ۇكىمەت ۇسىنعان تۇزەتۋلەر ماقۇلداندى

ال زاڭ جوباسىنا قاتىستى نەگىزگى ءۇش باياندامانى ۇلتتىق ەكو­­نوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇ­لەي­­مەنوۆ پەن قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جانە ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ جاسادى. ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, 2017 جىلعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىس­تەرىنىڭ ناقتىلانعان بولجامى (ترانسفەرتتەر تۇسىمدەرىنسىز) 4 952,8 ملرد تەڭگە سوماسىندا ايقىندالعان نەمەسە 60,8 ملرد تەڭگەگە ۇلعايعان. ونىڭ ىشىندە سا­لىق­تىق تۇسىمدەر 23,2 ملرد تەڭ­گەگە, سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر 37,4 ملرد تەڭگەگە, نەگىزگى كاپيتال­دى ساتۋدان تۇسكەن تۇسىمدەر 206,3 ملن تەڭگەگە ارتقان. ال ەن­دى 2017 جىلعا ارنالعان رەس­پۋب­­لي­كالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىس­تارى ناق­تىلانعان بيۋدجەتپەن سالىس­تىر­عاندا ونى 15,1 ملرد تەڭ­گەگە ۇل­عاي­تا وتىرىپ, 11 191,5 ملرد تەڭگە سوما­سىندا قايتا ءبولۋ كوزدە­لىپ وتىر ەكەن. ءسويتىپ بيۋدجەت شى­عىس­­تارى ءۇش نەگىزگى باعىت بويىنشا, ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­­مالارى مەن ەلدىڭ حالىق­ارا­لىق مىندەتتەمەلەرىن ىسكە اسى­رۋعا; ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانس­فەرت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرى­لاتىن ءىس-شارالار شەڭبەرىندە شىعىس­تاردى قايتا باعىتتاۋعا جانە باسقا دا جوبالار مەن باعدار­لامالار شەڭبەرىندە باعىتتالاتىن بولدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2017 جىل­عا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ شىعىستارىن وزگەرتۋدى 31 بيۋد­جەتتىك باعدارلامانىڭ اكىم­ش­ىلەرى جۇزەگە اسىرعان. ولار­دىڭ ىشىندە 14 بيۋدجەتتىك باع­دار­لامانىڭ اكىمشىلەرى شىعىستاردى ۇلعايتپاستان, 2017 جىلدىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن 65 ملرد تەڭگە سوماسىنا قايتا بولگەن.

«ناتيجەسىندە, قوسىمشا قارا­جات الاتىن بيۋدجەتتىك باعدار­لاما­لاردىڭ اكىمشىلەرى مىناداي نەگىزدە قۇرىلدى. ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ شىعىستارى جالپى 26,1 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. بۇل قاراجات ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى مەن اسكەري قىز­مەت­شىلەرىنىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىن ارتتىرۋعا, كەلىسىمشارت بويىنشا اسكەري قىزمەتشىلەرگە تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ (جالعا الۋ) ءۇشىن اقشا­لاي وتەماقى تولەۋگە, كۇر­دەلى شىعىستارعا, قوعامدىق ءتار­تىپ­تى قورعاۋعا جانە قوعامدىق قاۋىپ­­سىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جە­دەل-ىزدەستىرۋ قىزمەتىن جۇزە­گە اسى­رۋعا, قىلمىستىق اتقا­رۋ جۇ­يە­س­ى­­نىڭ قىزمەتىن ۇيىمداس­تى­رۋ­عا جۇم­سالاتىن بولادى دەپ جوس­پار­لان­عان», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ شىعىستارى دا جالپى العاندا, 18,5 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلعان. ماقسات – قارجىلاندىرۋ تەتىگى ارقىلى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ, قايتا وڭدەۋ, وتكىزۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ. سول سياقتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دە شىعىستارى ەنەرگەتيكا, اتوم ەنەرگياسى, مۇناي-گاز جانە مۇناي-حيميا ونەركاسىبى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە, وبلىستىق بيۋدجەت­تەرگە, استانا مەن الماتى قالا­لارىنىڭ بيۋدجەتتەرىنە گاز-تاسى­مالداۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن نىسانالى دامۋ ترانسفەرتتەرى­نە, قورشاعان ورتانىڭ ساپاسىن تۇ­راق­­تاندىرۋ مەن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا جۇمسالاتىن قارجى كولەمى 13,8 ملرد تەڭگەگە وسكەن. ال ين­ۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيستر­لىگىنىڭ دە شىعىستارى 44,7 ملرد تەڭگە سوماعا ۇلعايعان. مامان­داردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل قاراجات سۋ كولىگى مەن سۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا, كۇتىپ ۇستاۋعا, ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا, الماتى وبلىسى مەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ بيۋدجەتتەرىنە وڭىر­لەر­دى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىن­گى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق سالاسىنداعى ءىس-شارالار­دى ىسكە اسىرۋعا نىسانالى دامۋ ترانسفەرتتەرىنە, وڭدەۋشى ونەر­كاسىپ پەن ينفراقۇرىلىم جوبالارىن ليزينگتىك قارجىلاندىرۋدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «قازاقستان دامۋ بانكى» اق جارعىلىق كاپيتالىن ارتتىرا وتىرىپ, «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان.

زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلەتىن تولىقتىرۋلار مەن تۇزەتۋلەرگە بايلانىستى بايانداماسىندا قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ اتال­عان قۇجات وسىجىلدىڭ ءۇشىن­شى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ تۇزەتىلگەن الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى نەگىزىندە ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. اسىرەسە تەحنيكالىق كومەك كور­سەتۋ راسىمدەرىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باس­تا­ماسىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇمىس توبىندا جانە قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا زاڭ جوباسىنا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپتى.

سونداي-اق جالپى وتىرىس اياسىندا اتالعان ماسەلەگە قاتىس­تى ءسوز العان ۇلتتىق بانك تور­اعاسى جىل باسىنان بەرى بانكتەر نەسيە­لەرىنىڭ كولەمى 13,2 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن, ياعني 4 پايىزعا ۇلعايعانىن اتاپ ءوتتى. 

«ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى نەسيە­لەردىڭ دەڭگەيى 11 پايىزعا نەمەسە 9,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى. ال نەسيەلەر بويىنشا ورتاشا الىنعان مولشەرلەمە قىركۇيەكتە 14 پا­يىزعا دەيىن تومەندەدى دە, قازان ايىن­دا تەڭگە نىعايدى. ۆاليۋتا نارى­عىنداعى بۇل جاعداي ۇلتتىق بانك وپەراتسيالارىنىڭ ارقاسىندا تۇراقتاندى. 31 قازانداعى جاعداي بويىنشا ايىرباستاۋ باعامى ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 334,71 تەڭگە بولدى. ءسويتىپ, تەڭگەنىڭ ءبىر ايداعى نىعايۋى 1,9 پايىزدى قۇرادى, جىل باسىنان  بەرى السىرەۋ 0,4 پايىز دەڭگەيىندە», دەدى د.اقىشەۆ.

دەپۋتاتتار وسى كۇنگى وتىرىستا «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» كودەكس جوباسى مەن «سالىق كودەكسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. ولاردىڭ نەگىزگى بولىگى سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىنا, سونداي-اق جەر قويناۋى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكس جوباسىنا قاتىستى بولدى. سونداي-اق وتىرىستا سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. وسىلايشا, ەكى كۇنگە سوزىلعان ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنىڭ العاشقى كۇنىندە ءتورت ماسەلە تالقىلانىپ, شەشىم قابىلداندى. ال بۇگىن جالعاسىن تاباتىن جيىندا ەاەو اياسىنداعى كەدەن كودەكسى تۋرالى زاڭ جوباسى مەن كەدەندىك كودەكس تۋرالى قۇجات جوباسى جانە كەدەندىك ماسەلەلەر بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالادى دەپ جوسپارلانعان.

نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»