۋىلدارى ارقىلى وتەتىن «اقسۋ–دەگەلەڭ» تەمىر جولى بار. سەمەيگە, وسكەمەنگە باراتىن جولدار جاڭارۋدا. ال كۋرچاتوۆقا دەيىن كوكتەمدە سۋ استىندا قالمايتىن رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى جول سالۋ ءۇشىن دە قانشاما قاراجات, ۇلكەن جۇمىس كۇشى, قانشاما تەحنيكا كەرەكتىگى بەلگىلى.
– سوڭعى 10 جىل ىشىندە وبلىستىق مەنشىكتەن رەسپۋبليكالىق مەنشىككە قابىلدانعان جولدىڭ العاشقىسى «لەنين كەنتى – ۇلكەن اقجار – كۋرچاتوۆ» تاس جولى. وبلىستىق كوممۋنالدىق مەنشىكتە بولعاندا بۇل جولدىڭ جاعدايى وتە ناشار. سوڭعى 5-7 جىلدىڭ ىشىندە ءبىز بۇل جولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك, دەيدى مەرەكە پىشەنباەۆ.
ەگەر كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى بولىنگەن قىرۋار قاراجاتقا ساي ۋاقىتىمەن جاسالعاندا, 2011 جىلدان بەرگى 7 جىلدا «لەنين كەنتى – اقسۋ – كوكتوبە – اقجار – كۋرچاتوۆ» ارالىعىنداعى الماسۋعا تۇسكەن 234 شاقىرىم جولدى دەر كەزىندە پايدالانۋعا بەرۋگە بولار ەدى. وبلىستىق مەنشىكتە بولعاندا جاعدايى ناشار ەدى دەپ بارلىق جولدى رەسپۋبليكالىق ساناتقا بەرە بەرۋگە بولماس. وبلىس ءوزى قاداعالايتىن جولداردى نازارعا الۋعا ءتيىس. قىرۋار قاراجات بولىنەتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولداردىڭ بۇگىنگى جاعدايىنىڭ وڭىپ تۇرماعانى تاعى ءمالىم. ەندى كەلىپ رەسپۋبليكالىق جول جاسايمىز دەگەنگە حالىق سەنە قويسا يگى.
ايىرباسقا تۇسكەن تاعى ءبىر رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى جول قاشىر جانە جەلەزينكا اۋداندارىن وبلىس ورتالىعىمەن جانە رەسەيدىڭ ءنوۆوسىبىر وبلىسىمەن بايلانىستىرادى.
– قاشىر مەن ميحايلوۆكا ارقىلى رەسەيگە اپاراتىن تاس جولدى وبلىستىق مەنشىككە بەرۋ ءوڭىردىڭ جول جەلىسىن ءارى قاراي دامىتادى. بۇرىن بۇل جول ارقىلى ءنوۆوسىبىر وبلىسىنا باراتىن بولسا, قازىر بۇل باعىتتا كولىك قاتىناسى سونشالىقتى تىعىز ەمەس, – دەيدى وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ. بىراق, ءنوۆوسىبىر وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى تۇرعىندار مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ حالقىن, اعايىن-تۋىستاردى, ستۋدەنتتەردى, باسقا دا جولاۋشىلاردى كۇندەلىكتى تاسيتىن اۆتوبۋستار ەكى ەل اراسىنا وسى جولمەن جۇرەدى. ءنوۆوسىبىر جاقتىڭ جولى جاقسى. ءبىزدىڭ جولدىڭ ابدەن توزىپ بىتكەنى كورىنىپ تۇر. سوندىقتان قانداي ماڭىزداعى جول بولسىن, جولاۋشىلار قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جوندەلۋى اسا قاجەت. بۇل ماسەلە ايتىلعالى دا تالاي جىل ءوتتى.
بىزدىڭشە, وبلىستىق جولداردىڭ يەسى وبلىس, اۋدان بولۋى قاجەت. قازىر اۋداندارعا بارعاندا «جولدى نەگە جوندەمەيسىزدەر؟» دەگەن سۇراققا اكىمدىكتەگىلەر «بۇل جول بىزدىكى ەمەس» دەپ جاۋاپ بەرەدى. جاۋاپكەرشىلىك جوق. رەسپۋبليكالىق جول بولىكتەرىن جەرگىلىكتى جەردەگىلەر بولىسكە سالىپ, «سەن سالاردا مەن سالار» دەپ جۇرگەندە وسىلاي باقىلاۋسىز قالا بەرەدى.
وبلىستاعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1 510 شاقىرىم بولسا, وبلىستىق جانە اۋداندىق اۆتوموبيل جولدارى 4148,3 شاقىرىمدى قۇرايدى. وبلىستىق جول باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ جانە كۇتىپ ۇستاۋ جۇمىستارىنا 3366,016 ميلليون تەڭگە, سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن – 149,6 ميلليون تەڭگە, وبلىستىق بيۋدجەتتەن 3216,416 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى.
فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى