ادامعا ۇلتتى سۇيۋدەن, ۇلتقا قىزمەت ەتۋدەن ۇلكەن باقىت جوق. بۇل – ادامزات تاريحىنان قالعان ەڭ ۇلى تاعىلىم.
قاي سالادا قىزمەت ەتسە دە, قانداي كاسىپتىڭ يەسى بولسا دا, تۇپتەپ كەلگەندە, ادام بالاسىنىڭ تۇلعالىق ساناتىن انىقتار باستى ولشەم وسى ءبىر تاعىلىم الدىنداعى ار مەن جاننىڭ تازالىعى ەكەنى كۇمانسىز.
بۇل ولشەم تۋرالى قازاق حالقى قىسقا قايىرىپ, شەبەر ايتقان. «مالىم – جانىمنىڭ ساداعاسى, جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى» دەگەن. تۇلعا تابيعاتىن تانىپ, تاعىلىم جاراتىلىسىن باعالاۋدىڭ ناعىز پلانەتارلىق ۇلگىسى! ونداعان عاسىرلار بويى ەۋروپا مەن ازيا دەيتىن ەكى بىردەي الىپ قۇرلىقتى ەركىن يەمدەنىپ, ويلاۋ مەن سويلەۋدىڭ ۇلى بيىگىنە كوتەرىلگەن ەلدىڭ عانا كوكىرەگىن جارىپ شىعار عاجايىپ پالساپالىق ءتۇيىن. ومىرلىك تانىمى تەرەڭ, ويلاۋ قابىلەتى كەڭ قازاق دەيتىن ۇلتتىڭ تاعدىرىن تالقان ەتكىزبەي, جال-قۇيرىعىن كۇزەتكىزبەي امان الىپ كەلە جاتقان ۇلت گەنوفونىن ساقتاۋدىڭ باستى قاعيداسى دا وسى ۇستانىمعا نەگىزدەلگەنى داۋسىز.
تۇرسىنبەك كاكىشەۆ وسىنداي ولشەمى كەڭ, تامىرىن تەرەڭنەن تارتار, «جانىن ارىنىڭ ساداعاسى» تۇتىپ عۇمىر كەشكەن, بار سانالى ءومىرىن ادەبيەتكە ولشەۋسىز ارناپ, شىنايى ۇلت بيىگىنە كوتەرىلگەن تۇعىرلى تۇلعا, ۇلاعاتتى ۇستاز, شىنايى عالىم ەدى.
تۇرسىنبەك كاكىشەۆ دەگەندە مەنىڭ ەسىمە ىلعي 1968 جىلدىڭ سارى كۇزى تۇسەدى.
قارت كازگۋ... كيروۆ (وسى كۇنگى بوگەنباي) - ماسانچي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ماتەماتيكا جانە فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرىنىڭ كورپۋسى. ءۇشىنشى قاباتتاعى اكتى زالىنىڭ الدىنداعى حول. ىعى-جىعى ستۋدەنتتەر... كەلەسى لەكتسياعا اسىعىپ بارا جاتقان بەتىمىز, جەلكە تۇستان ەستىلگەن «نۇرلان!» دەگەن داۋىس مەنى توقتاتتى. بۇرىلدىم.
الدىمدا تۇرعان اققۇبا ءوڭدى ادەمى كىسى يىعىما قولىن سالىپ:
– سەن نۇرلانسىڭ عوي؟ – دەدى قادالا قاراپ. – سالەمەتسىز بە, اعاي... – سالەمەت بول! مەن – تۇرسىنبەك دەيتىن اعاڭ بولامىن, – دەدى قولىمدى قىسا امانداسىپ. – كاكىشەۆ... اعايسىز عوي... – ءيا. اللا ءساتىن بەرسە, سەندەرگە لەكتسيا وقىپ قالۋىم مۇمكىن... كەشەگى جىر كەشىندە وقىعان ولەڭىڭ ماعان ۇنادى. اتى دا قىزىق... – «حالي-گالي»... – ىرعاعى دا ادەتتەگى قازاق ولەڭدەرىنەن بولەكتەۋ ەكەن. سەن بىلاي جاسا. انا داپتەرىڭە مىنا تەلەفون مەن مىنا ادرەستى جازىپ ال. ەرتەڭ كۇتەمىن. ۇيگە كەل. وزىڭە ۇنايتىن ون-ون بەس ولەڭىڭدى الا كەل, – دەدى اعامىز ءسوزىن نىعارلاپ.
سىرتىنان اتىنا قانىق, اكادەميادان بەلگىسىز سەبەپتەرمەن «قۋىلىپ» كەلگەن قايسار مىنەزدى, ويىن, ءسوزىن جاسىرىپ-بۇكپەي تۋرا ايتاتىن جاڭا مۇعالىمىمىزبەن العاشقى تانىستىعىمىز وسىلاي بولدى.
ەرتەسى... ۋادەلى كەزدە ءبىر توپ ولەڭىمدى ارقالاپ, بوتانيكا بۋلۆارىنداعى تۇرسىنبەك اعايدىڭ ۇيىنە كەلدىم. اعاي ۇيدە جالعىز ەكەن. جىلى شىراي تانىتىپ, قۇشاق جايا قارسى الدى. ادەبيەت تۋرالى, ارىستار مەن الىپتار جايلى (ايتۋعا تىيىم سالىنعان) ءسوز قوزعادى. «ەرتە مە, كەش پە, ءبارى ورنىنا كەلۋى ءتيىس. اقيقات دەيتىن شىركىندى قىرىق جەردەن اۋزىن ق ۇلىپتاپ, قاماعانىڭمەن, كونبەيدى», دەدى اعاي ماعان بارلاي قاراپ.
جيىرمادان جاڭا اسقان, لاپىلداپ تۇرعان بوزبالا كەز. اعايدىڭ ساكەن مەن ماعجان حاقىنداعى تەرەڭنەن سۋىرىپ, تەبىرەنىپ ايتقان اڭگىمەسى, ۋاقىت, زامان حاقىنداعى ويلارى ماعان ەرەكشە اسەر ەتتى. قانشا وتىرعانىمىز ەسىمدە جوق. ەسىمدە قالعانى تۇرسىنبەك اعايدىڭ قىسقا, نۇسقا ورىلگەن, حح عاسىردىڭ اۋىزعا ىلىگە قويماعان اقيقاتتارى جايلى قاناتتى اڭگىمەسى... «ساكەن ءوز اقيقاتىن حالىق تاعدىرىمەن قالاي ۇشتاستىرسا, ماعجان دا ءوز اقيقاتىن سول حالىق تاعدىرىمەن وزىنشە ۇشتاستىردى. ۇشتاستىرىپ ءجۇرىپ, قازاق دەيتىن ماڭدايىنىڭ سورى قالىڭ ەل ءۇشىن ەكەۋى دە كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ قولىنان كەتتى. ۋاقىتتىڭ وعىنا ىلىكتى» دەدى جاڭا مۇعالىم اۋىر كۇرسىنىپ. «سەنىڭ الگى, گالي-گاليىڭنىڭ ىرعاعى سول اعالارىڭنىڭ سارىنىن ەسكە سالادى. تەنتەك ولەڭ. بىراق تەكتى جىر...» دەپ, ولەڭدەرىمدى وقي باستادى. بەس-التى ولەڭىمدى ىرىكتەپ, تاڭداپ, قالعانىن وزىمە قايتاردى.
قايتقانداردىڭ اراسىنا, ءارى ويلانىپ, بەرى ويلانىپ وتىرىپ, «حالي-گاليدى» دا قوستى. «بۇل ولەڭدى جۋىق ارادا ەشكىم باسا قويماس. بىراق رەتى كەلگەن جەردە وقي بەر. اتىڭدى شىعارادى...» دەپ جىلى جىميدى. ءسويتتى دە ستول ۇستىندە تۇرعان قارا تەلەفوننىڭ ترۋبكاسىن الدى. الدەبىر ءنومىردى تەردى.
– نىعمەت, حال قالاي؟ دۇرىس... باس امان بولسا, رەتتەلەدى عوي... مەن وتكەن جولى وزىڭە ايتقان بالا تۋرالى زۆانداپ وتىرمىن. گازەتىڭنىڭ بەتىندە جولىن اشىپ جىبەر. اتى-ءجونى؟ نۇرلان... مەنىڭ ستۋدەنتىم. وزىڭە بارادى... – دەپ ترۋبكانى قويدى.
كەيىن الدىنا بارعاندا ءبىلدىم. تۇرسەكەڭنىڭ تەلەفوندا سويلەسىپ, «نىعمەت» دەپ, ءوزىمسىنىپ «تاپسىرما» بەرگەن ادامى سول كەزدەگى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ بىلدەي باس رەداكتورى, ارداقتى اعالارىمىزدىڭ ءبىرى – نىعمەت عابدۋللين ەكەن.
شىنىندا دا وسى ءبىر ادەبيەت پەن ءسوز دەيتىن كيەلى الەمگە ادال قىزمەت ەتىپ, ومىردەن وزعان اسىل اعالارىمنىڭ ارقاسىندا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ بەتىندە جارىق كورگەن مەنىڭ ءۇش ولەڭىم ستۋدەنتتەر اراسىندا, ۇستازدار الدىندا ءبىراز ابىرويىمدى بيىكتەتكەنى راس. بارىنە سەبەپكەر ارداقتى ۇستازىم – قايران تۇرسەكەڭ!..
ءيا...
تۇرسەكەڭ پەشەنەسىنە اللادان بۇيىرعان مول دارىنى مەن قايتپاس قايسار مىنەزىن, اقىل-پاراساتى مەن بىلىك-ءبىلىمىن ۇلت نامىسىن قورعاپ, ۇرپاق تاربيەلەۋگە ارناعان, ءارى وسى جولدا ايتارىن ايتىپ, جازارىن جازىپ وتكەن, اباي سوزىمەن ايتقاندا, ادامنىڭ ادامشىلىق بولمىسىن تانىتار ءۇش نارسەنى: «ىستىق قايراتتى, نۇرلى اقىلدى, جىلى جۇرەكتى» اق قاعاز بەن قالامنىڭ تەزىنە ارمانسىز ارقاۋ ەتكەن, ەلىنىڭ سەنىمى مەن قۇرمەتىنە بولەنگەن سيرەكتەرىمىزدىڭ ءبىرى, بىرەگەيى بولاتىن.
تۇرسەكەڭ تاباندى عالىم, تاعىلىمدى ۇستازدىقپەن قوسا, ۇلت تۇتاستىعى مەن ۇرپاق ويىنىڭ قاناتتانىپ بەكۋىنە ايرىقشا ۇلەس قوسقان جانى تازا, جاراتىلىسى بولەك, قارىمى كەڭ قايراتكەر, تەكتى تۇلعا بولاتىن. ول جالعان سويلەپ, جاعىمپازدانۋدى بىلمەيتىن. اسىرەسە ۇلت تاعدىرى مەن ۇلت رۋحانياتى ءسوز بولعان تۇستا تارتىنباي سوزگە ارالاسىپ, ويى مەن پىكىرىن اشىق بىلدىرەتىن. «بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار» دەمەي تۋرا ايتاتىن. «اۋزىن اشسا, جۇرەگى كورىنەتىن» وسى ءبىر ادال, اڭعال قالىپ, تەگەۋرىندى تۇلعالارعا ءتان باتىرلىق مىنەز اياۋلى اعا, ارداقتى ۇستازدى كوزى تىرىسىندە ەل ماحابباتىنا قالاي بولەپ, ابىروي بيىگىنە قالاي كوتەرگەنى قاز-قالپى جادىمىزدا.
تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ۇلتىنىڭ سونداي ۇلكەن ىقىلاسىنا بولەنگەن جاراتىلىسى كەڭ, بولمىسى تازا, جومارت مىنەزدى دارىندارىمىزدىڭ ساناتىنان ەدى. ول جاڭا ءداۋىر رۋحانياتىن جولعا قويىپ, سورابىن ارىستارىمىز سالعان, سالماعىن الىپتارىمىز كوتەرگەن انا داۋىردە دە, اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمان-مۇراتىن ارقالاپ, كيىز تۋىرلىقتى قازاقتىڭ باسىنا باق بولىپ قونعان تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە دە ەل بولۋ مەن ەلدىكتى ساقتاۋ جايلى ويلارىن اشىق ايتقان ىرىلەرىمىزدىڭ ءبىرى بولاتىن.
زيالى قاۋىم – قوعامعا ىقپال ەتەر, پىكىر قالىپتاستىرار قۋاتتى كۇش دەسەك, تۇرسەكەڭ وسى ۇلت زيالىلارىنىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىك وكىلى بولدى. ول ومىردە دە, ادەبيەتتە دە, عىلىمدا دا ەڭبەك دەيتىن كيەلى ۇعىم مەن تالانت دەيتىن قاسيەتتى دۇنيەنى ايرىقشا باعالايتىن. ول ونداعان عاسىردىڭ باي تاريحى بار قازاق كوركەم ءسوزىنىڭ سىني پىكىرىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەن, وسى جولدا سانداعان شاكىرت تاربيەلەگەن ۇلكەن جۇرەكتى عۇلاما ۇستاز بولدى. ول ادامدار مەن ادامدار اراسىن دانەكەرلەپ, ەل مەن ەل اراسىنا رۋحاني بايلانىس ورناتۋعا قاجىر-قايراتىن سارقا جۇمساعان الاشتۇلعالى قايراتكەر-عالىم, قايراتكەر-قالامگەر ەدى...
* * * «شاكىرت», «رۋحاني بايلانىس» دەگەن سوزدەر ءتىل ۇشىنا ورالعاندا وتكەن ءومىردىڭ مىنا ءبىر «تايعا باسقان تاڭباداي» اقيقاتتارى ەسكە تۇسەدى. 1985 جىلدىڭ جاز ايلارىنىڭ ءبىرى...
قازىرگى سىرباي ماۋلەنوۆ (بۇرىنعى ينتەرناتسيونال) كوشەسىندەگى جازۋشىلاردىڭ جاڭا ۇيىنە جاڭا قونىس تەۋىپ, ەندى-ەندى ەس جيىپ جاتقان كەزىمىز. جاڭا قونىستانۋشىلار, اراسىندا سەيتجان وماروۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, شونا سماحان ۇلى, ەسەت اۋكەباەۆ, جاپپار ومىربەكوۆ, مۇحتار ماعاۋين, سوفى سماتاەۆ, تۇتقاباي يمانبەكوۆ, كادىربەك سەگىزباەۆ, قايسار جورابەكوۆ, ولەگ كۆياتكوۆسكي, ت.ت.س. قالامگەرلەر بار, ءبىرىن-ءبىرى ارالاتىپ ەرۋلىككە شاقىرىسىپ جاتادى... سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ءبىزدىڭ ءبىرىنشى قاباتتاعى ءۇش بولمەلى ءۇيىمىزدىڭ قوڭىراۋى سىڭعىرلاپ بەرسىن. ەسىك اشساق, ار جاعىندا اقسيا ك ۇلىپ, جارقىن ءجۇزدى ۇستازىمىز تۇرسىنبەك اعا تۇر.
– ال... قونىس قۇتتى بولسىن! – راحمەت! تورلەتىڭىز, اعا... – «قۇتتى قوناق كەلسە... – قوي ەگىز...» – مەنىڭ قاسىمدا ءبىر قورا ادام بار... سەن «باستىقسىنىپ» تۇرماي, سىرتقا شىعىپ, سولاردى قارسى ال اۋەلى... ارنايى الاتاۋ اسىپ, شوڭ ورىكتى مەن قارقارانى باسىپ, ساعان قۇتتى بولسىن ايتۋ ءۇشىن ءبىر توپ باۋىرلارىڭ كەلىپ تۇر... – دەدى اعامىز بالاداي جەلپىنىپ. – جالەل اعامىز با؟ – ءوزى... قاسىندا اي مەن كۇندەي جارى بار... – دەگەنشە كىرەبەرىس ەسىكتەن دابىرلاسىپ, كورنەكتى قىرعىز اقىنى, اتاقتى «ماناس», «سەمەتەي» پەسالارىنىڭ اۆتورى جالەل سادىقوۆ پەن جەڭگەمىز ءسابيرا باستاعان ءبىر توپ اق قالپاقتى اعايىندار كىرىپ كەلدى. ابىر-دابىر, مارە-سارە قۇشاقتاسۋلاردىڭ جالعاسى ەكى ەل اراسىنداعى ادەبيەت پەن ونەردىڭ كىشىگىرىم تويىنا اينالدى. تۋماسا دا تۋعان اعامداي بولىپ كەتكەن مارقۇم جالەل بايەكەمىز بەن ءسابيرا جەڭگەمىزدىڭ قۇرمەتىنە جايىلعان سول كۇنگى اق داستارقاننىڭ ءتورى مەن تىزگىنىن قولىنا قاتار ۇستاعان ۇلكەن جۇرەكتى تۇرسەكەڭ ء«بىزدىڭ نۇرلان», ء«بىزدىڭ فاۋزيا», مەنىڭ شاكىرتتەرىم» دەپ كوكىرەگى قارس ايىرىلا قۋانىپ, قوناقتارعا ارناپ جارىستىرىپ توس كوتەرگەنى, جارقىلداپ, ءسوز سويلەگەنى ەسىمدە.
اق جۇرەك, ادال اعانىڭ ءوزى باۋلىپ, ءوزى قاناتتارىن قاتايتقان شاكىرتتەرىنە جاساعان قامقورلىعى تۋرالى اڭىزداي بولعان اڭگىمە ۇشان-تەڭىز. سونىڭ ءبىرى بۇگىندە قازاق عالىمى مەن ادەبيەتىنىڭ ءبىر-ءبىر جۇيرىگىنە اينالعان بەدەلدى عالىم, بەلگىلى ازاماتتار – جاڭعارا دادەباەۆ, قۇلبەك ەرگوبەكوۆ سەكىلدى بەس-التى شاكىرتىن «عىلىمنىڭ بولاشاعى وسىلار» دەپ جەتەكتەپ ءجۇرىپ, ءبىر جىلدا اكادەمياعا قىزمەتكە ورنالاستىرعانى. بۇل – ءبىر جىلدىڭ عانا وقيعاسى. مۇنداي وقيعا, مۇنداي ەل اۋىزىن كەزىپ جۇرگەن ۇستاز قامقورلىعى تۋرالى ءسوز كوپ-اق. ونىڭ ءبارىن بۇل ارادا ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس.
قۋانسا, اعىنان جارىلىپ, ادال قۋاناتىن, قايعىرسا, كوزىنىڭ جاسىن سىعىپ تۇرىپ, ادال قايعىراتىن دوس, تۋىس, اكە, ۇستاز تۇرسەكەڭنىڭ نار مىنەزىن, قايسار قالىبىن, وزگەگە ۇقسامايتىن بولمىسىن تانىتار سول قاسيەتتەرىنىڭ سان مارتە كۋاسى بولعانىم بار. سابەڭنىڭ – ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءجۇز جىلدىعى تۇسىندا بالاداي بولىپ قۋانعانىن, دوسى زەكەڭ – زەينوللا قابدولوۆ پەن شاكىرت-ءىنىسى – ساعات اشىمباەۆتىڭ قازاسىنىڭ تۇسىندا كوز جاسىن سىعىپ تۇرىپ, كۇڭىرەنىپ سويلەگەنىن قالاي ۇمىتۋعا بولادى؟!
* * * مىنە... «الاشىم» دەپ اھ ۇرىپ, «قازاعىم» دەپ قابىرعاسى قايىسىپ, بار سانالى ءومىرىن ۇلت ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە, ۇلت عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ دامۋىنا ارناعان حالقىمىزدىڭ ارداقتى پەرزەنتى, عۇلاما مىنەزدى ابىز اقساقالى تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ومىردەن وزعالى – اعانىڭ الىپ جۇرەگى سوعىسىن توقتاتقالى ءۇش جىلدىڭ ءجۇزى بولىپ بارادى.
وسىناۋ مەرزىم ىشىندە قارت كازگۋ-ءدىڭ ەڭسەلى وقۋ زالدارى مەن اۋديتوريالارى ۇستاز-عالىمنىڭ ساڭقىلداي شىعىپ, تىڭداۋشىسىن ەلىتىپ, ۇيىتىپ اكەتەر قوڭىر داۋىسىن قالاي ىزدەپ, ساعىنسا, ول كىسىنىڭ بىلىك-ءبىلىمى مول, پاراساتى مەن مىنەزى جاراسقان تەرەڭنەن تارتار تەبىنگىلى سوزدەرىن, حالىقشىل بولمىس-ءبىتىمىن قالىڭ جۇرتشىلىق تا سولاي ىزدەپ, ساعىنارى انىق. ويتكەنى تۇرسىنبەك كاكىشەۆ شاعىن اۋديتوريالاردىڭ قورىعىنا قامالۋدى بىلمەيتىن, شاپسا, كوسىلە قولتىق جازىپ, قاي كەزدە دە, قانداي جاعدايدا دا الاماننىڭ الدىنان كورىنەتىن تۇلپار تەكتى جۇيرىگىمىز ەدى. ول كىسى زەرتتەۋ مەن زەردەلەۋ دەيتىن ۇلت وتكەنى مەن ۇلت بۇگىنىنىڭ اراسىنا التىن كوپىر سالعان ۇلكەن جۇرەكتى عالىم, ۇلت بولمىسىن تانۋ مەن باعالاۋدا, ۇرپاق ويى مەن ساناسىن تاعالاۋدا ءوز مانەرى, ءوز ۇلگىسى بار كەمەل ءبىتىمدى ۇستاز بولاتىن. تۇرسەكەڭ ايتسا, كەسىپ ايتاتىن. بىرەۋگە ۇناپ قالايىن, بىرەۋدىڭ قاباعىن جۇمسارتايىندى بىلمەيتىن. ول وي ءورۋ مەن پىكىر ايتۋدىڭ وزگەشە قالىبىن, قوعامشىل ۇلگىسىن ورىستەتكەن, ءاز تولە ءبيدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەيتىن قازاقى نانىم-سەنىمدى تۇعىرى بەرىك تۇلعالى عىلىمي جۇيەگە نەگىزدەگەن, تەرەڭدىگى مەن ەرەندىگى بويىنا جاراسقان, عىلىمدا دا, قوعامدىق پىكىر ايدىنىندا دا ءوز ورنى, ءوز بيىگى بار ەرەكشە تۇلعا-تۇعىن.
مەنىڭ جادىمدى جاڭعىرتىپ, كۇرەسكەرلىك پەن تاباندىلىقتىڭ ۇلگىسىندەي بولعان مىنا ءبىر قىزىق جايت ەسىمە ءتۇسىپ وتىر.
ومىردەن قايتارىنان بىرەر جىل بۇرىن-سەكسەننىڭ سەڭگىرىن سىقىرلاتا نىق باسقان تۇرسەكەڭ جارى كۇلاش احمەتوۆانى ەرتىپ, جازۋشىلار وداعىنا كەلدى. الدەبىر امانات ايتقىسى كەلگەندەي سۇراۋلى ءجۇزى تولقىپ وتىردى. الدىندا عانا جۇرەگى مەن كوزىن ەمدەتىپ شىققانىن بىلەمىن. جاعدايىن سۇرادىم.
– كاكىشەۆتى كىم ايتتى ساعان, ناشار جىگىت دەپ؟! كورىپ وتىرسىڭ... جاعدايىم جاقسى. جاقسى بولعاندىقتان, مىنا كۇلاشتى ەرتىپ, دجيپ ءمىنىپ, جولعا شىققالى جاتىرمىن – دەدى اعامىز قالجىڭعا جىعىپ. – باعىتىڭىز؟ قايدا بارماقسىز؟ – اللا جازسا, الماتى – استانا – كوكشەتاۋ... – دارىگەرلەر رۇقسات بەردى مە؟ – بەردى... – مىرس ەتىپ كۇلدى: – ءتاڭىر دەيتىن ۇلى دارىگەردەن رۇقسات سۇراپ, جولعا شىقپاقپىز... قۇداي بۇيىرسا, ەكى-ءۇش كۇننەن سوڭ... كوكشەتاۋ... قىزىلجار... ومبى... – مىناۋىڭىز.... – اللا ءناسىپ ەتسە, ودان ءارى تومەن, سارىتاۋ, ورىنبور, ورال بارماقپىن. رۋلەۆويىم – كۇلاش. ارحيۆتەردى قوپارۋ ءۇشىن بارامىن – دەدى. كۇلەكەڭە بۇرىلىپ ەدىم: – اعاڭىز بارامىن دەپ كونبەيدى... العان بەتىنەن قايتپايتىنىن ءوزىڭىز دە بىلەسىز عوي ... – دەدى ول كىسى.
* * * ايتقانىنان قايتپاي سول جاز ۇلى دالانىڭ سان تاراۋ جولدارىن ارتقا تاستاپ, پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ەجەلگى قازاق جۇرتىنىڭ ءبىراز بەلدەۋلەرىن ارالاپ قايتتى... ءوزى ايتقانداي ورىنبور, ومبى ارحيۆتەرىنىڭ شاڭىن قاقتى... ودان كەيىن تۋعان جەرى اقكول جۇرتىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ, 85 جىلدىق تويىن وتكىزدى. كوكشەتاۋ قالاسىندا وتكەن حالقىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى – ات ۇستىنەن تۇسپەي ازاتتىق پەن بۇتىندىك جولىندا جورتىپ وتكەن قازاقتىڭ ۇلى حانى ابىلايدىڭ 350 جىلدىق تورقالى تويىندا تىڭدارمان جۇرتتى اۋزىنا قاراتار اتاقتى ءسوزىن سويلەدى...
ەندى... ۇلتىن سۇيگەن, ۇلتىنا ەسەپسىز قىزمەت ەتكەن سول قازاقتىڭ ناعىز قارا نارى بولعان. تۇرسەكەڭنىڭ 90 جىلدىعىن الاشتىڭ ۇلى قالاسى الماتى جۇرتشىلىعى مەن ءوزى جارتى عاسىرىن ەڭبەكپەن, ۇرپاق تاربيەسىمەن وتكىزگەن ءال-فارابي اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى اتاپ وتۋدە.
ء«ولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىماس» دەگەن حالىق ءسوزى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. تۇرسىنبەك اعانىڭ ەلگە, ەل تۇتاستىعى مەن بىرلىگىنە قىزمەت ەتكەن عيبراتتى عۇمىرى اقىلدى ۇرپاققا قاي كەزدە دە ۇلگى بولارىنا سەنەمىز.
بۇل – ءومىر اقيقاتى.