ورال قالاسىندا الاش قوزعالىسى جانە الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان «الاشتان تəۋەلسىزدىككە جəنە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بىرىگۋىنە» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
كونفەرەنتسيانى ۇيىمداستىرۋشى باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, عىلىم دوكتورى مۇرات سىدىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى ەل عالىمدارىنان 49 بايانداما كەلىپ تۇسكەن. كونفەرەنتسيا قوناقتارى اراسىندا جاپونيا, وزبەكستان, رەسەي فەدەراتسياسىنان كەلگەن عالىمدار بار.
كونفەرەنتسيانى قۇتتىقتاۋ سوزبەن اشقان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ عىلىمي باسقوسۋعا قاتىسۋ ءۇشىن الىستان ارنايى كەلگەن مەيماندارعا, سونىڭ ىشىندە جاپونيانىڭ حوككايدو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ۋياما تاماحيكوعا, ماسكەۋدەن كەلگەن الاشتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دينا امانجولوۆاعا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنەن الاشتانۋشى سۇلتانحان اقق ۇلىنا العىس ايتتى.
«الاش» قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىلارى قۇقىق قورعاۋشى, ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرى بولۋمەن قاتار, ءىرى اعارتۋشىلار, پۋبليتسيستەر, گازەت جانە جۋرنال باسىپ شىعارۋشىلار, ويشىلدار, اقىندار, پەداگوگتار, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ, كىتاپتار مەن وقۋلىقتاردىڭ اۆتورلارى بولدى. الاشوردالىقتار جانە ولارعا رۋحى جاعىنان جاقىن قازاق قايراتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق دەڭگەيىندە عانا شەكتەلىپ قالماي, كەرىسىنشە ولاردىڭ ءبارى تەرەڭ ءبىلىمدى جانە جان-جاقتى دارىندى, اشىق, تولەرانتتى تۇلعالار بولدى. الاشوردالىقتاردىڭ نەگىزگى يدەياسى – حالىق بىرلىگى, بۇل ۇران وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جويعان جوق. وتكەن عاسىرداعى قازاق ينتەلليگەنتسياسى مەن قازىرگى تاۋىلسىزدىك كەزەڭىندەگى يدەيا اراسىندا ساباقتاستىق بايلانىسىن كورە الامىز. مەملەكەتتىڭ سىرتقى جانە ىشكى قوعامدىق ومىرىندەگى بارلىق سالالاردى قامتيتىن ۇلتتىق ستراتەگيالىق ۇمتىلىستار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارى مەن رەفورمالارىندا, تىڭ يدەيالارىن دا ىسكە اسۋدا.
– ءبىزدىڭ وبلىستان جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندار تىزىمىنە الدىمەن ورتاعاسىرلىق جايىق قالاشىعى مەن «بوكەي ورداسى» تاريحي-مۋزەي كەشەنى كىرسە, قازىر ولاردىڭ سانى التاۋعا دەيىن جەتتى. ياعني قوسىمشا تاقساي قورعان كەشەنى, (ب.ز.د VI-V ع.ع.) جۇماعازى حازىرەت ء(حىح ع), عۇمار قاراش زيراتى جانە جىمپيتىداعى الاشوردا مۋزەيى ەندى. الاشوردا مۋزەيىنىڭ قاسيەتتى ورىندار قاتارىنا قوسىلۋى ءبارىمىزدى قۋانتتى. سەبەبى كۇنباتىس الاشورداشىلار دەپ اتالعانىمەن, الاشتىڭ ورتاق يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قۇربان بولعان بوزداقتارىمىزعا بۇگىنگى ۇرپاق تاراپىنان بەرىلگەن لايىقتى باعا, – دەدى ءوز سوزىندە التاي كولگىن ۇلى.
جاپونياداعى حوككايدو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سلاۆيان-ەۋرازيالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى, دوكتور ۋياما تاماحيكو ورال قالاسىنا ءۇشىنشى مارتە كەلىپ وتىرعانىن ايتادى. جاپون عالىمى 1917 جىلعى توڭكەرىستەر قارساڭىنداعى رەسەيدىڭ قوعامدىق-ساياسي احۋالى تۋرالى, وسى كەزەڭدە الاش اۆتونومياسىن قۇرۋ يدەياسىنىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى بايانداما جاسادى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, رعا رەسەي تاريحى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى دينا امانجولوۆا «الاش» قوزعالىسى مەن ءسىبىر وبلىستارىنىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى زەرتتەۋىن ورتاعا سالدى. ال بەلگىلى قوعام قايراتكەرى تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ نەمەرەسى, ماسكەۋلىك ۆلاديمير رىسقۇلوۆ الاشوردا كۇنباتىس بولىمشەسىنىڭ توراعاسى جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ ءومىر جولى مەن قازاق ينتەلليگەنتسياسىنىڭ ستاليندىك رەپرەسسيا جىلدارى قالاي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعانىن ايتىپ بەردى. تۇرار رىسقۇلوۆ پەن جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ باجا بولعاندىعى, قۋعىنداعى جاھانشاعا ماسكەۋدە تۇراردىڭ قامقورلىعى تۋرالى ەستەلىكتەر وتە اسەرلى بولدى.
ورالداعى جيىندا ءسوز العان وزبەكستان رەسپۋبليكاسى عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قاحرومون رادجابوۆ تۇركىستان مۇحتارياتى مەن «الاش» قوزعالىسى قايراتكەرلەرىنىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىن بايلانىستىرا زەرتتەگەن ەكەن.
كونفەرەنتسيانىڭ ءبىرىنشى كۇنى سوڭىندا عالىمدار ارنايى قارار قابىلدادى. عىلىمي جيىننىڭ ەكىنشى بولىگى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ورىنبور قالاسىندا, ن.كرۋپسكايا اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانانىڭ زالىندا جالعاستى. كونفەرەنتسيا قوناقتارى ورىنبور قالاسىنداعى الاش تاريحىنا قاتىستى تاريحي عيماراتتاردى ارالاپ, قازاق دياسپوراسىمەن كەزدەستى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»