ۇلتتىق مۇددەنىڭ التىن تۇعىرى

ەلباسىمىزدىڭ ۇلكەن جۇرەگىنەن شىققان شاقىرۋىنان جىگەرلەنگەن شەتەلدىك قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان وزبەكستانداعى, موڭعولياداعى باۋىرلارىمىز سۋىرىلىپ شىعىپ ەڭ العاشقىلاردىڭ قاتارىن اسا قار­قىنمەن تولىقتىرىپ, اتاجۇرتقا اعى­لا كوشكەنى وتكەن كۇننىڭ تاريحي شىن­دىعى.

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا دۇ­نيە­­جۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى قۇ­رىلىپ, ونىڭ توراعاسى بولىپ ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سايلانۋى ەلىم دەگەن قازاقتىڭ ەڭسەسىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعانىن جۇرت تەبىرەنە ايتادى.

بيىلعى جىلى شاقىرىلعان دۇ­نيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستى­عىنىڭ بەسىنشى قۇرىلتايىندا ەل­باسىنىڭ: ء«بىز 25 جىل ىشىندە عاسىرعا تاتيتىن شارۋا جاسادىق. قازاق­ستاندى دۇنيە جۇزىنە پاش ەتتىك. ەلىمىزدىڭ دەڭگەيىن كوتەردىك. قا­زاقستاننىڭ كوپتەگەن باستاماسى الەم­­دە قولداۋ تاۋىپ, ىسكە اسۋدا. وسى جىلدار ىشىندە بارشاعا بەلگىلى بول­عان وتانداستارىمىز دا از ەمەس. سو­لاردى ىرىكتەپ, اتتارىن الەمگە تانىتۋ كە­رەك. ءاربىر ازاماتتىڭ تابىس جو­لى – ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنىڭ كورىنىسى. ولار­دى الىستاعى اعايىن ءبىلۋى قاجەت. سونداي-اق ءومىر بويى سىرتتا جۇرسە دە, ءبىلىمى مەن بىلىگى, ونەرى مەن دارىنى ارقىلى قازاقتىڭ اتىن شىعارعان باۋىرلارىن تاريحي وتانى تانۋعا ءتيىس. قازاق بالاسى قاي ەلدە تۇرسا دا ۇلى دالادا ماڭگىلىك ەل قۇرىپ جات­قان بايتاق قازاقستاننىڭ اجىراماس بولشەگى ەكەنىن جۇرەگىنىڭ تورىندە ۇستاسىن!» – دەۋى ەلگە ورالعان جانە شەت جۇرتتا ءالى كۇنگە دەيىن عۇمىر كەشىپ جاتقان بارشا قازاققا ءوز قامقورلىعىن اياماعاندىعىنىڭ ءبىر دالەلى.

شيرەك عاسىر بويى جالعاسىپ جات­قان كوشى-قون ءۇردىسى بۇگىندە كوپ­تەگەن سىناقتاردان سۇرىنبەي ءوتىپ, وزىن­­دىك تاجىريبەسى مەن مەكتەبىن, قۇ­قىق­تىق بازاسىن قۇرىپ قالىپتاسۋ ۇستىندە. اتالعان كەزەڭدە ەلگە ورال­­عان قانداستارىمىزدىڭ ءبارى دە­ قازاق­ستاننىڭ ازاماتى اتانىپ, ەلى­مىزدىڭ گۇلدەنىپ دامۋىنا وزدەرىنىڭ ولشەۋ­سىز ۇلەستەرىن قوسۋدا. سوندىقتان ءبا­رىن تاتپىشتەپ ايتۋدى ماقسات تۇت­پا­دىق. مىسال رەتىندە ءبىلىم, مادە­نيەت, ونەر, سپورت, كاسىپكەرلىك سالاسىندا قا­جىرلى ەڭبەك ەتىپ, حالىققا كەڭىنەن تانىلعاندارعا كوڭىل اۋدارۋدى دۇرىس دەپ تاپتىق.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلتاڭ­باسىنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى – جاندار­بەك مالىبەكوۆ (وزبەكستاننان), اتاق­تى ءانشى, قازاقستان مەملەكەتتىك سىي­لىعىنىڭ يەگەرى – مايرا مۇحا­مەدقىزى (قىتايدان), فيزيكا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, عالىم-جۋرناليست – دوسان بايمولدا (موڭعوليادان), شىعىستانۋشى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, مادەنيەت قايرات­كەرى – يسلام جەمەنەي (يران­نان), اقىن, شىعىستانۋشى عالىم, فيلو­لوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ايماقتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى – دۇكەن ءماسىمحان ۇلى (قىتايدان), ال بوكس­شى, بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى – قانات يسلام (قىتايدان), تاريحشى عالىم – ءنابيجان مۇقامەت­جان ۇلى (قىتايدان), بەلگىلى كاسىپكەر­لەر – تولەۋباي نىعارباي ۇلى (موڭعو­ليادان), جاسان زەكەي ۇلى (قىتايدان) سىندى ازاماتتاردى بۇگىندە ەل تانىپ, ەسىمىن قۇرمەتپەن اتايدى.

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسشى­سىنىڭ باعىت-باعدار ەتىپ ۇسىنعان رۋ­حا­­ني جاڭعىرۋ ماسەلەسى ءوز الدىنا ەرەكشە ماڭىزعا يە. ۇلتتىق كود­تى ساقتاۋ­دىڭ ۇتىمدى ءادىسى, الەم­­دەگى بارشا قازاقتىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن قالىپ­تاستىرۋدا شار­تاراپتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قان­داستارىمىزبەن بولعان قارىم-قاتى­ناسىمىزدى كەڭى­نەن ناسيحاتتاۋىمىز قاجەت.

بۇلاي دەۋىمىزدەگى باستى سەبەپ قان­داس باۋىرلارىمىز وزدەرى تۋىپ-وسكەن ەلدىڭ وزىق تاجىريبەسىن, تاڭداۋلى مادە­نيەتىن, قايماعى بۇزىلماعان انا ءتىلىن, اتا سالتىن تاريحي وتانىنا الا كەلدى. سول ارقىلى رۋحاني دا­مۋى­مىزعا سۇبەلى ۇلەسىن قوسۋدا. اعا­يىن­دار كوشىنىڭ قۇيىلىپ كەلۋىنىڭ ارقاسىندا, ەلىمىزدىڭ دەموگرافياسىندا ەلەۋلى ىلگەرىلەۋ پايدا بولدى. 1991 جىلى ەلىمىزدەگى قازاق­تاردىڭ ۇلەسى 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس بولسا, قازىر 70 پايىزدان استى. ناتيجەسىندە ءوز وتانىمىزدا ەل ءوسىمى بويىنشا باسىم ۇلەستى باعىندىردىق.

دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ 1992 جى­­لى الماتى قالاسىندا وتكەن ال­عاش­قى قۇرىلتايىنان بەرى, كوشى-قون­نىڭ كەڭ ءورىس العانى سونشالىقتى, ور­تا­مىز تولىپ, بۇگىندە ەلگە ورالعان باۋىرلارىمىزدىڭ سانى ميلليوننان استى.

ەلگە ورالعان جانە شەكارانىڭ ار­عى بەتىندە ۇلتىمىزدىڭ دياسپو­راسى رەتىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قان­داس­تارى­مىزعا جان-جاقتى قولداۋ كور­سەتىپ, قول ۇشىن بەرۋ ءبىرلى-جارىم قوعامدىق ۇيىم­داردىڭ عانا اينا­لىساتىن شارۋا­سى ەمەس. ونى مەم­لەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردان باستاپ, بۇكىل ەل-جۇرت بولىپ قولعا السا قۇبا-قۇپ. بىرلەسىپ, ىنتىماقتاسا كىرىسكەندە عانا «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» ەكەنىن بيىلعى قۇرىلتايدا ەلباسى ەرەكشە قاداپ ايتتى.

اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىن­دا وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارى قا­ۋىم­داستىعىندا شەكارانىڭ ارعى جا­عىن­داعى ەلگە كوشىپ كەلگىسى كەلەتىن اعا­يىنداردى قولداۋ ءۇشىن, پرەزيدەنت «وتانداستار» قورىن قۇرۋدى ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە تاپسىردى. مۇنىڭ كورەگەندىلىكپەن قابىلدانعان شەشىم ەكەنىن الەم ساياساتكەرلەرى مويىنداۋدا. ال ەستىگەن قانداستارىمىز قۋانعاننان ءبىر بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراپ, قۋانىشىن ءتوس قاعىسىپ بولىسۋدە.

وسى ورايدا تەگەۋرىندى تاپسىرما­لاردىڭ ورىندالۋىنداعى تولعاۋى توق­سان ماسەلەنىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن شەشۋ­دە, بۇگىنگى قاۋىمداستىقتىڭ جاڭا­دان ­جاساقتالعان قۇرامىنىڭ اتقارىپ جات­قان قىرۋار ءىس-شارالارى ءسوز ەتۋگە تۇرارلىقتاي.

الدىمىزداعى ماقساتتاردى تا­­رام­داپ ايتار بولسام, ەلباسى تاپ­سىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى مەن بىرەگەيى الەمدەگى تانىمال قازاقتاردىڭ ەلەكتروندى بازاسىن دايىنداۋ. بۇگىندە وسى سالادا تياناقتى جۇمىستار جۇر­­گىزىپ, ءاربىر ازاماتتى زەردەلەي وتى­رىپ مالىمەتتەر قورىن مولايتۋدى قولعا الىپ, كۇردەلى جۇمىستىڭ كۇرمەۋىن شەشۋ جولىندامىز. شەكا­رانىڭ ارعى جاعىنداعى ەلگە كوشىپ كەلگىسى كەلەتىن اعايىنداردى قولداۋ ءۇشىن, «وتانداستار» قورىن قۇرۋدى ەلباسى ءوز سوزىندە قاداپ ايتىپ تاپ­سىر­عاندىقتان, وسى قۇتتى دا قايى­رىمدى ءىس-شارانى جەدەل جۇزەگە اسى­رۋ ءبارىمىز ءۇشىن دە, ونىڭ ىشىندە قا­ۋىمداستىقتىڭ اسا ابىرويلى مىندەتى ەكەنى ايقىن.

جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ناقتى ايعاعى – ءوز كەزەگىندە قازاق بيزنەسمەندەرىنىڭ باسىن قوسىپ, اتالمىش قورعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا ولاردىڭ نامىسىن جانىپ, رۋحىن كوتەرۋ سياقتى نازىك تە, كۇردەلى جۇمىستاردى قولعا العاندىعىمىز. وسى رەتتە تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, قورعا اۋدارىلعان قاراجاتتى دۇنيەجۇزى قا­زاقتارى قاۋىمداستىعى ماقساتقا ساي جۇمساۋدى ءارى قارجىنىڭ ەسەبىن حالىققا دەر كەزىندە بەرىپ تۇرۋدى ءوز بورىشى سانايدى. سونىمەن قا­تار كەلەلى ماسەلەلەرگە قاتىستى بار­لىق سۇراقتاردى اكىمشىلىكتەرمەن, مينيسترلىكتەرمەن ۇزەڭگى قاعىستىرا وتىرىپ شەشۋ. ول ءۇشىن – وتانداستارعا جان-جاقتى قولداۋ مەن كومەك بەرۋ جولىنداعى ءىس-تاسىلدەردى جۇيەلەۋ.

قازاق دياسپوراسى وكىلدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان شەت مەملەكەتتەردەگى قازاقستاننىڭ ەلشىلىك, كونسۋلدىق وكىلدىكتەرىمەن دە قارىم-قاتىناسىمىز تىعىز بولماق. ولارعا سول ەلدەردەگى قازاق ازاماتتارىن ەش كەدەرگىسىز قابىلداپ, ەلگە ورالعىسى كەلەتىندەردىڭ قۇجاتتارىن مەيلىنشە جەدەل, تىڭعىلىقتى دا­يىن­داۋىنا كوڭىل بولۋدەمىز. وعان قوسا ەلىمىزدىڭ ولكەلەرىنىڭ دا­­مۋ ەرەكشەلىكتەرى جايىندا كەڭ اق­پاراتتار بەرۋدى, قاي جەرگە قونىس­تا­نۋدىڭ قولايلى ەكەندىگى جايلى كەڭەس بەرىپ وتىرۋىن وتىنۋدەمىز. مۇ­نىڭ ءبارى ءوز كەزەگىندە ەلگە ورال­عان قانداستارىمىزدىڭ الدىن الا پسيحولوگيالىق دايىندىقپەن كەلۋى­نە, ءوزى قالاپ قونىستانعان جەرىندە تۇراقتانۋىنا بارىنشا يگى ىقپال ەتەدى. وسىنداي ماڭىزدى سۇراقتار مەن ءوتىنىش-تىلەكتەرىمىزگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تۇسىنىستىكپەن قاراپ, قولداۋ كورسەتەتىنىنە سەنىمىمىز مول.

ەلباسى كەزەكتى قۇرىلتايدا ءبىزدىڭ جار­قىن بولاشاعىمىز – جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ ەكەندىگىن ەرەكشە­ ىقىلاسپەن ايتتى. ۇكىمەتكە وتان­داس­تا­رىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم الۋىن قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن, ولارعا بولىنگەن كۆوتانى 2 ەسەگە كوبەيتۋ ماسەلەسىن تاپسىردى. سول سەبەپتى شەتەلدەگى قازاق بالالارىنىڭ قا­زاقستاندا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جا­ساۋ ءۇشىن, ءبولىنىپ وتىرعان ەكى پايىز­دىق مەملەكەتتىك گرانتتىڭ سانىن ءوسىرۋ جولدارىن ىزدەستىرۋدەمىز. ونىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋ ءۇشىن, ەلى­مىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارى مەن جەرگىلىكتى وبلىس, قالا اكىمدەرى ءوز وڭىرلەرىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسكەن شەتەلدىك قازاق ستۋدەنتتەرىنە وزدەرىنىڭ ىش­كى مۇمكىندىكتەرىنىڭ ەسەبىنەن گرانت بولۋىنە ىقپال جاساۋ شارالا­رىن قولعا الۋدامىز. الىس-جا­قىن شەتەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قانداس­تارىمىزدىڭ جاس بۋىنى قازىرگى تاڭدا انا تىلىنەن, ۇلتتىق سالت-سانا­سىنان ۋاقىت وزعان سايىن الىس­تاپ بارادى. كەلەشەكتە جاستاردىڭ اسسيميلياتسياعا ءتۇسۋى جيىلەي بەرەتىنى باسى اشىق اڭگىمە. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ولاردىڭ تاريحي وتانىنا كەلىپ ءبىلىم الۋىن قولداۋىمىز – جاستاردىڭ ۇلتتىق ءبىتىم-بولمىسىن ساقتاپ قالۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ەكەنىن تۇسىنەتىن ۋاقىت جەتتى.

مەملەكەتىمىزدىڭ 2015 جىلى 24 قا­راشادا حالىق قولداۋىنا يە بولعان «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭىنا جاڭادان وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. شەتتەن كەلەتىن قان­­داس­تارىمىزدىڭ اتا­جۇرتىنا تۇ­را­ق­تاپ قالۋى ءۇشىن ۇكىمەت قاۋلى شى­عارىپ, سولتۇس­تىكتەگى جەتى وبلىستى ەلىنە ورالعان قان­داستارىمىز بەن حالقى تىعىز ورنالاسقان ءۇش وبلىستىڭ تۇرعىندارى قونىستاناتىن ارنايى ءوڭىر ەتىپ بەلگىلەدى. وسى قاۋلىنىڭ سالتانات قۇرىپ, تەز ارادا ەل يگىلىگىنە جاراۋى ءۇشىن نە ىستەلدى؟

قانداستارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتى­مەن وڭىرلەرگە ۇكiمەتتiڭ 2009 جىلعى 8 مامىرداعى № 674 قاۋلىسىمەن بە­كiتiلگەن «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى اياسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, شىمكەنت قالاسىندا سالىنعان «اسار» قالاشىعى, بۇگىندە ەلىمىزدە شا­عىن اۋىلدار سالۋدىڭ تەڭدەسى جوق ۇلگىسى بولىپ وتىر. بۇل جەتىستىك ەل­با­سىمىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسقانىن جۇرت جاق­سى بىلە­دى. اۋىل تۇرعىزۋداعى بۇل ءادىستىڭ ارتىق­شىلىعى – اباتتان­دىرۋ ماسەلەسى قوسا جۇر­گىزىلىپ, مەملەكەت ەسەبىنەن ۇلكەن مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار سالىنىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمداردىڭ دەر كەزىندە رەتكە كەلتىرىلگەنىندە. ءار ءۇيدىڭ الدىنا سالىنعان شاعىن جىلى­جايلاردىڭ بۇگىندە تىڭعىلىقتى ءونىم بەرۋىنە بايلانىستى مىڭداعان وتباسى ەشكىمگە جالتاقتاماي-اق تابىستى كاسىپكە يە بولىپ وتىر.

سوندىقتان ءبىزدىڭ قاۋىمداس­تىقتىڭ العا قويعان ماقساتى, وسى­ «اسار» قالا­شىعىن سالۋدىڭ ىزگى­لىكتى ءارى زاماناۋي ءىس-تاجىريبەسىن ەلى­مىزدىڭ سولتۇستىك وڭىر­لەرىندە شاعىن قالاشىقتاردى سالۋدا مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى تۇر­دە قولداۋ تاۋىپ, قولعا الىنۋى ءۇشىن ماسەلەنىڭ ورىندالۋ تەتىكتەرى ءجىتى قا­راس­تىرىلۋدا. مۇنداعى مۇرات پەن ماقسات – ازاماتتارعا زامان تالابىنا ساي باسپانالار سالىپ بەرۋ عانا! ارينە, بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى.

ەكىنشى جاعى – كوشىپ كەلگەن جۇرت­تىڭ تۇراقتاپ ورنىعۋى ءۇشىن, ولاردى جۇيەلى ەڭبەكپەن قامتۋ. وسى ما­سەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدا جوعارىدا اتالعان «اسار» قالاشىعىنداعىداي جىلىجايلار نەمەسە جەر جاعدايىنا بايلانىستى مال شارۋاشىلىعىن ور­كەن­دەتۋ نىساندارىن تۇرعىزۋدى قول­عا الماقپىز. ونى ىسكە قوسۋ ءۇشىن تۇر­عىلىقتى ەلدىڭ مۇمكىندىگى اياسىندا­ قا­جەتتى ءتورت ت ۇلىكتىڭ باسىنىڭ بولۋى كەرەك. سوسىن مالدىڭ جايىلىمىنا, ازىعىنا جەر اجىراتىلۋى, زاماناۋي مال بورداقىلاۋ كەشەندەرى قۇرىلىپ, قىسى-جازى ءىس-ارەكەتتە بولۋى شارت. ال ول – ءوز كەزەگىندە سارقىلماس جۇمىس كۇ­شىن تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى, ءبىز وسىن­داي كەلەلى ىستەر ارقىلى ەلدى ەڭبەكپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋدى قول­عا الماقپىز. ول ءۇشىن وندىرىلگەن ءسۇت, ەت, تەرى, ءجۇن ونىمدەرىن قايتا وڭ­دەپ حالىقتىڭ قاجەتىنە جارايتىن مەم­لەكەتتىك ستاندارتقا ساي دايىن ونىمدەر شىعاراتىن شاعىن زاۋىتتار قاجەت. دايىن ونىمدەردىڭ ساتىلۋ جولدارىن ساۋ­دا ورىندارىمەن كەلىسىمشارت ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدى جولعا قويماقپىز.

بولاشاقتا قۇرىلاتىن ەلدى مە­كەن­­دەردەگى ينفراقۇرىلىمدارعا, الەۋ­­مەتتىك نىساندارعا وبلىستىق بيۋد­­جەتتەن قارجى قاراستىرۋ جانە شەتەلدەن ورالعان قانداستارىمىزدى ەڭبەكپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋ وب­لىس اكىمدەرىمەن دەر كەزىندە كە­لىسىلگەنى – قاۋىمداستىقتىڭ قول جەت­­كىزگەن تابىستارىنىڭ ءبىرى. وسى رەت­تە پرەزيدەنتىمىزدىڭ: «مەن ءۇشىن شەت­تە جۇرگەن باۋىرلارعا جاناشىر بولۋ – ءاربىر قازاقستاندىققا قام­قورلىق جاساۋمەن بىردەي ماڭىز­دى» دەگەن ءسوزى ءبارىمىزدى ورتاق ماسە­لەگە جۇمىلدىراتىن ۇران دەپ قابىل­دا­ۋىمىز كەرەك.

ەلىمىزدە قازىردىڭ وزىندە وڭتۇستىك وبلىس تۇرعىندارىن سولتۇستىككە قونىس اۋدارۋ شارالارى قىزۋ قار­قىن­مەن جۇرۋدە. سولتۇستىك وڭىرلەردە ەڭبەك ەتۋگە, كاسىپكەرلىكپەن اينالى­سۋعا, جال­پى ءومىر سۇرۋگە قولايلى ەل­دى مە­كەندەر بارشىلىق. مۇندا كەل­گەن اعا­يىنداردىڭ ورتاعا تەز بەيىم­دە­لۋىنە, تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاق­سارتىپ ورنىعۋىنا, قولايلى مۇم­كىندىكتەردى قولدان شىعارىپ الماي, جەدەل قيمىلداپ ىسكە اسىرۋىنا سان-سالالى ءارى اۋقىمدى مالىمەت بەرەتىن كەستەلەردى جاساۋ ۇستىندەمىز.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قاۋىمداس­تىقتا وسىنداي ۇيىمداستى­رۋ جانە قۇرىلىمداردى رەتتەۋ شارالارى دەر كەزىندە قولعا الىنىپ, جاڭا مەكەن­دە جۇمىس ىرعاعىنان جاڭىلماي, ءوز قىزمەتىن ساپالى اتقارۋعا تولىق مۇم­كىندىكتەر جاسالۋدا.

ەڭبەك رەسۋرستارى مول, سولتۇستىك, باتىس, شىعىس وڭىرلەردەگى حالقى سان جاعىنان ازداۋ ەلدى مەكەندەردىڭ اكىم­دە­رىمەن, ءداۋىردىڭ وزەكتى ماسە­لە­سىن اقىلداسۋ شارالارى ەدا­ۋىر جولعا قويىلىپ, ەلباسى تاپ­سىر­ما­سىنىڭ ورىندالۋ جاعى قاراس­تىرىلىپ, ونىڭ شەشۋ تەتىكتەرى ايقىن­دالۋدا. سونداي-اق سولتۇستىك قا­زاقستان, قوستاناي, پاۆلودار, اقمولا, اقتوبە, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىنىڭ اكىمدەرىمەن قاناتقاقتى جوبالار ءۇشىن بولاشاعى جارقىن وڭىرلەردەن 200-300 گەكتاردان زاماناۋي ەلدى مە­كەندەر قۇرۋعا كەلىسىم جاسالدى. بۇل جوبادا العاشىندا كوشىپ كەلە­مىن دەپ تىلەك بىلدىرۋشىلەرگە جاڭا سالىنعان ءۇي كەزەك كۇتتىرمەي بەرىلەتىن بولعاندىقتان, ولار باس­تاپقىدا ءۇيدىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ 30 پايىزىن تولەي الاتىن شامادا بولۋى كەرەك. ال قالعان 70 پايىزىن قارجىلىق ينستيتۋتتار ارقىلى نەسيە الۋ تاسىلىمەن جۇزەگە اسىرۋ جوبالارى ارقىلى امالعا اسىرماقپىز.

وسى جىلى استانادا وتكەن دۇ­نيە­جۇزى قازاقتارى قاۋىمداس­تىعى­نىڭ قۇرىلتايىندا ەلباسى ن.نازار­باەۆ بىزگە ورتالىق اپپاراتتى الما­تىدان استانا قالاسىنا كوشىرۋ ما­سە­لەسىن جۇكتەگەن بولاتىن. بۇل ما­سە­­لە ءوز شەشىمىن تاۋىپ, ورتالىق اپ­پا­­رات­تى كوشىرۋ جۇمىستارى جەدەل­ ۇيىمداستىرىلۋدا. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا, قۇرىلتاي مىنبەرىنەن ەلباسى بەرگەن تاپسىرمالاردى ورىن­داۋ ماقساتىندا جانە بەلگىلەنگەن باعىتتارىمىز بو­يىن­شا ءىس-قىزمەتىمىزدى جۇيەلەپ, قۇ­زىر­لى ۆەدوموستۆولار جانە سالا مي­نيسترلىكتەرىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, كەلەلى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋعا ات­سالىسۋدامىز.

الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارىداي شاشىلعان بەس ميلليون قازاقتىڭ ەلگە ورالۋ ماسەلەسىن, ولاردىڭ ەلگە كەل­گەندەگى ورنالاسۋ جاعدايىن تۇزەۋ, تول­قۇجات, جەر تەلىمىن بەرۋ, باس­پانامەن قام­تاماسىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى ما­سە­لەلەردىڭ ءبارىن ءبىر عانا قوعامدىق ۇيى­منىڭ شەشۋى مۇمكىن ەمەس. بۇل وتە كۇردەلى دۇنيە. سوندىقتان مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن مينيسترلىكتەردىڭ, جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسى اكىمدىكتەردىڭ قولدا­ۋى مەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى ءبىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت.

شەتەلدەردەگى قازاقتىڭ ەلگە دەر كەزىندە ورالۋى بۇرىنعى قۇندىلىقتار وزگەرىپ, قوعام وركەنيەتكە باعىت الىپ جاتقان كەزەڭدە تاۋەلسىز ەلدىڭ العا باسقان قادامى قارىمدى بولۋى ءۇشىن قاجەت. بۇل – ۇلتتىق مەملەكەت رەتىندە دامۋىمىزدىڭ كەپىلى. وسى تۇرعىدان العاندا ۇلى كوشى-قون مەملەكەت ساياساتىنىڭ التىن تۇعىرى. سوندىقتان دۇنيە جۇزىندەگى قازاقتاردىڭ باسى قوسىلىپ, ەلى­مىز­­دىڭ وركەندەۋىنە اتسالىسۋى, ­جا­ھان­دانۋ داۋىرىندە رۋحاني تۇتاستىق پەن قازاقتىڭ عاسىرلار سىنىنان سۇرىنبەي ءوتۋىنىڭ نەگىزى ءبىزدىڭ اجىراماس بىرلىگىمىزدە ەكەنىن ءومىر كورسەتىپ بەردى. ەندەشە ەلىم دەگەن قازاقتىڭ «ۇلتىنا, جۇرتىنا قىزمەت ەتۋ – بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» دەگەن ءاليحان ءسوزىنىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنەتىنىنە سەنگىم كەلەدى.

زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ, دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى