ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەس», دەپ قاداي ايتىپ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ قاجەتتىگىن, شىنايى مادەنيەتتىڭ بەلگىسى ورىنسىز ءسان-سالتانات ەمەس, كەرىسىنشە, ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. وسى ورايدا ويلانارلىق ماسەلەلەر بار.
توي جاساۋ ءۇشىن بانكتەن كرەديت الىپ, قارىزعا بەلشەسىنەن باتاتىن, 200-300 ورىندىق مەيرامحانالار تارلىق قىلىپ, 500-1000 ورىندىق تويحانالار سالۋعا كوشكەن, جاس جۇبايلار مەن ولاردىڭ جولداس-جورالارى مىنگەن سالتاناتتى كورتەجگە اۋەدەن جول باستايتىن تىكۇشاق قوسۋدى دا شىعارعان اعايىندارىمىزدىڭ ىسىراپشىلدىعى مەن داڭعويلىعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قانشا سىنالىپ جاتسا دا, ودان شىققان ناتيجە شامالى. بۇل ورايدا ءبىز ازىرگە توي-تومالاق وتكىزۋگە كورشىلەس وزبەكستان جانە تاجىكستان ەلدەرى سياقتى قاتاڭ شەكتەۋ ەنگىزۋ جايلى ءسوز قوزعاۋدان بۇرىن, اۋەلى «مەرەيتويلار مەن اتاۋلى كۇندەردى مەرەكەلەۋ تۋرالى» ۇكىمەتتىڭ 1999 جىلعى 28 قىركۇيەكتەگى №1465 قاۋلىسىن دۇرىس ورىنداپ العانىمىز ءجون سياقتى.
ويتكەنى اتالعان قاۋلىدا وبلىستاردىڭ, قالالاردىڭ, ۇيىمداردىڭ جانە جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ مەرەيتويلارى ءجۇز جىلدىعىندا, ودان كەيiن ءاربiر جيىرما بەس جىلدا اتالىپ وتiلەدi دەپ, تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ انىق كورسەتىلگەن. وكىنىشكە قاراي, ۇكىمەت بەكىتكەن بۇل ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن قازىرگى تاڭدا قاداعالاپ وتىرعان ەشكىم جوق دەسەك, جاڭىلىسپاسپىز.
ءتىپتى مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قارايتىن مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ 5-10 جىلدىعىنان باستاپ, 95 جىلدىعىنا دەيىنگى ءاربىر «دوڭگەلەك» جانە «جارتىلاي دوڭگەلەك» داتالارى مەرەكەلەنىپ كەلە جاتقاندىعى ءمالىم. مۇنداي مەرەيتويلاردى مينيسترلەر مەن اكىمدەر توقتاتپاق تۇگىل, وزدەرى دە ولاردىڭ تورىنەن تابىلىپ, مىنبەردەن قىزۋ قۇتتىقتاۋ ءبىلدىرىپ, جۇمىس ۋاقىتىن شىعىنداپ جۇرەتىندىگىن گازەتتەن وقىپ تا, تەلەديداردان كورىپ تە كەلەمىز.
ول ول ما, كەيىنگى كەزدە كەيبىر مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ باسشىلارى مەن جەكەلەگەن تۇلعالار ءوز بەدەلدەرىن كوتەرۋ ماقساتىمەن رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا ءوتىنىش جولداپ, الداعى مەرەيتويلارىنا وراي قۇتتىقتاۋ حات جازىپ جىبەرۋىن سۇرايتىن ادەپسىز ادەت تە پايدا بولدى. مۇنىڭ ءوزى سونداي قۇتتىقتاۋ حاتتىڭ ءماتىنىن دايىندايتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قانشاما ۋاقىتىن بوسقا ىسىراپ قىلۋدا دەسەڭىزشى؟!
بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىنا ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە قولداۋ بىلدىرۋگە ءتيىستى زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە قانعا سىڭگەن داعدىلار مەن قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتۋگە اسا ق ۇلىقتى ەمەس سياقتى. ماسەلەن, كەيىنگى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتەردە بەلگىلى عالىمداردىڭ 70 جانە 80 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. تەك سونداي جيىندار عىلىمدى دامىتۋعا قانشالىقتى ۇلەس قوسادى؟ ماسەلە سوندا. ال كەيبىر اقىن-جازۋشىلارىمىز وزدەرىنىڭ 70 پەن 80 جاسقا جەتۋلەرىن كۇتۋگە توزىمدەرى جەتپەي, 60 پەن 65 جاسقا تولۋىن دا تۋىپ-وسكەن وڭىرلەرىنە بارىپ, وبلىس پەن اۋدان باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن دۇركىرەتە-دۋمانداتا تويلاۋدى توقتاتار ەمەس. وسىنداي مەرەيتويلاردى وتكىزۋ ءۇشىن اكىمدەر دەمەۋشى ىزدەپ, كاسىپكەرلەرگە قوسىمشا سالماق سالاتىندىعى دا بەلگىلى.
ارينە, مەرەيتوي جاساۋ-جاساماۋ – اركىمنىڭ ءوز ەركى, ءوز شارۋاسى. ماسەلەن, الپەشتەپ وسىرگەن بالالارى تابىستى قىزمەت اتقارىپ, ءھام جەكە بيزنەسىن دوڭگەلەتىپ, اقشانى كۇرەپ تاباتىندىقتان, وزدەرى تۋعان-تۋىستاردى شاقىرىپ, توي جاساپ, اتا-انالارىنا قۇرمەت كورسەتىپ جاتسا, اكە-شەشە ءۇشىن ول دا ءبىر عانيبەت قوي. ال مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن اكىمدەرگە: «ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىمدى ەلەپ, مەرەيتويىمدى وتكىزىپ بەر...», دەپ مىندەتسۋ ۇيات ەمەس پە؟
قىسقاسى, مەرەيتويلاردان مەزى بولعان جوقپىز با وسى؟
كارىباي مۇسىرمان, جۋرناليست