دەنيسوۆ اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە ءوڭىردىڭ تابيعاتى, حالقىمىزدىڭ تاريحى جونىنەن سىر شەرتەتىن جادىگەرلەر جەتكىلىكتى. كەلۋشىلەر, اسىرەسە اكۋلانىڭ ءتىسىن كورگەندە تاڭىرقاپ-اق قالادى.
«جارتىلاي شولەيت وڭىرگە جاتاتىن اۋداندا قايدان جۇرگەن اكۋلا؟» دەپ قالاتىندار دا بار. ال ەرتە, ەرتە, ەرتەدە دەگەندەي, ميلليونداعان جىلدار بۇرىن بۇل جەردە ەجەلگى تەتيس مۇحيتىنىڭ جالعاسى تورعاي تەڭىزى بولعانىن ەكىنىڭ ءبىرى قايدان ءبىلسىن.
– تەڭىزدىڭ سۋى بىردە قايتقان, بىردە تولعان, جانارتاۋلار اتقىلاپ, ولاردان تاستار پايدا بولعان. تەڭىزدە الىپ قىرىقبۋىندار مەن شىرماۋىقتار وسكەن. ءسويتىپ سۋدا تىرشىلىكتىڭ بەلگىسى مولليۋسكالار, ساۋىتتى مولليۋسكالار, بالىقتار, ءسۇت قورەكتىلەر پايدا بولعان. بۇگىنگى ءوڭىردىڭ جارتاستى, قىراتتى, ايناداي جارقىراعان وزەن-كولدەرى, قايىڭدى-تەرەكتى توعايلارى جايقالعان اسەم تابيعاتى سودان قالعان, – دەيدى مۋزەي ديرەكتورى ناتاليا تاران.
اكۋلانىڭ ءتىسى مۋزەيدە بىرەۋ ەمەس, ءبىر ۋىس كورىنەدى. ونى وسى وڭىرگە كەلگەن ەلىمىزدىڭ زەرتتەۋ ەكسپەديتسياسى مۇشەلەرىمەن قاتار, توبىل وزەنىنە شومىلعان جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا اكەلىپ تاپسىرىپتى.
– اكۋلانىڭ تاسقا اينالعان تىستەرى, مولليۋسكالار, تەڭىز شاياندارى جەردىڭ بەتىندە جاتپايدى. ولار 500 ميلليون جىلدان اسقان ۋاقىت بويى جەردىڭ بەتىندە جاتسا الدەقاشان توپىراققا اينالار ەدى. جىل سايىن وسىنداعى وزەندەر تاسىعاندا جەردىڭ استىندا, سۋ تۇبىندە جاتقان وسىنداي ەجەلگى زاماننىڭ كۋاگەرلەرى توپىراقتىڭ بەتىنە شىعىپ قالادى. ونى مال باققان, جازدا وزەنگە شومىلعان جۇرت بايقاسا اكەپ بەرەدى, – دەيدى ناتاليا يۆانوۆنا.
دەنيسوۆ اۋدانىنا قاراستى ءوڭىر بۇرىن تۇيەمويناق اتالعان. وزەن جاعاسىنداعى قۇم تەڭىز جاعاسىن ەلەستەتەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار «بىزگە تەڭىز ىزدەپ, الىسقا بارۋدىڭ قاجەتى جوق» دەپ ماقتانىشپەن ايتىپ جاتادى.
– ەجەلگى تەڭىزدىڭ قانداي تەرەڭ بولعانىن قازىر كوزگە ەلەستەتۋ قيىن. اينالاداعى كارەرلەردەن ەجەلگى زامان جانۋارلارىنىڭ ءتۇرلى سۇيەكتەرى شىعىپ جاتقانىن ەستىپ جاتامىز. ازىرگە ءبىزدىڭ مۋزەيگە مامونت «كەلە قويعان جوق». ال «تۇيەمويناق اكۋلالارىنىڭ» ءتىسى تابىلسا, اسا تاڭعالمايتىن دا بولدىق, تەك پالەونتولوگ ماماندارعا كورسەتىپ الىپ, تىركەيمىز, – دەيدى ناتاليا تاران.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي