زۇلمات زامان زاپىرانى

ءيا, بۇل توڭكەرىستەردىڭ الاش كوسەمدەرى مەن ۇلت قايرات­كەر­لەرى­نىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىندە ەلەۋلى ءرول اتقارعانى, ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەنى راس. باستاپقىدا ء«بارىمىز تەڭگەرىلەمىز, ازات حالىق قاتارىنا قوسىلامىز» دەپ الاقايلاپ قارسى العاندارىمەن كەيىن قۋانىشتارى سۋ سەپكەندەي باسىلىپ قالدى. ويتكەنى كۇشپەن تۇرعىزىلعان ءامىرشىل-اكىمشىل جۇيەنىڭ تاس قۇرساۋى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە «كون تارتىلسا, قالپىنا كەلەدىنىڭ» كەرىن كەلتىرەرى انىق ەدى.

ونىڭ سوڭى 70 جىل ىشىندە تالاي قاسىرەتتى زوبالاڭدار مەن شاپقىندارعا جالعاسقانىن, اششى زارداپتارىن ءالى كۇنگە دەيىن سەزىنىپ وتىرعانىمىز ايداي اقيقات. مەن الاش ارىستارى ماڭدايلارى قانشا تاسقا تيسە دە ازاتتىققا, بوستاندىققا قول جەتكىزۋ يگى ارمانى مەن ماقساتىنان اينىماعان, سول ءۇشىن جاپپاي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جىلى دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتىڭ وكىلىمىن. مىڭداعان ادال جانداردىڭ يتجەككەنگە ايدالعانىن راستايتىن قۇجاتتار مەنىڭ جەكە مۇراعاتىمدا ساقتاۋلى.

اكەم «حالىق جاۋى» رەتىندە ۇستالعاندا, انام بايعۇس شيەتتەي جەتى بالامەن ىشەر اسقا, كيەر كيىمگە جارىماي زار جىلاپ قالدى. قارا حالىقتىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋدى ۇران ەتىپ كوتەرگەن كەڭەس وكىمەتى جاقسى مەنەن جايساڭدى جازىقسىز قىرىپ سالعانىن, جۇرتشىلىقتىڭ ساناسىنا ساز بالشىقشا يلەنگەن كەڭەستىك سيقىرلى ساياسات ەرىكسىز تاڭىلعانىن تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى تاڭى اتقاننان كەيىن انىق كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.

تاۋەلسىز ەل بولعانىمىزعا شيرەك عاسىردان اسقانىنا قارا­ماستان ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە بايلانىستى ءدۇدامال تۇستار, «اقتاڭداق بەتتەر» كوپ ەكەنىن ەرىكسىز مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى. ونىڭ بۇلتارت­پاس ءبىر ايعاعى مىنانداي. 1955 جىلى ومبى اۋىل­شارۋا­شى­لىق ينس­تيتۋ­تىن­دا وقىپ جۇرگەندە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزي­ديۋ­مى­نىڭ توراعاسى ك. ۆوروشيلوۆقا حات جازىپ, اكەم تۋرالى دەرەكتەر سۇرات­­تىم. ماعان «ساعىندىقوۆ ماعاز 1943 جىلى 10 سەنتيابردە قارا­­عاندى وبلىسىنداعى قىلمىسىن وتەۋ مەكەمەسىندە تۋبەركۋلەزدەن قايتىس بولدى» دەگەن جاۋاپ كەلدى.

ال 1987 جىلى كگب-نىڭ مۇراعاتىنان الىنعان مالىمەت اكەمىزدىڭ 1937 جىلى نويابردە اتىلعانىن راستايدى. قايسىسى انىق, قايسىسى جالعان؟ التى الاشتىڭ اقيىق اقىنى ماعجان تۋرالى دا وسىلاي ايتۋعا بولادى. «تۋعان جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە «ماعجانعا تاعزىم» ەكسپەديتسياسى قۇرامىندا بولعان 98 جاستاعى اتىراۋلىق قاريا ابدوللا ءابدراحمانوۆ اقىننىڭ مۇردەسى 1948 جىلى ماگادان وبلىسى بەرەلەح پوسەلكەسى ىرگەسىندەگى قورىمعا جەرلەنگەنىن كوزىمەن كور­گەنىن, مارقۇمنىڭ اقىرعى اماناتىن ورىنداۋ ءۇشىن قىزىلجار توپى­راعىنا ارنايى كەلگەنىن تەبىرەنە اڭگىمەلەدى.

حالقىمىزدىڭ اياۋ­لى ۇلدارى باۋىرجان مومىش ۇلى, حامزا ابدۋللين, جايىق بەك­تۇروۆ, تاعى باسقالارى ماعجاننىڭ 1938 جىلى اتىلعانىن جوققا شىعا­رادى. رەسمي قۇجاتتارعا اينا-قاتەسىز سەنۋ جاڭساقتىقتارعا ۇرىن­دىرادى دەپ وتىرعانىم سوندىقتان. وعان «پاميات» قوعامدىق قورى­نا جەتەكشىلىك ەتكەن كەزەڭدە كوزىم انىق جەتتى. بەرتىنگە دەيىن ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا 20 ميلليون ادام قازا تاپتى دەلىنىپ كەلدى. «وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام» ەكەنىن تاريحشىلار دالەلدەپ بەرگەن جوق پا؟

بولات ساعىندىقوۆ,

وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى,

«پاميات» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى