نۇرلان بالعىمباەۆتىڭ تۋعانىنا - 70 جىل

تاۋەلسىزدىكتىڭ قىزىعى مەن­­ قيىندىعى, نارىق پەن حا­لىقتىڭ الەۋمەتتىك تانىس­تىعى ەندى باس­تالىپ, جاڭا جاتىرقاتىپ, ەسكى ەسىركەتىپ جاتقان كەز ەدى ول. تا­ۋەلسىز كۇن­دەردىڭ توماعاسى الىن­عان كەزدە ۇشار قاناتقا دە­مەۋ, جۇرەر جولعا جەبەۋ بو­لا­تىن كۇش تە, كۇدىك تە – قا­را التىنعا دەگەن حالىقتىق ءۇمىت تە جاتتى. كەڭەستىك كە­زەڭ­نەن كەرنەۋىن ساقتاپ جەتكەن: «قۇ­داي بايىتپاعاندى – مۇناي بايىتتى» دەيتىن ءسوز بار-دى. بۇل ءسوز كەزىندە قىزىل ۇگىتكە قى­لاۋسىز قىزمەت جاسادى. وداق ىدىراپ, ويعا شاۋ­ىپ, ورايىن تاۋىپ, قىرعا شاۋىپ الارىن الىپ, قولدا باردى ۇقساتا بىلۋگە دەگەن ەل قي­مىلى بىرلىكپەن شەگەندەلدى. مۇ­حيتتىڭ ارعى جاعىنداعى الپاۋىت ەل «بويجەتىپ وتىرعان سۇلۋ قىزى بار كەمپىر مەن شالدىڭ اۋىلىنا» قاراي وكشە كوتەرىپ, ءورىسىن كەڭەيتۋدىڭ ىڭعايىنا بەيىمدەلدى. الىس-جاقىن الاش جۇرتىنا نازار سالدى. سىندارلى كەزەڭ ساپقا تۇردى. وسىناۋ سىندارلى كەزەڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بولاشاق پرەمەر-مينيستر نۇرلان بال­عىمباەۆتى كەزدەستىردى. وسى كەز­دەسۋ نۇرلان وتەپ­ ۇلىنىڭ ءومىربايانىنا ونەگەلى, وركەندى جاڭا بەتتەر قوستى. ازاماتتىڭ ابىرويلى باسپال­داقتارى ەلدىك بيىكتىككە كوتە­رىلدى. 

1994 جىل. مەن وندا اتى­راۋ وبلىسىنداعى ماقات سايلاۋ وكرۋگىنەن سايلانعان قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى جو­عار­عى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى ەدىم. وڭىرلەرگە ساپار بارىسى­ جەر­گىلىكتى جەرلەردە اسا كۇر­دەلى جاعدايدا ءجۇرىپ جاتقان تا­ۋەل­سىزدىك تىنىسىن قاپىسىز كورسەتىپ, ەلدىڭ الاڭ كوڭىلى مەن ارمان-ءۇمىتى بىردەي توعىسىپ, الەۋمەتتىڭ الەۋەتى بىردە جۇم­­­باق, بىردە سىرعاق بولىپ جات­قان-دى. اسىرەسە مۇنايعا ءۇمىت ارتقان حالىقتىڭ ماقسات-مۇد­دەسى بازارعا كەتكەن اكەسىن كۇت­كەن بالانىڭ كەيپىندەي بولاتىن. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش­­ ۇلى نازارباەۆ جوعارعى كە­ڭەستىڭ كە­زەكتى پلەنارلىق وتى­رىسىنا نۇرلان بالعىم­باەۆ­تى ەرتىپ كەل­دى. 

ول ەلدەگى ەكونوميكالىق, قار­­جى-قاراجاتتىق احۋالدى­ باجايلاپ ايتىپ, بايىپتاپ تۇسىندىرگەن سوڭ, نۇرلان بالعىمباەۆتى قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ونەركاسىبى ءمي­نيسترى لاۋازىمىنا ۇسىنىپ, دەپۋتاتتىق كورپۋستان ۇمىت­كەردى قولداۋدى سۇرادى. پار­لامەنت رەگلامەنتى بويىنشا تالقىلاۋ, سۇراق-جاۋاپ الماسۋ قىزۋ ءجۇرىپ بەردى. ەلىمىزدەگى مۇ­ناي-گاز قورى, ونىڭ ءوندىرىسى, پروبلەمالارى, ەڭ باستىسى, قولدا بار شيكى مۇنايدى ەسەلەپ ءوندىرىپ, قۇندى تاۋارعا اينالدىرۋ جولدارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى سارالاپ بەرگەن بولاشاق ءمي­نيس­تردىڭ ءوز سالاسىن جە­تىك بى­لەتىندىگى, نارىقتىق قاتى­ناستاردىڭ قاعيدا-قا­لىپ­تا­رىن مەڭگەرگەندىگى, حالىق­ارا­لىق نارىققا شىعۋ­داعى ىسكەر كوزقاراسى مەن ءىستىڭ كو­زىن تابار ءپرينتسيپى پار­لا­مەنتكە لايىقتى كانديداتۋرا كەل­گەندىگىن كورسەتتى.

ارينە, بىردەن كەلىسكەن جال­­­­پاقشەشەي پىكىر بولعان جوق. تالقىلاۋ بارىسىندا 17 دەپۋ­تات ءسوز الىپ, وزدەرىنىڭ پى­كىر-­كوزقاراستارىن جان-جاق­تى­ ­ورتاعا سالدى. ءوز كاسى­بىن جە­تە مەڭگەرگەن مامان كادر­دىڭ مۇناي الدىندا تۇرعان مىن­دەتتەردى تولىق سارالاپ,­ تال­داپ, تاراتىپ ايتۋى پارلا­مەنتتىڭ قىزۋ تەمپەراتۋراسىن ءوز دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ, دا­ۋىس­ بەرۋ ناتيجەسىندە با­رىن­­­شا باسىم داۋىسپەن نۇر­لان بالعىمباەۆ ەلىمىزدىڭ مۇ­ناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ جاڭا ءمينيس­ترى مانداتىنا يە بولدى.

سونىڭ الدىندا عانا مۇناي­لى وڭىردەگى كەزەكتى ءىسساپاردان ورالعان بەتىم ەدى. ەلدىڭ مۇناي­عا ارتقان مۇحيتتاي ءۇمىتى, الدا­عى كۇندەردە وسى سالانىڭ قا­رى­مى ارقىلى تاۋەلسىزدىك تۇ­­عىرىن تىكتەپ كەتۋدىڭ جاي-جاپ­­سا­رى, ءىس تەتىگىن ىسكەر كادرعا تاپ­سىرۋداعى حالىقتىق قاعيدا, ەل اماناتىنا ادالدىقتى ازا­ماتقا سەنىپ تاپسىرۋ جو­نىندە مەن دە ءوز ويىمدى ور­تاعا سا­لىپ, ارىپتەستەردەن ۇمىت­كەر­­دى قولداۋعا شاقىردىم. مە­نەن كەيىن سويلەگەن دەپۋتاتتار: «سول وڭىردەن سايلانعان دەپۋ­تاتتىڭ ءۋاجى بارىنەن دە سەنىمدى ءارى شىنشىل» دەگەن ۇستانىمدارىن ايتىپ, ءسوزىمدى ءبىراۋىزدان قوستاپ شىقتى.ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ جول­­داما بويىنشا 1974-1976­ جىلدارى سول كەزدەگى ماڭ­عىستاۋ وبلىستىق گازەتىندە تىل­­شىلىك قىزمەت اتقاردىم. سول كەزەڭدە وڭىردەگى بەلگىلى مۇ­نايشىلار مەن بۇرعىشىلار, گەولوگتار مەن وپەراتورلار­ تۋرالى ءبىرشاما قالام تەر­بەدىم. سول ساپارلار بارىسىندا ماڭعىستاۋ وڭىرىندە نۇر­لان بالعىمباەۆ اتقارعان ازاماتتىق ىستەردىڭ جاقسى مىسالدارى جارقىراپ شىعىپ جاتاتىن. ءبىرى ونىڭ كانىگى مامان ەكەنىن, ءىستىڭ تەتىگىن تەز تابا­تىندىعىن ايتسا, ءبىرى ونىڭ تا­بان­دىلىعى مەن تازالىعىن, ادىلدىگى مەن شەشىمپازدىعىن ايتاتىن, ەندى ءبىرى جولداستىققا بەرىك, دوستىققا ادالدىعىن سىر ەتەتىن. ماڭعىستاۋدىڭ ماڭ دالاسىندا شۇبىرعان مۇ­ناي­شى ىزدەرىنىڭ ءبىرى نۇرلان بال­عىمباەۆتىڭ وشپەس سۇرلەۋى, وشىرىلمەس ءىزى بولاتىن.

تەكتىنىڭ تۇياعى, شالقار اي­د­ىننىڭ قياعى ەدى ول. ءومىرى وزگەدەن بولەكشە ەدى. اكەم مارقۇم ونىڭ اكەسى, كەزىندە مەنىڭ تۋعان اۋدانىم جىلىوي اۋپارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, گۋرەۆ وبلىستىق ات­قارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان وتەپ بالعىمباەۆتى اۋزى­نان تاستامايتىن. ونىڭ اشىق تا ءادىل مىنەزىن, حالقىنا قىل­داي قياناتى جوق قىلاۋسىز قىز­مەتىن, قاراپايىم, قاتال دا ءتۋرابيشىل تالابىن ۇنە­مى مىسالعا الىپ, بوساڭ باسشى­لارعا دەگەن وكپە-نازىن ءبىل­دىرىپ وتى­راتىن.

كەيىن وسىلاردىڭ ءبارىن جە­كە كەزدەسىپ, سىرلاسىپ­ وتىر­عان­دا ايتقانىمدا نۇرە­كەڭ ارقالانىپ كەتتى. ونىڭ وسىنداي ارقالانىپ, ارۋاقتانىپ كەتكەنىن ەكى رەت كوردىم. ەكىن­شىسى, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى قالام­گەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ءبىر­ سالتاناتتى شاراسىندا­ توي تىزگىنىن ۇستاۋعا تۋرا كەلدى. سون­دا: «بايا­عىدا جەلمايامەن­ جەر­ كەزىپ, جەر­ۇيىق ىزدەگەن اسان قايعى بابامىز شىڭ­عىر­لاۋعا كەلگەندە: «ەي, شىڭ­عىرلاۋ, جىلقى ءوزى وسكەن جوق, سەن ءوسىردىڭ! شىڭ­عىرلاۋ رەن­جىر, تۇيەنىڭ قو­مىن شەشىپ, جا­عا­سىنا اۋناپ-قۋناپ تۇنەپ كە­تەيىن» دەپ سول جەردە ءۇش تۇنەپ اتتانىپتى» دەپ ايتا كەلە, وسى ءسوزدى ويناتىپ: «ەي, قازاق مۇنايى, سەن ءوزىڭ ءونىپ جاتقان جوقسىڭ, نۇرلان بالعىمباەۆ ءوندىرىپ جاتىر» دەپ وعان ءسوز بەرگەنىمدە ارداق­تى اعا سۇڭقارداي سىلكى­نىپ, ار­ۋاق­تانىپ كەتىپ ەدى. نۇرە­كەڭ ون­دا «قازاقويلدىڭ» پرەزي­دەنتى بولاتىن.

تۇلپاردىڭ تەگىن تۇلپار تانيدى, سۇڭقاردىڭ سامعاۋىن سۇڭقار عانا كورە الادى عوي. وسى ورايدا ەلباسى ەلدىڭ مۇ­ڭى مەن مۇقتاجى يىعىنان باسىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ تالايلى كەزەڭىندە تالانتتى مۇناي­شى­نى تاۋىپ, جىراقتا جۇرگەن جەرى­نەن (ول كەزدە نۇرلان وتەپ­­ ۇلى امەريكادا, مۇناي سالاسىندا ءبىلىم الىپ, «شەۆرون» كوم­پانياسىندا تالىمگەرلىك تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتقان) ەلگە قايتارىپ, ۇلكەن سەنىم ءبىلدىرىپ, اۋەلى مينيستر, كەيىن پرەمەر-مينيستر ەتىپ تاعايىندادى. 1994-1999 جىلدار ارالىعىندا قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك الىپ كومپانيالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇناي-گاز سالاسىنداعى الەمدىك دارەجەدەگى بىرلەس­تىكتەردىڭ سەنىمىنە كىرىپ, مەم­لە­كەتتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك الەۋەتىن كوتەرۋگە ۇلەس قوسۋىندا نۇرلان بالعىم­باەۆتىڭ ەرەكشە ماڭدايتەرى بار. 

مەملەكەت حالىققا سە­نىم­­­ ­ينۆەستيتسياسىن بەردى. «Chev­ron Corporation», «British Petroleum», «Mittal», «Samsung», «General Electrics», «General Motors» سەكىلدى الەم­دىك بيزنەستىڭ الپاۋىتتارى, سو­لارعا ىلەسكەن جانە باسقا حالىقارالىق دارەجەدە كەڭىنەن تانىل­عان كومپانيالار قازاق ەلىنە الاڭسىز كەلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ اس­تا­ناسى جاڭا قونىسقا كوشىپ, حالىقارالىق گەوساياسي كارتادا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇراقتى قو­نىسى بوي كوتەردى. استانانى كوشىرىپ-قوندىرۋداعى نۇرلان وتەپ ۇلىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋ­شىلىق, ىسكەرلىك, ازاماتتىق بولمىسى جاڭا قىرىنان تانىلدى. تەكتى جەردىڭ تەبىنىندە, كور­­­­­گەن­دىنىڭ كورىگىندە وسكەن ۇل­ قىرداعىنى قيادان شالاتىن,­ قياداعىنى قينالماي الاتىن, سەرتكە كەلگەندە سەمسەرى قى­نىندا قىلپيتىن ازامات بولىپ ەرجەتەدى. وسىلاي ەرجەتكەن نۇرەكەڭ توماعاسى الى­­نىپ, توپقا تۇسكەندە تا­قىمى بەرىك شاباندوز, قولى قا­رۋ­لى قامشىگەر بولا الدى. بەك­­زاتتىق بولمىس, سالدىق سىم­بات, تىزگىندەسىپ تۇزىلگەن وي مەن ارەكەتتىڭ ەركىندىگى ونى كوپ قاتارلاستارىنان وق­شاۋ كورسەتىپ تۇراتىن. ول ومىر­دەن وتكەندە وتباسىنا جول­داعان كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ونىڭ ازاماتتىق تۇلعاسىنا وسى تۇرعىدان كەلىپ, ايرىقشا سيپاتتاما بەرگەنى جايدان-جاي ەمەس. 

«ماسكەۋ ءبىر كۇندە سالىن­عان جوق» دەپ تامسىلدەيدى ورىس حالقى. الەمدىك گەوساياسي تا­ريح­­تا قاي استانا دا ءبىر كۇندە سالىن­باعان. ءبىردىڭ ۇسىنىسى مىڭداردىڭ قوستاپ-قولداۋىنا ۇلاسقان سول ءبىر جاسامپاز جىلداردا ەلدىك بىرلىك پەن ىنتىماق استانا تورىندە بايتەرەك بولىپ بوي كوتەردى. ەسىڭىزدە بار شىعار, قادىرلى وقىرمان, اس­تانا تورىندە اسقاقتاپ, كۇنى بۇگىن ەلوردانىڭ ۇلتتىق نىشانىنا اينالعان بايتەرەكتى 1997 جىلى 97 مەتر بيىكتىككە كوتەرىپ, الىپ سامۇرىقتىڭ التىن جۇمىرتقاسىن ۇلتتىق ۇياعا سالعان الەۋەتتى قولدىڭ ءبىرى نۇرلان بالعىمباەۆتىكى ەكەنىن تاريح ۇمىتا قويعان جوق.

قاپيادا جوعالعان جاندى ىزدەۋدىڭ دە سان ءتۇرى بار. ءبارىن دە ەسكە الاسىڭ, وكىنە­سىڭ, ونىمەن بولعان جاقسى كۇن­دى جادىڭدا تىرىلتەسىڭ. جاق­سىلىعىن ايتاسىڭ, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ايتاسىڭ. ودان باسقا قولدان نە كەلەدى دەپ ويلايسىڭ. جوق, بۇدان باسقا قولىڭنان كەلەتىن ءىس جەتەرلىك. ونى ۇلگى-ونەگە ەتۋدىڭ سان الۋان جولى بار ەستەلىك جازۋ, ەسسە تۋىنداتۋ, ەستەلىكتەر كىتابىن شىعارۋ, زامانداستارىنىڭ لەبىز-سوزدەرىن, پىكىرلەرىن ءتۇ­زىپ, ورتاعا شىعارۋ, تۋعان كۇنىندە يماني داستارقان جا­يىپ, قۇران باعىشتاۋ, ەلدى مە­كەن­دەرگە, مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىنا, كوشەلەرگە اتىن بەرۋ, ەسكەرتكىشىن سوعىپ, ەلدىڭ نازارىنا ۇسىنۋ, ەسكە الۋ كەشتەرىن وتكىزىپ, جاس ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە ەتىپ ۇسىنىپ وتى­رۋ, ءتىپتى ۇرپاعىڭا رەتتى جە­رىندە وسىنداي اقجارما ازامات بول­عانىن ايتىپ وتىرساڭ دا ۇلكەن ساۋاپ ەمەس پە؟ نۇرەكەڭ ەلباسى­نىڭ كەڭەسشىسى بولىپ, اقوردادا وتىرعان كەزدە ەكەۋ­ارا شەكارانىڭ شەگەنى اشىلىپ, ءجيى كەزدەسىپ, اعا-ءىنى بولىپ ەمەن-جارقىن اڭگى­مەلەسۋدىڭ رەتى كەلدى. قازاق مۇ­نايىنىڭ 110 جىلدىعى قارساڭىنداعى كۇندەردە «ەگە­مەن قازاقستاندا» جاريالاناتىن ماقالاسىنىڭ اۋجا­­يى تۋرالى كوبىرەك كەز­دەسىپ, ەل مەن جەر حاقىندا تە­رەڭدەۋ سىرلاسۋدىڭ تيەگى اعى­­تىلدى. بىرىمىزگە ءبىرىمىز جاقىنداي تۇستىك. الپىس جاسقا تولعانىمدا ارنايى كەلىپ, جۇ­رەكجاردى ءسوزىن ايتتى. سول تويىمدا الاشتىڭ اياۋلى اقىن قىزى فاريزا اپام تۇڭعىش رەت اسابا بولىپ, ءابىش اعام كەڭىنەن تولعاپ باستاپ سويلەپ, مەنى بايتەرەكتىڭ بۇتاعى, قاراتاۋ ءبيدىڭ ۇرپاعى دەپ كوپشىلىككە جاڭاشا تانىستىرىپ ەدى. وسىناۋ ءازيز جانداردىڭ ءبا­رى دە قازىر ورتامىزدا جوق, ءومىر­دىڭ وكىنىشى وسى ەمەس پە؟ كۇ­نى كەشە جانىمىزدا جۇرگەن جاي­ساڭداردى ەندى ىزدەسەك تە تابا المايمىز. بۇل جوقتىڭ باعاسى – قىمبات. سونىڭ ءبىرى – نۇرلان وتەپ ۇلى بالعىمباەۆ.

نۇرەكەڭنىڭ كەسەك, قىزىق مى­نەزدەرى بار ەدى. اياق استىنان شەشىم قابىلداۋداعى, ءوزىن تولعاندىرعان ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەن كەزدەگى البىرتتىعى مەن العىرلىعى تەڭ ءتۇسىپ, با­يىز تاپپاي كەتەتىندىگى وعان جا­راسىپ تۇراتىن. 2013 جىلى ءساۋىر ايىندا نۇرەكەڭ اكەسى – وتەپ اعاعا ارناپ اس بەرىپ, شۇلەن تاراتتى. اتىراۋ بويى سالتانات پەن مارحاباتتىڭ شۇعىلاسىنا بولەنىپ, ۇلتتىق ويىندارعا ۇلاسىپ, الامان بايگەنىڭ ءدۇ­بىرى جايىق بويىن جاعالاپ كەت­تى. نۇرەكەڭ وتە كوڭىلدى ءجۇر­دى. اكەسىنىڭ كوزىن كورگەن, قىزمەتتەس بول­عان اعالارى قاۋمالاپ كەلىپ, ورتانى تولتىرىپ, ونىڭ جان­ دۇنيەسىنىڭ جايلاۋىن قۇلپى­رتىپ جىبەرگەن-ءدى. ۇلكەن استا­عى كىرىسپە ءسوزدى ماعان باس­تا­­تىپ, وتەپ اعاما ارناعان جى­رىمدى جانارى بوتالاپ تىڭ­داپ, ارقامنان قاعىپ, باۋىرىنا باسقان كەزدەگى مەيىرىمدى جىلۋى ءالى بويىمدا. 

نۇرەكەڭ مىنەزدىڭ ازاماتى ەدى. سول مىنەزى اقوردادا دا كورىندى. بىردە مەنى تەلەفونمەن شۇعىل شاقىرىپ, «ەكى جىلداي ۇلكەن كىسىگە كەڭەسشى بولدىم, بۇل جەردە بۇدان ءارى وتىرا بەرۋدىڭ قاجەتتىگىن تاپپاي وتىرمىن, ودان دا مۇنايشىلاردىڭ اراسىنا بارىپ, ءوزىم بىلەتىن جۇمىستى قويان-قولتىق قولعا السام دەي­مىن, ەلباسىنىڭ اتىنا ءوتى­نىش جازعالى وتىرمىن, سو­نىڭ ءماتىنىن كەلىسىپ الايىق» دەپ توسىننان ءسوز باستادى. ء«وتى­نىشتى قاي تىلدە جازعانىم دۇ­رىس» دەپ ماعان شانشىلا قا­رادى. «ارينە, قازاق تىلىندە جاز­عانىڭىز ءجون بولادى» دەدىم. ارادا جارتى ساعات وتكەندە ءوتىنىش دايىن بو­لىپ, نۇرەكەڭ ەلباسىنا كو­تەرىلىپ كەتتى. «كەلگەسىن حابارلاسام, ورنىڭدا بول» دەدى شەگەلەي سويلەپ. ءبىر ساعاتتىڭ شاماسىندا قايتا ورالىپ, ونىڭ كەلىسىمىن الىپ كەلدى. «مىنە, ەندى مەن ەركىن اداممىن» دەدى ك ۇلىمسىرەي ءتىل قا­تىپ. اق جول تىلەپ, اعانىڭ قو­­­لىن الدىم. وسىلايشا ءوز مى­نەزى وزىنە عانا جاراسقان, قا­زاق مۇنايىنىڭ مارتەبەسىن كو­تەرۋدە ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن كەشەگى پرەمەر-مينيستر مەم­لەكەتتىك قىزمەتتىڭ تاريحي ساحناسىنان ءتۇسىپ بارا جاتتى. 

نۇرەكەڭ مۇناي سالاسىن­داعى حالىقارالىق قۇرىلىس­تىڭ باسشىسى بولىپ, جاڭا جۇمىستىڭ تىزگىنىن ۇستادى. استانا تو­رىن­دەگى بيىك عيمارات­تىڭ ون بەسىنشى قاباتىنان جايلى ورىن جاساقتاپ, جاستايىنان ەتەنە بولعان مۇناي مايدانىنا كىردى. سوندا جۇرگەندە, ەكى جىل­داي ۋاقىت بۇرىن, نۇرلان اعاما سالەمدەسە بارعانىمدا انشەيىندە جانارى جارقىلداپ, جاعاسى جايلاۋدا وتىراتىن ول­ كىسىنىڭ جۇزىندەگى نۇر ءسال سول­عىن تارتقانداي كورىندى. قاز­بالاپ سۇراساڭ قاعىپ تاستايتىن مىنەزىن بىلگەندىكتەن, وراعىتىپ ءسوز باستاپ ەدىم. «مەن اۋىرىپ قالدىم, اناۋ-مىناۋعا بوي الدىرمايتىنىمدى بىلەسىڭ عوي, بىلە ءجۇر, الدا الاپات كۇرەس تۇرعان سەكىلدى» دەپ سالقىنداۋ جىميدى. 

2015 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ باسىندا اتىراۋ جاقتان تاعى ءبىر سالقىنداۋ ءسوز جەتكەن. اعا­مىز تۋعان توپىراعىنا تا­بان تىرەپ, اعايىن-تۋمانىڭ كوڭى­لىن قوبالجىتىپ جاتىر دەگەن سوڭ, جۇبايىم ناعيما ەكەۋمىز اتى­راۋعا الاڭ كوڭىل­مەن جەدەل جەتتىك. قايسار مىنەزدى قايران اعا, قاباعىن اشىپ, باۋىرىنا باسىپ, جاسىماي قابىلداپ, بەتىمىزدەن ءسۇيىپ, تورگى ۇيىن­دە تىك وتىردى. قۋانىپ قال­دىق, ءتىپتى قارعىپ تۇرىپ كە­تىپ, ارعىماعىنا قول سوزىپ, قۇيرىق-جالىن توگىلتىپ, قۇي­عىتىپ شاۋىپ كەتەردەي كورىپ, كوڭىل بىرلەپ, تويعا شا­قىرۋعا دا رەت تاپتىق. تەك قوش­تاسار ساتتە, ورنىنان باياعى ادە­تىن­شە جەڭىل تۇرىپ, زالدىڭ ورتاسىنا جەتە بەرە: «وتەگەن, بە­رى كەل, ايتار ءسوزىم بار», دەپ شا­قىرعاندا تويعا كەلىپ قالار دەگەن دامە كوڭىل باس كوتەرىپ قا­لىپ ەدى. 

«باۋىرىم, مەن شارشادىم, جەڭىلمەيىن دەپ كۇرەستىم, جەڭە المايتىنىمدى سەزدىم, سەنىڭ بالاڭنىڭ تويىن اشامىن دەگەن ۋادەم بار ەدى, اللانىڭ ىسىنە ادام نە ىستەي الادى؟ الىس­تان حابار الىپ, اڭداپ جۇر­گەيسىڭ. ەشكىمگە ەشنارسە دەمەي-اق قوي, ساعان تاپسىرما, مەنىڭ قۇلپىتاسىما جازىلار ءبىر شۋماق ولەڭ جاز, ۇزاتپاي جىبەر» دەپ, جاۋتاڭداپ قاراي بەرگەن مەنى باۋىرىنا تارتتى. «قۇداي قۋات بەرسىن, اعا, ءالى-اق تۇرىپ كەتەسىز», دەي بەر­گەنىمدە, «بولدى, جولدارىڭ بول­سىن, بالالارىڭ باقىتتى بول­سىن, تاپسىرمانى تەز ورىن­دا» دەپ قىسقا قايىردى. اعا­نىڭ مىنەزىن بىلگەندىكتەن ەندى ەش­تەڭە ايتا المادىم.

مىنەز دەمەكشى, نۇرەكەڭنىڭ اقتىق ساپارعا دايىندىعى دا ەرەكشە بولدى. وسى كۇندەردە ول ءوزىنىڭ ماڭگىلىك مەكەنىن اتىراۋدىڭ شىعىس بەتىندەگى ۇلكەن قاۋىمداعى اناسىنىڭ قاسىنان دايىنداتىپ, قاي جەردە جاتادى, جانازاسىن قاي مولدا شىعارادى, سۇيەگىنە كىم­دەر كىرەدى, اسى قاي جەردە بەرىلەدى, كىمدەر اس تىزگىنىن ۇستايدى, ەستەلىكتەر كىتابىن كىمدەر قۇراستىرادى, جەتىسى, قىرقى, جىلى قاي جەرلەردە بەرىلەدى ءبارىن جىپكە ءتىزىپ جازىپ, قۇلپىتاسىنىڭ جوباسىن ءوزى سىزىپ, قولىن قويىپ بەكىتىپ, ءوزى سەنگەن ازاماتتىڭ قولىنا بەرگەن. بەيىتىنىڭ باسىنا قويىلار قىزىل گرانيتتەن تۇتاس قاشالعان بايتەرەك-دىڭگەكتى قاي جەرگە قويۋ جونىندە ءوزى قاتىسىپ, تۇسىندىرگەندە جاعدايدان بەيحابار كرانشى ورىس جىگىتى: «كوگدا ناچنەم؟» دەپ سۇراعاندا ەكى قولى قالتاسىندا تۇرعان نۇرەكەڭ جايباراقات قانا: «پوتوم سكاجۋ» دەپتى. اللانىڭ پارمەنىن اسقان ازاماتتىق, دارگەيلى دا­رەجەدە قابىلداپ, يماني دا­يىندىق جۇرگىزگەن. سوڭعى سا­پارىن سابىرمەن قابىلداپ, سالقىنقاندى شەشىم قابىلداۋ كەز كەلگەن جاننىڭ قولىنان كە­لە بەرمەس. 

ارادا ءۇش-ءتورت كۇن وتكەندە تەلەفونمەن حابارلاسىپ ەدىم, قىسقا اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ: «تاپسىرمام نە بولدى؟ جىبەر. مەنى ۇمىتپاي ەسكە الىپ ءجۇر» دەپ قىسقا سويلەدى دە, جوتەل قىسىپ بۋلىعىپ قالدى. سول كۇنى جانىم جابىرقاپ وتىرىپ, ءبىر شۋماق ولەڭ جازدىم دا: «اعا, تاپسىرماڭىزدى ورىن­داماسقا امالىم قايسى», دەپ جازعانىمدى ينتەرنەت ارقىلى جولداۋعا ءماجبۇر بولدىم. الدىم دەپ حابارلاستى. سوندا جازىلعان ەپيتافيا مىناۋ ەدى:  تۋ تىكتى: تۋعان ەلىندە, قازاقتىڭ بايتاق جەرىندە, مانساپ پەن داڭق تورىندە, ىزگىلىك بولىپ ەڭبەگى, ءىز تاستاپ كەتتى ومىرگە!.. اراشا بار ما ولىمگە؟

بىراق, كوڭىلىمدە نۇرەكەڭ اۋرۋعا بوي بەرمەي تۇرىپ كەتەر دەگەن ءۇمىت ءبىر ساتكە دە ۇزىلگەن جوق. قارالى حابار جەتكەندە دە سەنە الماي كوپ وتىرعان جايىم بار. ولىمگە قيار ادام ەمەس ەدى. ونىڭ ءون بويىنان, ءجۇ­رىس-تۇرىسىنان ومىرگە دەگەن قۇش­تارلىق ەسىپ تۇراتىن. وندا تولقىعان تەڭىزدىڭ مىنەزى بار ەدى, شالقىعان دالانىڭ شۋاعى بار ەدى, باسىن قار جاپقان زاڭعار تاۋدىڭ بيىكتىگى بار ەدى, تۋعان حالقىنا تارتقان تۇل­عالىق قاسيەتى بار ەدى. تاقۋا تاعدىر وعان ۇزاق عۇمىر بەرگەن جوق. ماڭدايداعى جازۋدى تاڭدايداعى ءسوز وزگەرتە الا ما؟­ ءتايىرى جارقىلداپ تۋىپ, جا­سىنداي جانعان مۇنداي ازاماتقا الپىس سەگىز جاس كوپ­ ەمەس قوي. البىرت شاعى مەن العىر شاعى العا وزىپ, جە­تىقات جەردىڭ قۋاتىن التىقات اسپان­­عا شىعارعان ازاماتتىق قايرات قىدىرلى عۇمىرىندا جارقىراعان ءىز قالدىردى. ءوزى دە بايتەرەكتەي ازامات ەدى, رۋ­حى بيىككە سامعاپ كەتكەن بولار. ءتىرى جۇرگەندە ورتامىزدا جەت­پىس جاسىن ءوزى بارىنشا ءسۇيىپ, قادىرلەپ وتكەن ەلىمەن بىرگە اتاپ ءوتىپ, جارقىلداپ, جايناپ وتىرار ەدى. 

ەندى ونىڭ جەتپىس جىل­دى­­عىن تۋعان حالقى اتاپ ءوتىپ جاتىر. 

وتەگەن ورالباي ۇلى,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى