سىن ساعاتى جاقىنداپ كەلەدى

«رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس كانديداتقا داۋىس بەرۋ 2018 جىلدىڭ 11 ناۋرىزىنا تۋرا كەلەتىن ەدى. الايدا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 3 ناۋ­رىزىندا سەناتورلار ا.كليشاس پەن ا.شيروكوۆ جانە مەملەكەتتىك دۋمانىڭ دە­پۋتاتى م.شەرەمەت وسى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ۇسىنىپ, وندا پرەزيدەنت سايلاۋى بولاتىن اپتادا جۇمىس كۇنى بولىپ ەسەپتەلمەيتىن ءبىر مەرەكەلىك كۇن بولسا, سايلاۋ كەلەسى جەك­سەنبىگە اۋىستىرىلادى دەگەن تولىقتىرۋ بولعان. ناقتى ايت­قاندا, 11 ناۋرىزدىڭ الدىندا, ءۇش كۇن بۇرىن 8 ناۋرىز – حا­لىق­ارالىق ايەلدەر كۇنى اتالىپ وتەتىندىكتەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى كەلەسى جەكسەنبىگە (18 ناۋرىزعا) اۋىستىرۋ تۋرالى وزگەرىس ەنگىزۋ ۇسىنىلعان. وسى وزگەرىستى 24 مامىردا مەم­­لەكەتتىك دۋما, 31 مامىردا فەدەراتسيا كەڭەسى, 1 ماۋسىمدا پرەزيدەنت قولداپ, سايلاۋ 18 ناۋرىزعا بەلگىلەنگەن. بۇل كۇننىڭ ەرەكشەلىگى سول, ول – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قىرىم تۇبەگىن قوسىپ العان كۇنى. سوندىقتان كوپتەگەن ساراپشىلار, ساياساتكەرلەر بۇل – ءىس باسىنداعى پرەزيدەنت ۆ.پۋتينگە ەلەكتوراتتى تارتۋ ءۇشىن جاسالعان ارنايى قادام دەپ ءبىرشاما شۋلاعان. بىراق ءبارىبىر زاڭعا اتالعان وزگەرىس ەنگىزىلدى.

رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنت سايلاۋى تۋرالى زاڭى بويىنشا سايلاۋدىڭ قاي كۇنى بولاتىنىن رەسمي تۇردە فەدەراتسيا كەڭەسى 7-17 جەلتوقسان ارالىعىندا (سايلاۋعا 90-100 كۇن قالعاندا) جاريالايدى. وسىدان كەيىن 3 كۇننىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىككە وزدەرىنىڭ كانديداتتارىن­ ۇسى­نۋعا قۇقى بار ساياسي­ پار­تيالاردىڭ ءتىزىمى جاريالانادى جانە 20 كۇن بويى ءوزىن-ءوزى ۇسىنعاندار تىركەلەدى. سوڭ­عىلار وزدەرىن تىركەتۋ ءۇشىن سانى 500-دەن كەم ەمەس ساي­لاۋشىنىڭ قولداۋ-حاتىن ۇسى­نۋى كەرەك. تىركەلۋشىگە قو­يىلاتىن ءبىر شارت  – قۇجاتتارىن ۇسىنعاندا شەتەلدەگى ەسەپشوتتارى مەن سالىمدارىن جا­بۋى, اقشالارى مەن قۇندى زات­تارىن شەتەلدىك بانكتەرگە­ ساقتاماۋى جانە شەتەلدىك قار­جى­لىق قۇرالداردى قول­دانباۋى كەرەك.

ورتالىق سايلاۋ كوميسسيا­سى (وسك) ساياسي پارتيالار­دان­ ۇسىنىلعانداردى 100 مىڭ سايلاۋشىنىڭ, ال ءوزىن-ءوزى ۇسىنعانداردى 300 مىڭ ساي­لاۋشىنىڭ قولداعان قولى بار­ قۇجاتتارىن تاپسىرعان سوڭ 5 كۇننىڭ ىشىندە تىركەيدى. وسى­دان كەيىن وسك-گە قولداعان قول­­داردىڭ دۇرىستىعىن تەكسە­رۋگە 10 كۇن بەرىلەدى. تەك سودان كەيىن عانا تىركەلۋشىگە پرە­زيدەنتتىككە كانديدات دەگەن كۋا­لىك تاپسىرىلادى.

19 اقپاننان 17 ناۋرىزعا دەيىن سايلاۋالدى ۇگىت-ناسي­حاتتار جۇمىسى بارلىق باق قۇرالدارىندا جۇرگىزىلەدى. ال 17 ناۋرىزدا «تىنىشتىق كۇنى» بولىپ, بارلىق ناسيحات توق­تاتىلادى. 18 ناۋرىز كۇنى بولعان سايلاۋدىڭ اقىرعى قو­رىتىندىسى 30 ناۋرىزعا دەيىن جاريالانادى. ارينە, قازىرگى تەحنولوگيانىڭ جەتىلگەن زاما­نىندا كىمنىڭ رەسەي فە­دە­راتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ەكەن­دىگى 19 ناۋرىزدا-اق بەلگىلى بو­لارى ءسوزسىز. ال الدا-جالدا سايلاۋ ءبىر كانديداتتىڭ 50 پايىزدان ارتىق داۋىس الماعانىن كورسەتسە – ەكىنشى تۋر 8 ساۋىرگە بەلگىلەنگەن.

سايلاۋ تۋرالى زاڭعا ساي­كەس رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرە­زيدەنتتىگىنە جاسى 35-تەن اس­قان, ەلدە كەم دەگەندە سوڭعى 10 جىل بويى تۇرعان كەز كەلگەن ازامات ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنا الادى. الايدا ونىڭ اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىسپەن سوتتالىپ, سوتتىلىعىنىڭ جو­يىلماعانى, اكىمشىلىك باپتار­مەن بەرىلگەن جازالاردىڭ تولىق وتەلمەگەندىگى جانە ت.ب. سياقتى شەكتەۋلەرى بار. وسى سوڭعى شەكتەۋ بۇگىنگى كۇن­گى ناقتى كانديداتتاردىڭ ءبى­رى بولىپ وتىرعان الەكسەي نا­ۆالنىيدىڭ جولىن كەسۋى مۇم­كىن. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وسك باسشىسى ەللا پامفيلوۆا «كي­رو­ۆ­­­­لەس» مەملەكەتتىك كاسىپ­ورنىنداعى م ۇلىكتەردىڭ قول­دى بولۋىنا بايلانىستى ول سوتپەن 5 جىل شارتتى جازا ال­عان­دىقتان پرەزيدەنتتىككە كانديدات رەتىندە تىركەلە ال­ماي­تىندىعىن ايتقان. الاي­دا ول وسى كاسىپورىنداعى ۇرلىق­قا قاتىستى 2013 جىلى دا سوت­­تالىپ, ەۋروپانىڭ ادام قۇ­­قى جونىندەگى سوتىنىڭ (ەاقس) كومەگىمەن اقتالعان ەدى. بىراق ءىس قايتا تەكسەرۋگە جىبەرىلىپ, اقىرى وعان بەس جىل شارتتى جازا بەرىلگەن. بۇل مەرزىم 2018 جىلدىڭ تامىز ايىندا عانا اياقتالادى. دەگەنمەن ە.پامفيلوۆا ا.ناۆال­نىي­دىڭ كاسساتسيالىق شاعىم بەرۋ قۇقى بارىن دا ايتقان.

ازىرگە رەسەي فەدەراتسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى لاۋازى­مى­نا ۇمىتكەر بولۋعا ا.ناۆال­نىيدان باسقا «يابلوكو­» پارتياسىنىڭ ليدەرى گ.ياۆ­لين­سكي, اقىن, جازۋشى­ ا.ۆيتۋحنوۆسكايا, لدپر جە­تەك­شىسى ۆ.جيرينوۆسكي, كا­سىپكەر س.پولونسكي, «رەسەي كوممۋنيستەرى» پارتياسىنان م.سۋرايكين, «ارتپودگوتوۆكا» قوزعالىسىنىڭ باسشىسى­ ۆ.مالتسەۆ, ساياساتكەر­ س.سۋلاك­شين, تاسىمال­ قوعامى­نىڭ تورا­عاسى ا.باجۋ­تين, ونەرتاپقىش ۆ.ميحايلوۆ, پوليتتەحنولوگ ا.باكوۆ, «مورتادەل» اگرو­كەشەنىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ە.اگۋرباش, قوعام قايراتكەرى ب.ياكيمەنكو, پوليتتەحنولوگ ا.بوگدانوۆ مالىمدەمە جاساعان. وسىنشا كوپ ادامنىڭ نيەتى قىزىقتىردى ما, الدە باسقا ما, جۋىردا بەلگىلى تەلە­جۇرگىزۋشى, اكتريسا كسەنيا سوبچاك تا ءوزىنىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا تۇسەتىنىن مالىمدەدى.

قازاق «جامان بالاعا جاق­سى اكە 40 جىل ازىق» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي, كسەنيا سوبچاك­تىڭ حالىق اراسىنا العاش تانىمال بولعاندىعى دارىندى ساياساتكەر, كورنەكتى زاڭگەر, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنىڭ جاڭا زامانداعى العاشقى مەرى اناتولي سوبچاكتىڭ قىزى بولعاندىعى ەدى (كسەنيا 1981 جىلى لەنينگراد قالاسىندا ومىر­گە كەلگەن). بىراق از ۋاقىت وتپەي ك.سوبچاك ءوزىنىڭ دە وسال ەمەستىگىن كورسەتە باس­تا­دى.­ ونىڭ تەلەديدارعا شىق­قان العاشقى رەاليتي شوۋ-­باع­دارلامالارى ساياسات­پەن ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىل­ماي­تىن, جاستار اراسىندا بۇ­زىقتىق سەزىمىن وياتاتىن دۇنيەلەر ەدى («دوم-2», «دەۆچاتا» ت.ب.). كەيىن اقىل-ويى وزىق, قوعامداعى كوش­باسشى ادامداردىڭ ءوزى كوڭىل اۋدارا باستاعان حابارلار جاسايتىن بولدى. ونىڭ «دوجد» تەلەارناسىنداعى «سوبچاك جيۆەم» حابارىنا تالاي بەلگىلى ادامدار قاتىسىپ ءجۇر. ويى ۇشقىر, كوزقاراسى كەڭ, قانداي سۇراققا بولسا دا تاپقىر جاۋاپ تابا الاتىن ونىڭ جاقتاستارى دا جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى.

2011 جىلدان باستاپ ك.سوب­چاك پارلامەنت سايلاۋىندا ورىن الىندى دەپ سانالعان بۇرمالاۋلارعا قارسى اكتسيالارىنا قاتىسىپ, وپپوزيتسيانىڭ جاعىندا ءجۇردى. 2012 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنداعى وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە قارسى جانە ودان كەيىنگى اكتسيالاردا دا ول ا.ناۆالنىيدىڭ قاتا­رىندا كورىندى. بىراق حا­لىق ونىڭ سوزدەرى مەن ۇسى­نىستارىن, جوعارىدا اتال­عان تەلەحابارلارىنىڭ قيسىن­سىزدىعىنان بولسا كەرەك, قول­داپ كەتە قويعان جوق, سون­دىقتان ساياساتكەر رەتىندە زور­­ بەدەلگە يە بولا المادى. 2012 جىلى ك.سوبچاكتىڭ ۇيى­­نە ءتىنتۋ جۇرگىزىلىپ, تەرگەۋ ورىندارى ۇلكەن كولەمدە اقشا تابىلعانىن جاريالا­دى. وسى كەزدەن باستاپ ك.سوب­چاك وپپوزيتسيالىق قوزعا­لىستان اياعىن تارتىپ, تەك شىعارماشىلىققا بۇرىلا باستادى. تەرگەۋ ورىندارى ونىڭ 1 ميلليوننان ارتىق ەۋروسىن, 500 مىڭنان ار­تىق­ دوللارىن قايتارعان. «فوربس» جۋرنالىنىڭ باعالا­ۋىنا قا­را­عاندا كسەنيا اناتو­لي­قىزىنىڭ 2 ملن دوللار­دان­ ارتىق داۋلەتى بار. ول 2013 جىلى بەلگىلى اكتەر م.ۆيتور­گانعا كۇيەۋگە شىققان, ەكەۋىنىڭ 1 جاستاعى پلاتون دەگەن ۇل­دارى ءوسىپ كەلەدى. وعان دەيىن ك.سوبچاك بىرنەشە ەركەكپەن تۇرعانىن ءوزى جاريالاعان.

بيىل كسەنيا اكەسى اناتو­لي سوبچاكتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي فيلم ءتۇسىرۋدى قولعا العان. سول فيلمگە سۇحبات بەرۋشىنىڭ ءبىرى رەتىندە اكەسىنىڭ بۇرىنعى كومەكشىسى پرەزيدەنت ۆ.پۋتينگە بار­عان. سول جولى ءوزى­نىڭ پرەزيدەنت­تىككە تۇسپەك نيەتى بارىن وعان ايتىپ, كەلى­سىمىن العان سياقتى. بۇل تۋرالى بارلىق باق جازدى. ال 18 قازاندا ك.سوبچاك ءوزىنىڭ رە­سەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەنتتىگىنە ۇمىتكەر بولاتىنىن اشىق جاريالادى. قازىر رە­سەي باق-تارىندا ەڭ ۇلكەن تالقىعا ءتۇسىپ, جۇرت نازارىن اۋدارىپ جاتقان وسى اقپارات. بىرەۋلەر ك.سوبچاكتى قولداسا, حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى ونى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى ويىنعا اينالدىردى دەپ ايىپتاۋدا.  

مىنە, وسىنداي ۇمىتكەرلەر رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەنتتىك سايلاۋىنا دەگەن قىزى­عۋشىلىقتى اياق استىنان ارتتىرا باستادى. ارينە, ءوزىنىڭ كوش­باسشىسى كىم بولماعىن رەسەي حالقىنىڭ ءوزى تاڭدايدى, بىراق ايتەۋىر كورشىمىزدىڭ تاعىنا كورنەكتى, بىلىكتى دە ءبى­لىمدى, ورنىقتى ادامنىڭ وتىرعانىنا نە جەتسىن.

جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»