تاعدىرلى اقىن

ال زيراتتار ىشىنەن سالىنعان جول بويىندا ەڭسەلى, كوكسۇر ءتۇستى قۇلپىتاس قاسقايادى. بۇل قۇلپىتاس تاعدىرمەن تايتالاسىپ, ومىرمەن ارپالىسىپ وتكەن جاننىڭ مۇڭى, جۇرەك سىرى...تولقىندانىپ اققان تالاستىڭ تامشىسىنان جارالىپ, توپىراعىنان ءنار الىپ, ولەڭ الەمىندە ءوزىنىڭ ورنەگىن قالىپتاستىرعان اقىن سەرىك تومانوۆ ەدى. ەشقانداي باقايەسەپسىز-اق عۇمىر كەشىپ, اقىن دەگەن ارداقتى اتقا يە بول­عان ونىڭ ارتىندا جالىنداعان جىر­لارى مەن سەزىمدى سىرلارى قالدى.

بىرەۋگە ءسو­زىم ۇناسىن, ەندى بىرەۋگە ءوزىم ۇنايىن دە­گەن پەندەلىكتەن اۋلاق, تەك ولەڭمەن عا­نا ءومىر سۇرگەن اقيىقتىڭ ارمانى دا, اڭسارى دا عازالدارىندا تۇنىپ تۇر. سول ءۇشىن سەرى سەرىك تار ايادا توقىراپ قالماي, اقيقاتتىڭ الدىندا قاسقايىپ تۇردى. الەمدەگى اۋليە تەكتەس ۇلى اقىندار ادامزاتقا كەلەتىن رۋحاني اپاتتى, وزگە دە اقيقاتتاردى الدىن الا ەسكەرتىپ وتىرعان بولسا, سەرىك اقىن ءومىر مەن ءولىمنىڭ ارپالىسىن, اجال الدىنداعى ادامنىڭ دارمەنسىزدىگىن جىرعا قوستى. راسىندا ادامنىڭ دۇنيەگە كەلۋى قانداي اقيقات بولسا, دۇنيەمەن قوشتاسۋى دا سول سياقتى اقيقات. ءوزىنىڭ ازا جىرىن جازىپ, تاعدىرىن جۇباتىپ, وزەگىن ولەڭمەن ەمدەگەن اقىننىڭ بۇل حاقىنداعى تانىم-تۇسىنىگى ەشكىمگە ۇقسامايدى.

شارۋا ەدىم تىرلىكتىڭ كوشىنە ەرگەن,

تاۋساپ تاتتىم جەردەگى نەسىبەمنەن.

كوپ جىل بولدى ماڭگىلىك ۇيقىدامىن,

توپىراعىم بۇيىردى وسى جەردەن.

بۇل اقىننىڭ وزىنە جازعان ەپيتافياسى.

سەرىك تومانوۆ جالعىز بولعان جوق. اينالاسىندا اقىنىن ارداقتايتىن قاۋىمى, جانىندا جارى مەن بالالارى بولدى. بىراق اقىندى بارلىعىنان ءبولىپ الىپ كەتە بەرەتىن قۇدىرەتتى ءبىر كۇش, ەركە مۋزا – ولەڭ ەكەن. جالعاننان دا, ارماننان دا وپا تاپپاي جۇرگەن اقىن ولەڭنىڭ قۇشاعىندا تەربەلدى. ولەڭمەن دوس بولدى. ولەڭدى ساتىپ كەتكەن جوق. ارمان دەمەكشى, دۇنيەدەن كوشەرىنىڭ الدىندا سەرىك اقىن اۋىلىنا بارىپ, ءوزىن تۋعان توپىراقتىڭ تىلسىمىنا تەربەلىپ, ءبىراز ۋاقىت شىعارماشىلىقپەن تۇراقتى تۇردە اينالىسپاقشى بولعان ەكەن.

ەردىڭ جاسى ەلۋگە كەلىپ, قارا ولەڭمەن حالقىنا قايتا قاۋىشپاقشى بولعان شاعىندا... دۇنيە قانكوبەلەك اينالىپ, اقىندى الىس ساپارعا اتتاندىردى. «سەرىك بارىنەن دە ولەڭدى بيىك قوي­دى. تالاي رەت قۋانعان, قامىققان سات­تەرىنە كۋا بولدىم. ازاماتتىعى دا اقىن­دىعىمەن تەڭ تۇردى. اقىندار مىنەز دەگەن ءسوزدى كوپ ايتادى عوي. مەن مىنەز دە­گەن قۇدىرەتتى نارسەنى سەرىكتىڭ بويىنان كور­دىم. ارمانى دا كوپ ەدى», دەيدى اقىن­نىڭ جارى بيبىگۇل ورازباەۆا.

الايدا ارمان شىركىن جالىنان ۇستات­قانمەن, اقىننىڭ قولىنان ماڭگىلىككە سۋسىپ شىعىپ كەتە بەردى. قىرىق جەتى جا­سىن­دا قارا جەردى تەڭسەلتىپ, قارا اسپاندى كۇڭىرەنتىپ, تابيعاتتىڭ كۇرەڭ جاسىن كول­دەتىپ, قاراشانىڭ قارا سۋىعىندا قازاق ولەڭىن قارا كيىپ قامىقتىرىپ كەتتى.

ءولىپ قايتا ءتىرىلدىم,

ولەكسەلىك ەكەن مەنىڭ بۇرىنعىم.

قايران ولەڭ, وپا تاپپاي ومىردەن,

قۇشاعىڭا جەتىپ سەنىڭ جىعىلدىم.

اقىن فانيدەن باقيعا ەمەس, ومىردەن ولەڭگە كوشتى. ەركە تالاستىڭ تولقىنىنان قانىپ ءىشىپ, تاراز توپىراعىندا شايىر گ ۇلى بولىپ قايتا جايقالدى. ولەڭى وزىنەن بۇرىن ءولىپ كەتەتىن قاسىرەتتى شاقتى ول كورگەن جوق. بىراق مۇنداي قاسىرەت تومانوۆتىڭ ماڭدايىنا بۇيىرماعان بولاتىن.

اقىننىڭ جانىندا كوپ جۇرگەن اقىن ىنىلەرىنىڭ ءبىرى مارالتاي رايىمبەك ۇلى كەزدەسكەن سايىن سەرىك تومانوۆ تۋرالى اڭگىمە تيەگىن اعىتىپ سالا بەرەدى. «ونى ادەبي ورتا تانىعان ءھام مويىنداعان دا بولاتىن. ول ءبارىبىر كارتاعا تۇسپەگەن ەلدى مەكەندەي ەلەۋسىزدەۋ كۇن كەشتى. ونىڭ جانىنا ۇڭىلۋگە تىرلىك مۇرسات بەرمەدى دەسەك – وتىرىك. ەنجارلىعىمىز تۇ­ساۋ بولدى. بالكي, ونىڭ پەشەنەسىنە جازىلعاندى وزگەرتۋ ءبىزدىڭ پەشەنەمىزگە جازىلماعان دا شىعار!» دەيدى. اقىن اقىن تۋرالى اياۋلى ءسوز ايتادى. جاقسى ءسوز سويلەيدى.

تىرشىلىكتە كىسىنىڭ كەمشىلىگىن تەرگەن ءسوز ادامزاتتىڭ ارتىنان ءالى قالماي كەلەدى. ادامداردى ءبىر-بىرىنە قارسى قويا­تىن دا وسىنداي پەندەشىلىك كۇبىر-سىبىر. ءبىر نارسە بولسا كەمشىلىگىن كورە قالاتىن كوزدەردىڭ, ايتىلا سالاتىن سوزدەردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ اقىننىڭ ولەڭىندە تۇر. اقىن ولەڭنەن ەشتەڭەنى جاسىرمايدى. اقىننىڭ جىرلارىندا تاعدىردىڭ تايتالاسى, اق پەن قارانىڭ ايقاسى, جاقسى مەن جاماننىڭ بولمىس-ءبىتىمى بولماسا, ونىڭ نەسى ولەڭ. بىراق ءاربىر ولەڭنىڭ تاعدىرى – اقىننىڭ ارىنا امانات. اماناتىنا ادال اقىنداردىڭ تاعى ءبىرى سەرىك تومانوۆ.

ءبىز تاعدىر جايلى ءسوز قوزعاپ وتىرىپ, ءومىردىڭ كۇرەڭ, كولەڭكەلى جاقتارىن عانا ايتۋمەن شەكتەلەمىز. بىراق تاعدىر دەگەن مۇنداي نارسەلەردەن عانا تۇرمايدى ەكەن. ەڭ ۇلى تاعدىر كىم بولىپ ومىرگە كەلىپ, كىم بولىپ ومىردەن كەتۋ دەگەن ساۋال عوي. بۇل ساۋالعا تىرشىلىكتە اركىم­نىڭ اتقارعان شارۋاسى, جەتكەن بيىگى, بار­عان جەرى جاۋاپ بەرەدى. سەرى سەرىكتىڭ ولەڭ­دەرىندە دالانىڭ دارقان مىنەزى, ءومىر­دىڭ ءارتۇرلى قۇبىلىستارىنان باستاپ, عا­لامنىڭ تۇتاس تىلسىمدارىنا دەيىن ك­ورىنىس تاپقان.

تومانوۆقا قازىر ەشتەڭە كەرەگى جوق. بىراق ونىڭ جىرلارى وقىرمانعا كەرەك. اتاق قۋىپ القىنباعان, داڭق قۋىپ داۋرىقپاعان اقىن تىرلىگىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا مۇشە دە بولعان جوق. ءوزى دۇنيەدەن وتكەن ءبىر جىلدان سوڭ, ياعني 2004 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن رەسپۋب­لي­كالىق دەڭگەيدەگى اقىندار ءمۇشايراسى وت­كەن بولاتىن. ال 2006 جىلى ەلۋ جىل­دى­عىنا, وتكەن جىلى الپىس جىلدىعىنا وراي وبلىستىق اقىندار ءمۇشايراسى ۇيىم­داستىرىلدى.

ودان كەيىن شاعىن اۋ­ديتوريالاردا ەسكە الۋ كەشتەرى ءوتتى. بولدى. اڭگىمە ات شاپتىرىپ, توي قىلۋدا ەمەس, بىراق اقىننىڭ ءالى دە ەلەۋسىز قالىپ كە­لە جاتقاندىعىندا. شىنى كەرەك, جا­زۋ­شىلار وداعىنا مۇشە بولماعان سوڭ اقىننىڭ مەرەيتويى دا ەسكەرىلە بەر­مەيدى. كىتاپتارى دا كوپ شىققان جوق. اقىن دۇنيەدەن وتكەن سوڭ اتىمتاي ازامات­تار قولداۋ كورسەتىپ شىعارىپ بەرگەن كىتاپتارى عانا وقىرمانعا جۇبانىش. بىراق اقىننىڭ ءوزى بولماسا دا ءسوزى ءاردايىم ايتىلۋى كەرەك. ال مەرەي جاستىڭ اتالىپ ءوتۋى وعان سەبەپ قانا...

ال ءومىر ءالى قاز-قالپىندا. وزگەرگەن ەشتەڭە جوق سياقتى...

 

 

حاميت ەسامان,

«ەگەمەن قازاقستان»

جامبىل وبلىسى