قۇلاعى تۇرىك جۇرەتىن قاۋىمعا بەلگىلى بولار «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر ارداگەرلەرى قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ دوستاستىعى» حالىقارالىق وداعى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە بۇل وداق تمد ەلدەرى, سونداي-اق لاتۆيا مەن ەستونيا ارداگەرلەرىنىڭ 12 قوعامدىق ۇيىمىن بىرىكتىرەدى. ولاردىڭ قاتارىنا شامامەن 60 ميلليونداي ادام كىرەدى. سونىڭ ىشىندە 1 ميلليوننان استام ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقاندار, جارتى ميلليونداي سوعىس مۇگەدەكتەرى, 6 ميلليوننان استام سوعىس جىلدارىنداعى تىل ەڭبەككەرلەرى, 1,3 ميلليونعا تارتا ۇرىس قيمىلدارى ارداگەرلەرى جانە 26 ميلليوننان اسا ەڭبەك ارداگەرلەرى بار.
تاياۋدا ماسكەۋدەگى سوعىس جانە قارۋلى كۇشتەر ارداگەرلەرىنىڭ ۇيىندە وداقتىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ كەزەكتى پلەنۋمى, كەزەكتەن تىس VII سەزى, جانە «1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تاريحىن بۇرمالاۋشىلارمەن كۇرەستىڭ قازىرگى كەزەڭدەگى شيەلەنىسۋى» اتتى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكسەي سوروكين 1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسى كەڭەس حالقىنىڭ تاريحىنداعى اسا قايعىلى وقيعالاردىڭ ءبىرى دەپ اتاپ كورسەتتى.
تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ ارداگەرلەر ۇيىمدارى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەكەسىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا ماقساتتى, جەمىستى جۇمىس جۇرگىزدى. بۇگىندە وڭ تاجىريبەنى قازىرگى كەزەڭگە ءتان ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, پايدالانۋ مىندەتى تۇر. تمد-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەڭەسى 2020 جىلدى ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويى دەپ جاريالاعانى بەلگىلى. ارداگەرلەر ۇيىمدارى اتاۋلى وقيعا اياسىندا ستالينگراد جانە كۋرسك شايقاستارى, لەنينگراد قورشاۋىنىڭ جويىلۋى, ۋكراينا مەن مولداۆيانى ازات ەتۋ سياقتى ايتۋلى وقيعالاردى مەرەكەلەۋگە دايىندالۋعا كىرىسۋى كەرەكتىگىن ايتتى. حالىقتى, اسىرەسە جاستاردى پاتريوتتىق پەن ينتەرناتسيونالدىققا تاربيەلەۋ جونىندەگى جۇمىستا سوعىسقا تىكەلەي قاتىسقان ارداگەرلەردىڭ باي ومىرلىك تاجىريبەسىن, رۋحاني الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانۋ, كەلەشەك ۇرپاققا, كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى قاسيەتتى اقيقاتتى جەتكىزۋ ءۇشىن ارداگەرلەردىڭ شىنايى ەستەلىكتەرى مەن داۋىستارىن تولىق پايدالانۋ قاجەت.
وسىنداي ويلار مەن ۇسىنىستار ەستونيا, مولدوۆا, قازاقستان, بەلارۋس, ليتۆا, قىرعىزستان, تمد اتقارۋ كوميتەتى وكىلدەرىنىڭ سوزدەرىندە دە ايتىلدى. سولاي بولا تۇرا, كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرگەن دەرەكتەر دە كەلتىرىلدى. مىسالى, ليتۆا رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ زاڭىنا سايكەس, ول ەلدە وراق پەن بالعا, قىزىل تۋ, قىزىل جۇلدىز بەينەلەنگەن توسبەلگىلەرگە, باسقا دا نىشاندارعا تىيىم سالىنعان, مۇنداي نىشاندار شەكارادان وتەردە تاركىلەنەدى ەكەن. پلەنۋم قابىلداعان قاۋلىداعى وسىعان جاۋاپ سەكىلدى ءبىر تارماقتا بىلاي دەلىنگەن: «ارداگەرلەر ۇيىمدارى بىرقاتار ەلدەردە ورىن الىپ وتىرعان ناتسيزمگە قارسى كۇرەسكەرلەرگە, ازات ەتۋشى كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنە قويىلعان ەسكەرتكىشتەردى قورلاۋ, قيراتۋ, سونداي-اق كەڭەستىك اسكەري نىشاندارعا تىيىم سالۋ ىستەرىن ايىپتاۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋى ءتيىس». بۇدان كەيىن سەزد ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك جانە ۇلى وتان سوعىستارىندا فاشيزمنەن جاپا شەككەن ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ بارلىق ارداگەرلەر جانە انتيفاشيستىك قوعامدىق ۇيىمدارىنا ۇندەۋ قابىلدادى. وندا سەزگە قاتىسۋشىلار فاشيزممەن كۇرەسكەن جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىن قاستەرلەيتىن ادامداردىڭ ءبارىن ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىستى زەردەنى قورلاپ-ماسقارالاۋ ءجۇرىپ جاتقان پولشاداعى جانە باسقا دا ەلدەردەگى ءۆانداليزمدى توقتاتۋعا شاقىردى.
كونفەرەنتسيادا نەگىزگى باياندامانى اكادەميك, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, سوعىس ارداگەرى ل.ولشتىنسكي جاسادى. ۇلى جەڭىس – كەڭەس حالىقتارىنىڭ مىزعىماس دوستىعىنىڭ ناتيجەسى دەگەن ويىن تەرەڭدەتە وتىرىپ, ول مىناداي دەرەك كەلتىردى: 1952 جىلى دەنيكيننىڭ مۇردەسىن اقش-تاعى نيۋ-دجەرسي زيراتىنا قايرا جەرلەۋ كەزىندە ونىڭ جەسىرى, بارلىق ەميگرانتتاردىڭ پىكىرى رەتىندە, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەڭىسكە جەتكەن تەك ورىس سولداتى دەپتى. ال تاريحقا جۇگىنسەك, ورىس سولداتىنىڭ 1905 جىلعى جاپونيامەن بولعان سوعىستا, 1914-1916 جىلدارداعى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ماسقارا جەڭىلىسكە ۇشىراعانى بەلگىلى عوي. دەمەك, فاشيزممەن بولعان وسىناۋ قاندى قىرعىندا عاجاپ جەڭىسكە جەتكەن تەك كوپ ۇلتتى كەڭەس حالقى مەن سولداتى, دەپ اتاپ كورسەتتى بايانداماشى.
جينالعاندار سوعىسقا بەلسەندى قاتىسۋشى س.تيۋشكەۆيچتىڭ ءسوزىن زور زەيىنمەن تىڭداعانىن ايتۋ ءلازىم. بۇل كىسىنىڭ اتاق-دارەجەلەرىن ءتىزۋدىڭ ءوزى كوپ ورىن الار ەدى, ويتكەنى ول شىن مانىندە اڭىز ادام. ءبىر عاسىر جاساعانىنا قاراماستان, ونىڭ عاجاپ ومىرلىك قۋاتى سول كۇيى ساقتالعانداي, ءسوز ساپتاسى مەن لوگيكاسى, ءتىپتى سويلەۋ مانەرى مەن ىرعاعى دا ادامدى تاڭعالدىراتىنداي. سودان بولسا كەرەك, ول «فاشيزممەن كۇرەستەگى ۇلى جەڭىس – رۋسوفوبيامەن كۇرەستىڭ تىرەگى جانە فاكتورى» دەدى.
«رەسەي فەدەراتسياسى اسكەرباسىلارى كلۋبىنىڭ» پرەزيدەنتى, ارميا گەنەرالى ا.كۋليكوۆتىڭ پىكىرىنشە, تاريحي شىندىقتى, ونىڭ ىشىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جونىندە ايتپاي قالۋ, ونى بۇرمالاۋ جاقسىلىققا اپارمايدى جانە دە بۇل شىندىق مەيلىنشە وبەكتيۆتى, اشىق سيپاتتا بولۋى كەرەك.
حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ءتۇرلى تەرىس پيعىلدارعا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە وتىرىپ, ارداگەرلەر ۇيىمدارى جالاقورلار مەن بۇرمالاۋشىلاردى اشكەرەلەۋ حاقىندا بەلسەندى دە باتىل كۇرەس جۇرگىزەدى, جۇمىستىڭ جاڭا, پارمەندى تۇرلەرىن ىزدەستىرىپ, تاجىريبەگە ەنگىزەدى دەپ نىق سەنىم ءبىلدىردى.
عوسمان تولەعۇل, اقمولا وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى