بولاشاققا باعدارلانعان بيۋدجەت قابىلداندى

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قاتىستى زاڭ جوباسى ەلىمىزدىڭ 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بولجامىنىڭ وزگەرۋىنە جانە جىل باسىنان باستاپ سالىقتىق تۇسىمدەر قارقىنىن ناقتىلاۋعا بايلانىستى ازىرلەنگەن بولاتىن. سوندىقتان دا قۇجات قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىنىڭ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا, مەملەكەت قابىلداعان مىندەتتەمەلەردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋسلان دالەنوۆ جانە ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ولەگ سمولياكوۆ تانىستىرعان زاڭ جوباسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ 9 ايداعى دامۋ قورىتىندىلارى مەن الەمدىك ەكونوميكانىڭ اعىمداعى احۋالى ەسەپكە الىنىپ, 2017 جىلعا ار­نال­عان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بولجامى ناقتىلانعان. ۇكىمەت مۇشە­لەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, جىل باسىنان بەرى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ جاق­سارۋىنا بايلانىستى ءىجو ناقتى ءوسىمى 2,5 پايىزدان 3,4 پايىزعا دەيىن ۇلعايۋ جاعىنا قاراي قايتا قارالعان.

ال ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ينفلياتسيا بەكىتىلگەن 6,0-8,0 پايىزدىق كورسەتكىش ارالىعىندا بولجانىپ وتىر. سونىمەن قاتار 2017 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ناقتىلانعان بولجامى (ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىنسىز) 4 952,8 ملرد تەڭگە سوماسىندا ايقىندالدى نەمەسە 60,8 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, ترانس­فەرتتەردىڭ ءتۇسىمى 4,9 ملرد تەڭگە­گە وسكەن. سونداي-اق 2017 جىلعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى ناقتىلانعان بيۋدجەتپەن سالىس­تىر­عاندا 1,0 ملرد تەڭگەگە ۇلعايا وتىرىپ, 11 177,4 ملرد تەڭگە سوماسىندا جوسپار­لانۋدا.

بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ نەگىزگى بولىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى مەن مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا, ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن نىسانالى ترانسفەرت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىن ءىس-شارالار اياسىندا شىعىستاردى جانە باسقا جوبالار مەن باعدارلامالار اياسىندا شىعىستاردى قايتا باعىتتاۋعا ارنالعان. وسىلايشا, ايقىندالعان جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى 62,0 ملرد تەڭگەگە ازايتىلىپ ءىجو باعامىنىڭ 2,9 پايىزىن قۇرايدى. ءسويتىپ باستى قارجى قۇجاتىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جايى جان-جاقتى تالقىلانىپ, سەناتورلار بيۋدجەت سالاسىن جەتىلدىرۋ, مەملەكەتتىك اكتيۆتەر­دى باسقارۋدى جاقسارتۋ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, مەملەكەتتىك قاراجات ەسەبىنەن بانك سەكتورىنىڭ احۋالىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. ورايى كەلگەن ساتتە سەناتور ەربولات مۇقاەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ نازارىن بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعى ماسەلەسىنە اۋداردى. 

«ساراپشىلىق دەرەكتەرگە سايكەس, 2016 جىلدىڭ سوڭىندا «بايتەرەك» حولدينگى كازينۆەستبانككە 21,1 ملرد تەڭگە, ال دەلتا بانككە 60,3 ملرد تەڭگە ورنالاستىرعان. سونىمەن قاتار بجزق-نىڭ ايتارلىقتاي قاراجاتى دا وسى ەكى بانككە: دەلتا بانككە – 45,2 ملرد تەڭگە, كازينۆەستبانككە – 2,9 ملرد تەڭگە سالىنعان», دەگەن Eربولات مۇقاەۆ بانك سەكتورىن مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن جاقسارتۋ ءىسى ۇردىسكە اينالىپ بارا جات­قانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قارجى نارىعىن رەتتەۋشi ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ احۋالىن جاقسارتۋ ۇلگىسiن قۇرۋعا ەمەس, بiرiنشi كەزەكتە تاۋەكەلدi باعالاۋدىڭ, مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ۇلگiسiنە نازار اۋدارۋى ءتيىس», دەدى ە.مۇقاەۆ.

سونداي-اق تالقىلاۋدا ءسوز العان سەناتور دارحان قالەتاەۆ ۇلتتىق قورعا تيەسىلى 5 ملرد تەڭگەنىڭ بۇعاتتالۋىنا قاتىستى ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن سۇرادى. ء«بىرشاما ۋاقىت بۇرىن ۇلتتىق قوردىڭ 5 ملرد تەڭگەسى گوللاند سوتىمەن بۇ­عاتتالعانى جونىندە اقپارات تارادى. وعان قاتىستى ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقى­­شەۆ رەسمي تۇردە مالىمدەمە دە جا­سا­عان ەدى. بۇگىندە بۇل ءتۇيىن قالاي تار­قا­­تى­لۋدا؟ قاراجات نە ءۇشىن بۇ­عاتتال­­عان جانە وعان كىم جاۋاپتى؟» دەدى سە­ناتور.

ءوز كەزەگىندە مۇنداي دەرەكتى راستا­عان ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ مىندەتىن ات­قارۋشى ولەگ سمولياكوۆ قازاقستان قار­جىسىنا قاتىستى تالاپ ءتيىستى دەڭ­گەيدە شەشىلىپ جاتقانىن العا تارتتى.

«وندىرىستىك مىندەتتەمەلەر اياسىندا قازاقستانداعى بىرقاتار جەكەمەنشىك كومپانيالار مەن تۇلعالارعا قاتىستى مۇنداي تالاپ قويىلعانى جاسىرىن ەمەس. بۇگىندە ۇلتتىق بانك ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسيانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە ساي مۇنداي اكتيۆتەردى باسقارادى. سول سەبەپتەن دە كەيبىر اكتيۆتەرگە قاتىستى سومالىق تالاپتار قويىلعان», دەدى ول.

وسى ورايدا اڭگىمەگە ارالاسقان ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ جالپى ۇلتتىق قور قاراجاتى اقيقاتىندا بۇعاتتالعانىمەن, ونىڭ كولەمىنە قاتىستى ءتۇرلى اقپاراتتار تاراعانىن تىلگە تيەك ەتتى. اقيقاتىندا ماسەلە مول­داۆيا كاسىپكەرىنىڭ بىرنەشە رەت حا­لىقارالىق ۇيىمدارعا شاعىم تۇسى­رۋىنەن تۋىنداپ, ءورشي تۇسكەن كورىنەدى.

جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە ساي تالقىلانىپ, راتيفيكاتسيالانعان قۇ­جاتتىڭ ءبىرى – «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ۇكىمەتى مەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى اراسىنداعى شتاب-پاتەر تۋرالى كەلىسىم­دى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى.

2017 جىلعى 2 مامىردا استانا قالاسىندا جاسالعان كەلىسىم قازاقستاندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ (اقيۇ) شتاب-پاتەرىن اشۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق قازاقستاندا اقيۇ-نىڭ شتاب-پاتەرىن قۇرۋ يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتادى جانە ۇيىم­نىڭ حالىقارالىق, وڭىرلىك جانە سۋبوڭىرلىك باستامالارىنا قازاق­ستان­نىڭ تارتىلۋىن كۇشەيتەدى.

ايتا كەتەيىك, قازاقستاندا اقيۇ-نىڭ شتاب-پاتەرىن اشۋ ءۇشىن 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقيۇ-عا ەرىكتى جارناسى جىل سايىن 247 204 مىڭ تەڭگە (749 103 اقش دوللارى), اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا 2018 جىلدان باستاپ جىل سايىن 39 600 مىڭ تەڭگە سوماسىندا وفيستىك ءۇي-جايدى جالعا الۋ شىعىستارى كوزدەلگەن.

وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار ءوز قۇزىرەتتەرى شەڭبەرىندە ءتيىستى ۆەدومستۆو­لاردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال­­دارىن جولدادى. سارسەنباي ەڭسە­­گەنوۆ ديزەل وتىنى جاعدايىن تۇراقتاندىرۋ جونىندە شارالار قا­­بىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى; ءالي بەك­تاەۆ وتباسى جانە وتباسىلىق قۇندى­لىق­تاردى نىعايتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردى قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى; ءالىمجان قۇرتاەۆ قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىن ءتيىمدى ەنگىزۋ ماقساتىندا ەلدىڭ جۇمىس كۇشى ارتىق ايماقتارىنان جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ايماقتارىنا ەرىكتى كوشىپ كەلۋشىلەرگە ارنالعان الەۋمەتتىك پاكەتتىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى جاريا ەتتى.

جيىن سوڭىندا باق وكىلدەرىنىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى و.سمولياكوۆ «Bank RBK» بانك تۇتىنۋشىلارىنىڭ قارجىسىن الۋىنا قويىلعان شەكتەۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن توقتاتىلاتىندىعىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «Bank RBK» مەن ۇلتتىق بانك اراسىندا جاسالعان «كەلىسىم جوباسى» بويىنشا بانككە الدىمەن اكتسيو­نەرلەر قارجى قۇيىپ, سودان كەيىن عانا ۇلتتىق بانكتەن سۋبسيديالى نەسيە بەرۋ جوسپارلانعان. 

«جىل سوڭىنا دەيىن ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك ماڭىزدى تولەمدەر – ستۋدەنتتەر مەن جالاقى الاتىندار نەمەسە نەسيە كارتاسىن پايدالاناتىندارعا, سودان كەيىن عانا باسقا كليەنتتەرگە تولەم جاسالادى دەپ كەلىسىلگەن», دەدى ول.

نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»