«ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي». ەڭبەك ەتۋ اركىمنىڭ دەنى ساۋ بولسا, ءومىر ءسۇرۋ ءتاسىلى جانە نەگىزى. سانالى ادام (homosapiens) ەڭبەك ءناتيجەسى, دەيدى عىلىم. ارينە, ەڭبەكتىڭ ءتۇرى كوپ. جالپى الىپ قاراعاندا, ول دەنە ەڭبەگى جانە وي ەڭبەگى بولىپ ەكىگە بولىنەدى. ەڭبەكتىڭ جاقسى جامانى بولمايدى. بىراق, ونى تۇسىنە ءبىلۋ كەرەك. ەڭبەككە ۇيرەنبەگەن, داعدىلانباعان ادامعا ءبارى اۋىر كورىنەدى: اۋلانى سىپىرۋ دا, كىتاپ وقۋ دا, ياعني اۋىر جۇمىس تا, جەڭىل جۇمىس تا. قاشاندا اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەلى بولسا, ادام ونداي ىستەن ءلاززات العان. ال ەندى سول ەڭبەكتى ءار ءىستىڭ ءمانىسىن ءبىلىپ, سانا ەلەگىنەن وتكىزىپ, ونىڭ كىلتىن تاۋىپ اتقارۋدى شىعارماشىلىق, ياعني ۇيرەنشىكتى ءبىر قالىپتى ەمەس, جاڭاشا تارتىمدى ءادىس قولدانۋ دەيمىز.
ماسەلەن, عالىمدار كوپ, قانىش ساتباەۆ – بىرەۋ, جازۋشىلار كوپ, مۇحتار اۋەزوۆ – بىرەۋ, اقىندار كوپ, جامبىل جاباەۆ بىرەۋ دەگەن سەكىلدى. نەگە ولاي؟ ويتكەنى, الگىلەر الدىنا ۇلكەن ماقسات قويعان جانە ءوز ەڭبەگىنىڭ قۇندى ناتيجەسىن كورگەن, ءوز سالاسىنىڭ شامشىراقتارى بولعان, اتقارعان ىسىمەن جاڭاشا ءىز قالدىرعان, قوعام دامۋىنا ۇلەس قوسقان.
سونداي, ەل اۋزىنا قۇرمەتپەن ىلىنگەندەردىڭ ءبىرى – ىبىراي جاقاەۆ. ول – قاتارداعى قاراپايىم ەل ازاماتىنان كۇرىش ەگىپ, ونى كۇتىپ, باپتاۋ ارقىلى ۇدايى وتە جوعارى ناتيجەگە جەتكەنى ءۇشىن ۇلكەن داڭق يەگەرى بولدى, دالا اكادەميگى اتاندى جانە وعان ەلىكتەگەن شاكىرتتەر شىقتى. جاقاەۆشىلار مەكتەبى دۇنيەگە كەلدى, «سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى» دەگەن ەڭ جوعارى مارتەبەلى اتاقتى ەكى رەت الدى.
سوندا ول كىسىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە ەدى؟ ەڭبەك قيىندىعىنا مويىماي, بارلىق شىعىس ەلىنىڭ كۇرىش ەگۋدەگى جاڭا تەحنولوگياسىن كيم مان سامنان پايىمداپ, ونى جەرگىلىكتى جاعدايعا ساي دامىتىپ, ىسكە اسىرۋ ارقىلى قولى جەتكەن بيىك ءناتيجەدەن وزىنە زور عانيبەت تاپقانى. ول كىسى ەڭبەكتى ءوزىن كورسەتۋ ءۇشىن, ماقتاسىن دەپ اتقارعان جوق. ونىڭ وعان قاجەتى دە بولمادى. ويتكەنى, ىبىراي جاقاەۆ – ەڭبەك ادامى. ءوزىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ماقساتى مەن ءمانىسىن اتقارعان كۇندەلىكتى ىسىنەن انىق بايقادى. بوس سوزدىكتەن, باسقادان ءوزىن جوعارى ساناۋدان, پەندەشىلىك, كۇنى ءۇشىن قولداناتىن ماردىمسىز ايلاكەرلىكتەن اۋلاق بولدى, ادامگەرشىلىك قاسيەتىن سومداپ ۇستاي ءبىلدى. سول ءۇشىن حالىق ونى باسىنا كوتەردى, ەلگە ۇلگى ەتتى. ىبىراي جاقاەۆ داڭققا جەتەمىن دەپ ۇمتىلعان جان ەمەس. وعان ونىڭ ءوزى-اق كەلدى. بۇل – ءومىر لوگيكاسى. ىبىراي جاقاەۆ بۇكىل رەسپۋبليكا ماقتانىشى بولدى. حالىق ساناسىندا سولاي بولىپ ساقتالا بەرەدى.
دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ, اكادەميك.