كۇنى كەشە رەسپۋبليكالىق مەرزىمدى باسىلىمداردا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باس حاتشىسى ۆيسەنتە لوسسەرتالەستىڭ جولداعان جەدەلحاتى جاريالاندى. وندا «مەنىڭ اتىما قاتىسۋشى ەلدەردەن ەكسپو-2017 كورمەسى مامانداندىرىلعان كورمەلەر تاريحىنداعى ەڭ جارقىن ءارى جەمىستى كورمە بولعانى جونىندە حاتتار كەلىپ تۇسۋدە. بۇل كەلەشەكتە وتەتىن مامانداندىرىلعان كورمەلەردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەپ اتاپ كورسەتىپتى باس حاتشى.
ءيا, ۋاقىت قۇدىرەتىنە داۋا جوق. ەلىمىز ءۇشىن ايتۋلى سىناق بولعان جاھاندىق شارانى وتكىزۋگە بۇكىل قازاقستاندىقتار ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن «ۇلتتىق جوبانى» ءىس جۇزىنە اسىرا باستاعانى دا كۇنى كەشە عانا ەدى. ەندى مىنە, بۇكىل الەم كوز تىككەن كورمەنىڭ ارۋ استانادا زور تابىسپەن, حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى باس حاتشىسىنىڭ بەرگەن باعاسى بويىنشا, «سوڭعى جيىرما بەس جىل ىشىندەگى ەڭ تاماشا كورمە» رەتىندە اسقان ۇيىمشىلدىقپەن وتكەنىنە دە كۋا بولدىق. «تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەمەكشى, بۇل جاھاندىق ۇلكەن شارانى وتكىزۋ وڭاي بولدى ما؟! ارينە, جوق. وسى رەتتە «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ ەسىمى ەرىكسىز ەسكە ورالادى. ارينە, بۇكىلالەمدىك كورمەلەر بيۋروسىنىڭ قوس عاسىرلىق شەجىرەسىندە ورتالىق ازيادا, ءتىپتى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە العاش رەت تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باس قالاسى – ارۋ استانادا وتكىزىلگەن ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ تاريحى ءالى تالاي-تالاي تارازىلانىپ, ءمانى مەن ماڭىزى دا تۇيىندەلە جاتار. بۇگىن ءبىز ەلدىكتىڭ ەرەن جەتىستىگىنە اينالعان جاھاندىق شارانى جوعارى دارەجەدە وتكىزۋگە ەرەكشە ۇلەس قوسقان بىرەگەي تۇلعا, بىلىكتى مەنەدجەر, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى احمەتجان ەسىموۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىن تىلگە تيەك ەتپەكپىز.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەندەي, بۇكىل ەلىمىز جۇمىلعان «ۇلتتىق جوبانى» كۇردەلى تىعىرىقتان الىپ شىققان بىردەن-ءبىر مەملەكەتتىك مەنەدجەر وسى احمەتجان سماعۇل ۇلى بولعانىن نەگە ۇمىتامىز. 2015 جىلدىڭ جازىندا ەل ءۇمىتىن, ەلباسى سەنىمىن اقتاماعان, ەلىمىزدىڭ ءيميدجى تارازىعا تارتىلعان الەمدىك شاراعا بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى باسشىلىعى قىزمەتتەن قۋىلىپ, قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلدى. كورمەنىڭ اشىلۋىنا ەكى جىلعا تولار-تولماس ۋاقىت قالعاندا, مۇنداي وقيعانىڭ ورىن الۋى, بۇرىنعى توپ-مەنەدجەرلەر تاراپىنان «...ءبورى ەتەكتەن تارتقانمەن» تەڭ ەدى. مىنە, وسىنداي قيىن دا كۇردەلى كەزەڭدە ەلباسى بارلىق قازاقستاندىقتار ءۇمىتىن ۇكىلەگەن «ۇلتتىق جوبانىڭ» بولاشاعىن احمەتجان ەسىموۆكە سەنىپ تاپسىردى.
سول ءبىر كەزەڭدى احمەتجان سماعۇل ۇلى باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا بىلايشا ەسكە الادى: «پرەزيدەنت مەنى ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىسى ەتىپ تاعايىنداعاننان كەيىن ەكىنشى كۇنى, بۇل 2015 جىلدىڭ 13 تامىزى بولاتىن, مەن قۇرىلىس الاڭىنا كەلدىم جانە تۇرعىزىلىپ جاتقان نىسانداردىڭ العاشقىسى رەتىندە BI-Group كومپانياسى سالىپ جاتقان قۇرىلىس نىسانى – س1 پاۆيلونىن كوردىم. شىندىعىن ايتسام, ءدال سول كەزدە بۇل جەردە ءوندىرىس كەستەسى جازىلعان تاقتايشا ورناتىلعان بەتون پليتاسىنان باسقا ەشقانداي قۇرىلىس, ەشقانداي عيمارات جوق ەدى. ءدال سول ساتتە كورگەن كورىنىس مەنىڭ بويىمدا ەشقانداي وپتيميستىك سەزىم تۋدىرعان جوق. الدا وراسان زور جۇمىس كۇتىپ تۇردى... بىلەكتى سىبانىپ, جاتپاي-تۇرماي جۇمىس ىستەۋ كەرەك بولدى. باسقا جول جوق. ءبىزدىڭ دەر كەزىندە ۇلگەرە المايتىندىعىمىزعا كۇدىك بىلدىرگەن ساۋەگەيلەر دە كوپ بولدى. «كوز قورقاق, قول باتىر» دەمەكشى, ءبىز جۇمىستى تازا جەردەن باستاپ كەتتىك».
«استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندالىسىمەن ا.ەسىموۆ ەكسپو قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن قارجىدان 78 ميلليارد تەڭگە قىسقارتۋعا قول جەتكىزدى. كومپانيا باسشىلىعىنداعى توپ-مەنەدجەرلەردى ەكى ەسە ازايتتى. كورمە قالاشىعىنىڭ قۇرىلىس الاڭىن ارالاعاندا, احمەتجان سماعۇل ۇلىنىڭ نازارىن اۋدارعان تاعى ءبىر ماسەلە, قۇرىلىستاعى ۇلتتىق كومپانيالار مەن جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالدارى ۇلەسىنىڭ تىم ازدىعى بولدى. ول جەدەل تۇردە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىمەن بايلانىس ورناتىپ, ىسساپارلارعا شىعىپ, كورمە قالاشىعىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا وتاندىق كاسىپورىنداردى كوپتەپ قاتىستىرۋعا جول اشتى. ءسويتىپ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە حالىقارالىق كورمە نىساندارىن سالاتىن وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ۇلەس-سالماعىن 90 پايىزعا جەتكىزدى.
ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىلىعىنا تاعايىندار ساتتە ەلباسىنىڭ وعان تاپسىرعان باستى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن قارجىنىڭ ءاربىر تيىنىن ءتيىمدى جۇمساۋ بولاتىن. احمەتجان سماعۇل ۇلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرماسىن بارلىق جۇمىستىڭ باستى باعدارى رەتىندە قابىلداپ, بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىناتىن قۇرىلىس نىساندارىنىڭ قۇنىن 302 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن تومەندەتتى.
بىلىكتى باسشى, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى ا.ەسىموۆ «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىلىق تىزگىنىن قولعا العا ساتتەن باستاپ, جۇمىس جاندانىپ جۇرە بەردى. كورمە جالاۋى جەلبىرەگەنگە دەيىنگى, باس-اياعى 21 ايدىڭ ىشىندە بەس جىل بويى اتقارىلاتىن جۇمىس اۋقىمىنا تەڭ قۇرىلىس نىساندارى بوي كوتەردى. «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ بيۋدجەتىن وڭتايلاندىرۋ ەسەبىنەن 364 ميلليارد تەڭگە, ياعني جوبانىڭ باستاپقى قۇنىنىڭ 44,6 پايىزىن ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزىلدى. بۇل رەتتە كورمەنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋعا مۋلتيپليكاتيۆتىك تۇرعىدان وڭ اسەر ەتكەنىن دە ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى 1400-دەن استام كاسىپورنى قۇنى 640 ميلليارد تەڭگە بولاتىن تاۋارلاردى جەتكىزۋگە جانە قىزمەت كورسەتۋگە تاپسىرىس الدى. تۋريستىك سەكتور جانداندى. تۋروپەراتورلاردىڭ قىزمەتىنە دەگەن سۇرانىس 1,8 ەسەگە ارتتى. استانادا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 10 پايىزدان استامعا كوبەيدى. ەلوردا بيۋدجەتىنە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنان تۇسكەن سالىق 1,2 ەسە ءوستى. بىلىكتى باسشى احمەتجان سماعۇل ۇلى ەسىموۆتىڭ باسشىلىعىمەن 21 اي بويى ەكپىندى قارقىنمەن جۇرگىزىلگەن قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارىسىندا ەكونوميكامىزدىڭ بىرقاتار سالالارى قارقىندى دامۋ جولىنا شىقتى.
ۇلتتىق كومپانيا باسشىسى «عاسىر قۇرىلىسىنا» وتاندىق كاسىپورىنداردى كوپتەپ تارتۋ جولىنداعى يگى ماقساتىنا جەتتى. كورمەگە دايىندىققا جانە ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 200-دەن استام وتاندىق كاسىپورىن جۇمىلدىرىلدى. ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اياسىندا 50 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا جانە ساقتاۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. ەكسپو قالاشىعى عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ كەزىندە وتاندىق كومپانيالار جالپى سوماسى 500 ميلليارد تەڭگەدەن استام جۇمىس جانە قىزمەت كورسەتۋ كولەمىن اتقاردى.
تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەتىن ماسەلە, بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسى ءوزىنىڭ 166 جىلدىق تاريحىندا وركەنيەت شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر جاۋھارلارىن قالدىردى. ەكسپو مۇرالارى – لوندونداعى حرۋستال سارايى, پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى, الەكساندر III كوپىرى, ليون ۆوكزالى جانە باسقا ونەر تۋىندىلارى بولىپ تابىلادى. استاناداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمە قالاشىعىندا دا الەم عاجايىپتارىنىڭ ساناتىنا قوسىلاتىن ەكسپو مۇراسى قالدى. ول – ۇلتتىق باس پاۆيلون عيماراتى – «نۇر الەم». بۇل تۋرالى «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا بىلاي دەيدى: «ەكسپو-2017 كورمەسى قالاشىعىندا بوي كوتەرگەن بارلىق نىساندار تۇبەگەيلى سالىنعان عيماراتتار بولىپ تابىلادى. كوپتەگەن نىساندار كورمەدەن كەيىن دە جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ماسەلەن, سفەرا عيماراتى بولاشاق مۇراجايىنا اينالادى. مۇندا ەنەرگيا تاقىرىبى بارىنشا جان-جاقتى, اتاپ ايتقاندا, عارىش, كۇن, جەل, سۋ ەنەرگياسىنان باستاپ, كينەتيكالىق ەنەرگياعا دەيىن تولىق كورىنىس تاباتىن بولادى. ياعني, ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اياسىندا قول جەتكىزىلگەن بارلىق جەتىستىك كورمە مۇراسىنا اينالادى».
«استانا ەكسپو-2017» كورمەسىنە ارنايى كەلگەن فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيو: «قازاقستان – ورتالىق ازيادا ەكسپو كورمەسىن وتكىزگەن تۇڭعىش مەملەكەت. مۇنداي جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىكتى كەز كەلگەن مەملەكەت اتقارا المايدى. كورمە قالاشىعىنىڭ قايتالانباس ساۋلەتى مەن جوعارى دارەجەدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستار ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تابىستى بولاتىندىعىنا ەشبىر كۇمان قالدىرمايدى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. كوزىقاراقتى شەتەلدىك مارتەبەلى مەيماننىڭ وسى پىكىرى دە كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
بۇگىن ءبىز ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ اياسىندا تاۋەلسىز قازاقستاندى تورتكۇل دۇنيە بارلىق قىرىنان تولىق تانىدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. ەلوردادا وتكەن ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان كورمەسىنە الەمنىڭ 115 مەملەكەتى مەن 22 حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى قوناقتارى ارنايى كەلدى. كورمە جالاۋى جەلبىرەگەن ءۇش اي ىشىندە 220 حالىقارالىق رەسمي شارالار وتكىزىلدى. وعان 28 مەملەكەت باسشىسى, 13 پارلامەنت سپيكەرلەرى مەن باس حاتشىلارى, 10 پرەمەر-مينيستر, 26 پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, 70 مينيستر جانە 48 ءمينيستردىڭ ورىنباسارلارى قاتىستى. ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس جانە ينۆەستيتسيا سالاسىندا قازاقستاننىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن كورمەگە قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا 39 كەلىسىم جاسالىندى. «جاسىل» تەحنولوگيا سالاسىنداعى الەمدىك 193 وزىق ۇلگى تانىستىرىلىپ, ونىڭ كوپشىلىگى قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەنگىزىلە باستادى. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتكىزىلەتىن ءۇش اي مەرزىمدە كورمەگە 2 ميلليون ادام كەلەدى دەپ جوسپارلانسا, كورمە جالاۋى جەلبىرەگەن 10 ماۋسىم مەن 9 قىركۇيەك كۇندەرى ارالىعىندا ەلوردادا وتكەن كورمەنى 3 997 545 ادام تاماشالادى. مىنە, بۇل قۇرعاق تسيفرلارمەن استاسقان جوعارى جەتىستىكتەر كورسەتكىشىندە «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى قالعانى انىق.
«جاقسىمىن دەپ ماقتانبا, حالىق ايتپاي, باتىرمىن دەپ باپتانبا, جاۋعا شاپپاي» دەمەكشى, تىزگىن ۇستاعان ازاماتتارىمىزدى اتقارعان ىسىنە قاراي باعالايتىن ەلمىز عوي. ەندەشە الەم نازارىن وزىنە اۋدارعان ەكسپو كورمەسىن جوعارى ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزىپ, ەلدىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتۋدە ۇلكەن بىلىكتىلىك, ەرەكشە ىسكەرلىك تانىتقان مەملەكەتتىك مەنەدجەر احمەتجان ەسىموۆتىڭ ازاماتتىق پاراساتى شىنايى اسپەتتەۋگە لايىق. ەل ءۇمىتىن ۇكىلەگەن بيىك اسۋلاردى الۋ وسىنداي تۇعىرلى تۇلعالاردىڭ عانا قولىنان كەلسە كەرەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»