بيىل ەلىمىز ەگەمەندىك العانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بيىلعى جىلى قازاقستان ءوزىنىڭ ەڭ باستى مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىن اتاپ وتەدى. تاۋەلسىزدىك – قازاقستان ومىرىندەگى بەتبۇرىس بولدى, ول حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايۋىنا كەڭ مۇمكىندىك جاساپ, ەكونوميكانىڭ العا باسىپ, ءار ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ وسۋىنە جول اشتى» دەگەن ەدى. وسى 20 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىمەن قاتار ۇلتتىق سپورت سالاسىندا دا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەر بولدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن «ۇلتتىق سپورت» دەگەن ءسوز ءتىپتى قولدانىلسا ماردىمسىز, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ۇلتجاندى ازاماتتارى ۇلتتىق سپورتتىڭ 26 ءتۇرىن ومىرگە اكەلىپ, ونىڭ 16 تۇرىنەن فەدەراتسيالار قۇرىپ وتىر, ونىڭ قۇرامىندا ميلليوننان استام ادام ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىمەن اينالىسۋدا. 2005 جىلى ەلىمىزدىڭ وتان سۇيگىش ازاماتتارى, فەدەراتسيالاردىڭ باسىن قوسىپ رەسپۋبليكالىق ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىن قۇرىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ دامۋىنا كەڭ جول اشتى.
بيىلعى تاۋەلسىزدىك جىلىن ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى مەرەكەمەن, «ۇلتتىق سپورتتىڭ ۇزدىكتەرى» اتتى شارا وتكىزۋمەن باستادى. وتكەن جىلداردا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن وركەندەتۋگە ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن سپورتشىلاردى, جاتتىقتىرۋشىلاردى, ۇيىمداستىرۋشىلاردى, سپورتتى ناسيحاتتاۋعا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن جۋرناليستەر مەن تۇراقتى دەمەۋشىلىك كورسەتىپ كەلە جاتقان مەتسەناتتاردى, بارلىعى 37 ادامدى, ناۋرىز ايىندا پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنا جيناپ, ماراپاتتاپ, سوڭىنان « ۇلى دالا تۇلپارلارى» اتتى ەلىمىزدىڭ ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ كۇشىمەن ارنايى كونتسەرت ۇيىمداستىردى.
وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت كوميتەتىمەن بىرگە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن ءىىى رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن وتكىزۋگە شەشىم قابىلداعان ەدى. فەستيۆالدى 4 كەزەڭمەن: الدىمەن بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردە, ەكىنشى كەزەڭ اۋداندار مەن قالالاردا, ءۇشىنشى كەزەڭ وبلىستاردىڭ ورتالىقتارى مەن الماتى, استانا قالالارىندا, ال سوڭعى, اقتىق جارىستى وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وتكىزۋ جوسپارلانعان ەدى. شىعىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ سول ەلدىڭ بەلگىلى ازاماتتارى ناريمانوۆ مەلس, بازارحانوۆ توقان, الەكسەي پلاحۋتا سىندى ازاماتتاردىڭ ۇسىنىسىن قولداپ, وبلىستا سول كەزدە جۇمىس ىستەگەن اكىمدەر ۆ.مەتتە, ت.ءابايدىلديننىڭ كۇشىمەن ات سپورتى مەكتەبى اشىلىپ, قالا ورتالىعىنداعى حالىققا قولايلى جەردەن اتشابار سالىنعان ەدى. ولاردىڭ ەڭبەكتەرى ەش بولعان جوق, وبلىستا ۇلتتىق سپورتتىڭ – قازاق كۇرەسى, كوكپار, اۋدارىسپاق, تەڭگە ءىلۋ, قىز قۋ سەكىلدى تۇرلەرى جاقسى دامىدى. سوندىقتان دا قويىلعان ماقسات باسقا وبلىستىڭ وكىلدەرىنە وسكەمەننىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتۋ جانە قالا حالقىنا ۇلتىمىزدىڭ عاجايىپ ونەرىن ناسيحاتتاۋ, قىزىقتىرۋ بولاتىن.
تاياۋدا قىركۇيەكتىڭ 20-نان 26- نا دەيىنگى ارالىقتا وسكەمەن قالاسىندا ءىىى فەستيال ءوز مارەسىنە جەتتى. بۇل رەسپۋبليكالىق جارىسقا 14 وبلىس پەن 2 قالامىزدىڭ 12 وبلىسى مەن ءبىر قالاسىنان تولىق كوماندا كەلىپ, ءبىر اپتا بويى ءوز وبلىستارىنىڭ نامىسىن قورعادى. جارىس رەگلامەنتىن «نۇر وتان» حدپ, قر ۇستق, تۋريزم جانە سپورت, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەلىسە وتىرىپ بىرگە جاسادى. فەستيۆالدىڭ الدىنا قويعان ماقساتى: پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «جاڭا ونجىلدىق جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ-قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ; ەلىمىزدە ۇلتتىق سپورتىمىزدى دامىتۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ; ۇلتتىق سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ, جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە, پاتريوتيزمگە تاربيلەۋ, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىقتى نىعايتۋ جانە اۋىل, اۋدان, وبلىستارداعى ەڭ مىقتى سپورتشىلاردى انىقتاۋ, تاۋەلسىزدىك جىلىن بۇكىلحالىقتىق سپورت مەرەكەسى ەتىپ وتكىزۋ.
فەستيۆالدە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن: ەجەلدەن ەلگە تانىس-الامان بايگە, توق بايگە, قۇنان, تاي, جورعا جارىستارى جانە كوكپار, قىز قۋ, تەڭگە ءىلۋ, اۋدارىسپاق, قازاق قۇرەسى, توعىزقۇمالاق جانە مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار بىراق وتكەن عاسىردا ۇمىت بولىپ ەگەمەندىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قايتا جاندانعان سپورتىمىز: ساياتكەرلىك, جەكپە-جەك, اسىق اتۋدان جارىستار ءوتىپ, ال حان دويبىسى, الىپسوق, الاش الىسپاعى, جۇدىرىقتاسۋ, ەرجىگىت ويىنىنان كورسەتىلىمدەر قويىلىپ كورەرمەن قاۋىم تاماشالادى. سونىمەن قاتار, فەستيۆالدىڭ باعدارلاماسىنا «كەرەمەت سايگ ۇلىك» سۇلۋ اتتار بايقاۋى, «ءساندى كيىز ءۇيلەر» بايقاۋى دا ەنگىزىلىپ, كورەرمەن قاۋىم نەبىر كوزدىڭ جاۋىن الار سۇلۋ سايگ ۇلىكتەردى, قازاقتىڭ عاجايىپ كيىز ۇيلەرىن, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىن, اسىن, جادىگەرلەرىن كوردى.
وسى جولعى فەستيۆالگە بۇرىنعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسپاي شەت قالىپ جۇرگەن وبلىستار دا كەلدى.
تاۋەلسىزدىك العان 20 جىل ىشىندە ۇلتتىق سپورتتىڭ كەيبىر تۇرلەرى رەسپۋبليكا شەڭبەرىنەن شىعىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتارىن قۇرىپ, الەم ەلدەرىنە تاراپ بارادى. وسىنداي سپورتتارىمىز: قازاق كۇرەسى, توعىزقۇمالاق, جەكپە-جەك, كوكپار.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن الماتى قالاسىنان باسقا, ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا ۇلتتىق سپورت مەكتەپتەرى اشىلىپ, ءاربىر وبلىس ورتالىقتارىندا, قالالار مەن اۋدانداردا, اۋىلداردا اتشابارلار مەن كوكپار الاڭدارى سالىنىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ ماتەريالدىق بازاسى نىعايدى. ۇلتتىق سپورتپەن اينالىسۋشىلار جىلدان-جىلعا كوبەيە ءتۇستى. الماتى قالاسىنداعى سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىندا ۇلتتىق سپورت كافەدراسى, پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇلتتىق سپورت ءبولىمى اشىلىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ ماماندارى دايارلانۋدا.
دەگەنمەن, ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ دامۋ بارىسىندا ءتۇيىندى, شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە جوق ەمەس.
ۇلتىمىزدىڭ ماقال-ماتەلدەرى, ويىندارى مەن سپورتى اتپەن بايلانىستىرىلىپ – «ادام جىلقى مىنەزدى», «ەر قاناتى – ات», «ەردىڭ اتىن ات شىعارادى», «جىلقى – مالدىڭ پاتشاسى» «ات پەن قازاق – ەگىز ۇعىم» دەپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ سپورتىنىڭ دەنى اتتىڭ ۇستىندە اتقارىلادى. ات – قازاقتىڭ جانى دەسە دە بولادى. جارىستارىمىز ماڭعىستاۋدان باستاپ تالدىقورعان, كوكشەتاۋ مەن وسكەمەندە, كەڭ-بايتاق دالامىزدىڭ ءار شەتىندە وتەتىندىكتەن جىلقىنى تاسىمالداۋ, باپتاپ كۇتۋدىڭ ءوزى دە وڭاي شارۋا ەمەس, دەگەنمەن ۇلتتىق سپورتىمىز ۇلتجاندى, حالقىنىڭ سپورتىن سۇيەتىن پاتريوت ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا وركەندەپ كەلەدى.
سپورتتىڭ وليمپيادالىق تۇرلەرىنە ەرتەدەن ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ, قارجى دا مول قۇيىلىپ, ماتەريالدىق بازاسى دا نىعايدى, قالىپتاسقان زاڭدى ەرەجەلەرى دە بار, ال كەيىنگى جىلدارى عانا قولعا الىنعان ۇلتتىق سپورت ۇنەمى قارجى تاپشىلىعىنان جارىستارىن قيىندىقتارمەن وتكىزىپ كەلە جاتىر. ويتكەنى, ۇلتتىق سپورتتىڭ نىساندارى ات, تۇيە, بۇركىتتەردى تاسىمالداۋ, ونى جەمدەۋ, ءشوبى, ساۋلىعىن قاداعالاۋ, قوراجاي تاعى باسقا كوپتەگەن شىعىنداردى تالاپ ەتەدى, ولاردى تاسىمالداۋ مەن ۇستاۋعا قاجەتتى زاڭ ەرەجەلەرى دە ءالى تولىققاندى جەتىلگەن جوق. وسى جاعدايدىڭ شەشىلۋىنىڭ قيىندىعىنان كەي جاعدايدا سپورتشىلار جارىسقا كەلە الماي دا قالادى.
جەر شارىنداعى ءاربىر ەلدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى, وزىنە ءتان مادەنيەتى, سالت-ءداستۇرى, سپورتى بار. ءبىز ەشبىر ەلدە جوق ەرەكشە اسەرلى, ماعىنالى سپورتىمىزدى جوعالتپاي قايتا جاڭعىرتىپ تۇلەتە بەرۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ونەرىمىز بەن سپورتىمىزدى باسقا ەلدەر ەنشىلەپ كەتپەسىنە كىم كەپىلدىك بەرە الادى, ەندەشە ءوزىمىزدىڭ اتا-بابامىزدان ميراس بولىپ قالعان ۇلتىمىزدىڭ سپورتتارىن تۇگەندەپ, جاڭعىرتىپ ومىرگە اكەلۋىمىز, جانە ونىڭ يەسى ءوز ۇلتىمىز ەكەندىگىن زاڭداستىرىپ الۋىمىز, بارىمىزدى جوعالتپاي بىرتىندەپ دامىتا بەرۋىمىز قاجەت. جاسىراتىنى جوق, بىزدە قالىپتاسقان جاعداي, وبلىستارداعى كەز كەلگەن شارۋا وبلىستىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ تۇسىنىگىنە, كوزقاراسىنا كەلىپ تىرەلەدى. 2004-2005 جىلدارى العاشقى ۇلتتىق ات سپورتى فەدەراتسيالارى قۇرىلعان جىلدارى ءاربىر وبلىستاردا ولاردىڭ فيليالدارى قۇرىلىپ, وبلىس اكىمدەرى سول فەدەراتسيالاردىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتتەرى بولىپ سايلانىپ, ولار العاشقى قارقىنمەن ۇلتتىق سپورتتىڭ نىساندارى: اتشابارلار مەن كوكپار الاڭدارىن سالىپ, ات سپورتى مەكتەپتەرىن اشىپ بەرگەن ەدى. وكىنىشكە وراي, سول نىساندار قازىر كەي جەردە بىرتىندەپ كوزدەن عايىپ بولىپ بارا جاتىر. وسكەمەن قالاسىنداعى جەر بەدەرى مەن تۇرعان ورنى حالىققا وتە قولايلى, بۇرىنعى جىلدارى مىڭداعان كورەرمەندەردى جينايتىن اتشابار ءارامشوپ ءوسىپ بوس تۇر دا, وسى جولى وسكەمەندە وتكەن ءىىى فەستيۆال قالادان الىستاعى اتشاباردا ءوتىپ وعان كورەرمەندەردىڭ كوبى بارا المادى. الماتى قالاسىندا دا وسىنداي اتشابار پايدالانىلماي تۇر, ال قاراعاندى, اقتاۋ قالاسىندا ءجونى ءتۇزۋ اتشابار دا جوق. جالپى ءبىزدىڭ ۇلتتىق سپورتىمىزدىڭ داميتىن ورتاسى ءوز ەلىمىز, ونى دامىتاتىن ءوز ۇلتىمىزدىڭ ۇلتجاندى جاناشىرلارى. جوعالتقانىمىزدى ىزدەپ تاۋىپ قالپىنا كەلتىرۋ, بارىمىزدى ساقتاپ ەل يگىلىگىنە جاراتۋ ءاربىر ەل تىزگىنىن ۇستاپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بورىشى بولۋعا ءتيىس.
ۇلتتىق سپورت ەلىنىڭ مەرەيىن كوتەرەتىن, ەلدى باسقا حالىقتارعا تانىستىراتىن ونەر, سپورتىنا قاراپ ەلدىڭ مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىنە دە باعا بەرەدى. ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعى بيىل وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىنا ارنايى ۇسىنىس جاساپ, «ۇلتتىق سپورت تۋرالى زاڭ» قابىلداۋ تۋرالى جانە «ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋدىڭ 2012-2020 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى» تۋرالى قۇجاتتار تاپسىردى. ەندى دەپۋتاتتارىمىزدىڭ تاراپىنان بەلسەندى قولداۋ كۇتۋدەمىز.
ال, كوكتەمدە باستالىپ, اقتىق جارىسى وسكەمەندە وتكەن فەستيۆالدىڭ جارىس قورىتىندىسىن شىعارعاندا الماتى وبلىسى ءبىرىنشى, شىعىس قازاقستان وبلىسى ەكىنشى, استانا قالاسى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. قالعان وبلىستار جارىس قورىتىندىسى بويىنشا ورىنداردى تومەندەگىشە ءبولىستى: جامبىل وبلىسى ءتورتىنشى, اقمولا وبلىسى بەسىنشى, ماڭعىستاۋ وبلىسى التىنشى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جەتىنشى, وڭتۇستىك قازاقستان سەگىزىنشى, قاراعاندى توعىزىنشى, پاۆلودار ونىنشى, قوستاناي وبلىسى ءونبىرىنشى, اقتوبە وبلىسى ونەكىنشى, اتىراۋ وبلىسى ءونۇشىنشى, قىزىلوردا ءونتورتىنشى, باتىس قازاقستان ونبەسىنشى, الماتى قالاسى سوڭعى ورىندا بولدى. ايتا كەتەتىن ءجايت, ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان ۇلتتىق سپورت جارىستارىنا باس دەمەۋشى بولىپ كەلە جاتقان ENRC كومپانياسى مەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى. ولارعا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز.
ەلىمىز جىلدان-جىلعا قارىشتاپ دامىپ, ەكونوميكادا دا, الەۋمەتتىك سالادا دا, ونەر مەن سپورتتا دا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزۋدە. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق سپورت تا قانات جايىپ, ەلىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرىپ ماقتانىشىنا اينالۋدا, ونىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم دە ۇلكەن.
قايرات ساتىبالدى ۇلى, «نۇر وتان» حدپ حاتشىسى, قر ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى.