اقتوبە ايماعىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقىلى تۇرعىزۋ مىسالدارى مول.
مۇحتار اۋەزوۆ ءوزىنىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسىنىڭ العاشقى كىتابىندا جاس ابايدىڭ ءوسۋ, ورلەۋ كەزەڭدەرىن قيادا, وردە, شىڭدا دەگەن تاراۋلارمەن بەلگىلەگەن بولاتىن. بۇل جەكە تۇلعانىڭ ومىرلىك دامۋ ساتىلارىنا قاتىستى بولسا, كلاسسيك-سۋرەتكەردىڭ وسى ءسوز قولدانىسىن بەلگىلى ءبىر سالانىڭ نەمەسە بەلگىلى ءبىر ءوڭىردىڭ ودان ءارى وركەندەۋىنە دە قاتىستى قولدانۋعا بولاتىن سەكىلدى. وسى ارادا تاعى دا ءسال شەگىنىس جاسار بولساق, ەلىمىز قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ وتكەن جىلدىڭ قوڭىر كۇزىندە اقتوبە قالاسىنا جولىمىز تۇسكەنى بار. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, سول كەزدە بىزگە بۇل شاھار ءبىرتۇرلى كۇڭگىرتتەۋ كورىندى.
ال ارادا ارتىق-كەمى جوق ەكى جىل وتكەن كەزدە قالانى تۇمشالاعان كۇڭگىرت كورىنىس جوعالىپ, اشىق بوياۋلار الدان شىعا باستادى. اسىرەسە بۇل وزگەرىس بۇگىنگى زامانعى ساۋلەت ەرەكشەلىكتەرىنە ساي بوي كوتەرگەن الەۋمەتتىك نىسانداردان ايقىن بايقالدى. وسى ارادا ونىڭ باسىم بولىگى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ء(مجا) ەسەبىنەن تۇرعىزىلعانىن ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر مارتەبە. ەگەر دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى كۇنى وبلىستا جالپى ينۆەستيتسيا مولشەرى 25,9 ميلليارد تەڭگە قۇرايتىن 61 مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جوباسى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن كورەمىز. ونىڭ باسىم بولىگىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى نىساندار قۇرايدى. ناقتى ايتقاندا بۇل باعىتتا وبلىستا 31 جوبا ىسكە اسىپ كەلەدى. بۇل وڭىردە تۇتاستاي قولعا الىنعان ءمجا نىساندارىنىڭ تەڭ جارتىسى دەگەن ءسوز. وسى ورايدا باستى باسىمدىق نەلىكتەن مەديتسينالىق قۇرىلىمدارعا بەرىلدى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. مۇنىڭ ەشقانداي قۇپياسى جوق دەپ باتىل تۇردە ايتۋعا بولادى. ويتكەنى وتكەن جىلى اقتوبە قالاسىندا كورشىلەس باتىس قازاقستان مەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتەتىن مەديتسينالىق كلاستەر اشىلدى. مۇنداعى باس-تى ماقسات حالىقارالىق ستاندارتتار مەن باسقارۋ تەحنولوگيا-لارىنا سايكەس جوعارى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ بولاتىن. ساراپشىلاردىڭ تۇجىرىمداۋىنشا مۇنداي ىرگەلى دە ىلكىمدى قادامدار دەنساۋلىق ساقتاۋ سەكتورىن جەتىلدىرۋگە جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا قىزمەت جاساۋعا ءتيىس. اتالعان كلاستەر وبلىستىق كلينيكالىق جانە وبلىستىق بالالار كلينيكالىق اۋرۋحانالارى, سونداي-اق وبلىستىق كەڭەس-بەرۋ دياگنوستيكالىق ورتالىقتارىنىڭ قوسىلۋى ارقىلى «AKTOBE MEDIKAL CENTەR» كوپ سالالى اۋرۋحاناسى نەگىزىندە جاساقتالدى. وعان وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا جانە اقش سەكىلدى الەمدىك دەڭگەيدە جوعارى دامىعان ەمدەۋ مەكەمەلەرى ماماندارى ءوزارا سەرىكتەستىك پەن كەلىسىم نەگىزىندە كومەك-قولدارىن ۇسىنىپ وتىر.
بۇگىنگى كۇنى ايماقتا مەديتسينالىق كلاستەردى ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى سان-سالالى جۇمىستار ودان ءارى جالعاسىپ كەلەدى. ونى ىلگەرى باستىرۋ ءۇشىن بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋعا كوپ اقىلدىڭ قاجەتى شامالى. ءارى مەديتسينالىق كلاستەر تەك مەملەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن قۇرىلۋى كەرەك دەگەن وي ومىرشەڭدىكتىڭ بەلگىسى بولا قويماس. كەرىسىنشە بۇل قابىلەتسىزدەردىڭ ارەكەتى. سوندىقتان دا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ونى ءبىرىنشى كەزەكتە ءمجا ارقىلى ورىستەتكەندى قولايلى كورەدى. سولاي بولىپ تا ءجۇر.
بۇعان تاعى دا دەرەكتەر مەن دايەكتەر كەلتىرە كەلسەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءلاززات اقتاەۆانىڭ ايتۋىنشا, اقتوبە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ بويىنشا رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتقان ءوڭىر. بۇل رەتتە تۇتاستاي رەسپۋبليكادا جاسالعان ءمجا كەلىسىمشارتىنىڭ 4/1-ءى اقتوبەدە جۇزەگە اسىرىلعان. ونىڭ اراسىندا «كوز جارىعى» دەپ اتالعان وفتالمولوگيا ورتالىعى مەن قالالىق جەدەل جاردەم بەكەتىنىڭ ورنى ايرىقشا ەكەنى انىق. العاشقى نىساننىڭ جالپى قۇنى 3,2 ميلليارد تەڭگە تۇرادى. ونىڭ جوبالىق قۋاتىنا سايكەس 60 ادام ستاتسيونارلىق ەم قابىلداي الادى. ال اتالعان «كوز جارىعى» جشس قاراماعىنا كىرەتىن ەمحانادا ءبىر اۋىسىمدا 250 ادام كوز دارىگەرىنىڭ قابىلداۋىندا بولۋ مۇمكىندىگى بار. جاڭادان سالىنعان ءمجا نىسانىندا ەكى اۋىسىم بار ەكەنىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ ءوزى 500 ادام دەگەن ءسوز.
اتالعان وفتالمولوگيالىق ورتالىقتىڭ ەلىمىزدە بالاماسى جوق. مۇندا رەسپۋبليكانىڭ بىرقاتار وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارىنا كوز اۋرۋلارىنا قاتىستى جوعارى مامانداندىرىلعان ەمدىك كومەكتەر كورسەتىلمەك. سونىمەن بىرگە جوعارى تەحنولوگيا مەن مەديتسينانىڭ ەڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىنە نەگىزدەلگەن كوز كوررەكتسياسىن قالىپتايتىن وتالار جاسالماق. سونداي-اق ەمدەر مەن وتالاردان كەيىنگى دارىگەرلىك باقىلاۋلار جانە قالپىنا كەلتىرۋ رەجىمدەرى مەن نورمالارى «كوز جارىعىنداعى» ەمدەردىڭ ناتيجەلىلىك سيپاتىن كوتەرە الادى.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنە ساي سالىنعان قالالىق جەدەل جاردەم بەكەتىندە تاۋلىك بويى تەگىن بەرىلەتىن شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىنە ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل بولىنبەك. مۇندا ءومىر مەن ءولىم ايقاسقان سىني ساتتەر ءجيى ۇشىراسىپ تۇراتىن بولعاندىقتان بەكەتكە تەك بىلىكتى دارىگەرلەردى ىرىكتەپ الۋ ءىسى بەلگىلەنىپ وتىر. ءمانى مەن ماڭىزى تۇرعىسىنان العاشقى ەكى نىساننان ءبىر مىسقال كەم تۇسپەيتىن تاعى ءبىر نىسان بار. بۇل ءمجا اياسىندا قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلە جاتقان ءبىر اۋىسىمدا 300 كليەنتتى قابىلداي الاتىن بالالارعا ارنالعان ستوماتولوگيالىق ەمحانا. جالپى العاندا وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن ءمجا اياسىندا تۇرعىزۋ ءىسى 2015 جىلدىڭ اياق كەزىندە قولعا الىنعان. سوعان سايكەس 2016 جىلى 3 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بەلگىلەنىپ, ونىڭ جالپى قۇنى 6,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ال بيىل جوعارىدا اتالعان رەسپۋبليكالىق جانە ايماقارالىق ءىرى نىسانداردان بولەك, ءمجا بويىنشا ەكى قۇرىلىس تۇرعىزۋ قاراسترىلعان. ونىڭ قۇنى 3,2 ميلليارد تەڭگە بولىپ وتىر. ءارى ارقايسىسى ءبىر اۋىسىمدا 500 ادامدى قابىلداماق.
بۇعان قوسا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تۇتقالارى ارقىلى وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانا بازاسىندا قۇنى 5,5 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن پوزيتروندى-ەميسسيالىق توموگرافيا ورتالىعىن اشۋ كوزدەلگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جۇزەگە اسۋى بەلگىلەنگەن وڭىردەگى 20 نىسان دا وسى قاتاردا تۇر. مۇنىڭ ونى دارىگەرلىك امبۋلاتوريا بولسا, تورتەۋى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك قوسىندار. ال ۇشەۋى مەديتسينالىق قوسىن.
مىنە, اقتوبە ايماعىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شەڭبەرىندە تۇرعىزۋ ءىسىنىڭ كەيبىر جارقىن جاقتارى وسىنداي. بۇل ماسەلەدە ءوڭىر قياسىنان كوتەرىلىپ, ءورى مەن شىڭىنا كوتەرىلىپ كەلە جاتقانداي كورىنەدى. مۇنداي ىرگەلى ىستەر مەن قارقىندى قادامدار ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە دە ءسىڭىستى بولسا يگى.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە
سۋرەتتەردە: ءمجا اياسىندا تۇرعىزىلعان وفتالمالوگيالىق ورتالىق پەن جەدەل-جاردەم بەكەتىنىڭ سىرتقى كورىنىسى