ءارتۇرلى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ, قۇزىرلى ورگان قىزمەتكەرلەرىنە ءسوزى وتپەي, تابانىنان تاۋسىلىپ جۇرگەن تالاي ادام بار. ارىز-شاعىمىن ارقالاعان جاندار بۇگىنگى قوعامنىڭ كوڭىل-كۇيى ىسپەتتى. ولاردىڭ ماسەلەسى شەشىلمەي, ەلدەگى احۋالدى تۇزەتۋ مۇمكىن ەمەس. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ادامداردى قابىلداپ, تىڭداۋ كەرەك, ولاردى كابينەتتەرگە جۇگىرتپەي, تالاپ-تىلەگى ۇساق بولسا دا شەشىلۋى ءتيىس» دەگەنى ەسىمىزدە. سونداي-اق «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 100-ءىنشى قادامىندا قازاقستان ازاماتتارى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءبىر جەردەن الاتىنداي جاعداي جاساۋ كەرەكتىگى ايتىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرمالارىنا سايكەس باس پروكۋراتۋرا حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن شەشۋگە ارنالعان قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعىن اشتى.
ادىلدىك ىزدەپ, تالاي مەكەمەنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ جۇرگەن ادامدار قوعامدا بارشىلىق. ارىز-ارمانى سوزبۇيدالىققا سالىنعان سول قاراپايىم جانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارعا, قۇزىرلى ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ قابىلداۋىنا كىرۋى دە وڭاي ەمەس. جۇرتشىلىق كەزەگىن ءبىراز ۋاقىت كۇتۋىنە تۋرا كەلەدى نەمەسە تەك ارىز-شاعىمىن قالدىرۋمەن شەكتەلەدى. الگى جاۋاپتى تۇلعاعا كىرگەننىڭ وزىندە ماسەلەسى شەشىلىپ كەتۋى ەكىتالاي. مىنە, وسىنداي شارشاپ-شالدىعىپ, قايدا بارارىن, كىمگە ءوتىنىش ايتارىن بىلمەي, اداسىپ جۇرگەن ازاماتتارعا, اناۋ-مىناۋ ەمەس, باس پروكۋراتۋرانىڭ تاجىريبەلى, قاي ءىستى دە ساۋاتتى قاراي الاتىن امبەباپ پروكۋرورلارى كومەككە كەلەتىن بولدى. باس پروكۋراتۋرانىڭ جانىنان اشىلعان قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ, ولارعا بىرىڭعاي كەشەندى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قۇرىلدى.
بيىلعى شىلدە ايىندا اشىلعان ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن ءبىز دە تانىسىپ قايتتىق. مۇنداعى قىزمەتتىڭ ءبارى اشىق تۇردە كورسەتىلەدى ەكەن. ءتىپتى عيماراتقا كىرەردە دە ەشكىم جەكە كۋالىك سۇراپ, تەرگەپ-تەكسەرىپ جاتپايدى. بىردەن ورتالىققا قاراي وتەسىز.
ورتالىقتىڭ ءىشى ۇلتتىق ناقىشتا اسپەتتەلىپتى. قابىرعا باعاندارى قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىمەن كومكەرىلگەن. ال ورتالىقتىڭ ءدال تورىندە شاڭىراق تۇر. قازاقىلىقتىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرعان ورتالىقتا ءبىر جىلىلىق بار. مۇندا كەلۋشىلەرگە بارلىق قولايلى جاعداي جاسالعانىن بايقادىق. قوناقۇيدەي جاسانعان كۇتۋ زالى, ۇجىممەن كەلۋشىلەرگە ارنالعان كونفەرەنتس-زال بار. ورتالىققا ارىز-شاعىممەن كەلگەن ادامدار الدىمەن «Reception» ايماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە كەلىپ, اقىل-كەڭەس الادى. ودان كەيىن تالون الىپ, ەلەكتروندى كەزەككە تۇرادى. كەزەگى كەلگەنشە جۇمساق ديۆاندارعا جايعاسىپ, گازەت-جۋرنال وقىپ, كوفە ءىشىپ وتىرا تۇرادى. تابلودا ءنومىرى جانعان ۋاقىتتا وپەراتورلارعا بارادى. ولار ارىز-شاعىمدى قاراپ, تۇرىنە قاراي جىكتەپ, اقپاراتتىق بازاعا ەنگىزەدى. بۇدان كەيىن كەلۋشىلەر پروكۋرورلاردىڭ قابىلداۋىنا جىبەرىلەدى.
قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعىنىڭ باستى قازىعى دا – پروكۋرورلار. مۇندا تاجىريبەسى مول, قانداي ءىستى دە تەرەڭ زەردەلەي الاتىن ءتورت پروكۋرور جۇمىس ىستەيدى. ولار ارنايى فورماسىمەن ەمەس, ازاماتتىق كيىممەن وتىرادى. مۇنىڭ استارىندا دا ادامدارمەن قاتار وتىرۋ, تەڭ سويلەسۋ ماعىناسى جاتسا كەرەك. پروكۋرورلار وزدەرىنىڭ قۇزىرەتىندەگى كەز كەلگەن ماسەلەنى زاڭدىق تۇرعىدان شەشىپ, داۋدى بىتىرۋگە كومەكتەسەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا ءتيىستى ورگاندارعا نەمەسە بۇعان دەيىن ءىستى قاداعالاعان وبلىستىق, باسقا دا پروكۋرورلارعا حابارلاسىپ, ءىستى الدىرتىپ, زاڭدىلىعىن تەكسەرەدى. ەگەر ءىس پروكۋراتۋرانىڭ قاراۋىنا جاتپاسا, وندا ۋاكىلەتتى ورگاندارعا جانە سوتقا ءوتىنىش جازۋعا كومەكتەسەدى. مۇندا ورنالاسقان «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ارقىلى لاۋازىمدى تۇلعالارعا ارىز جازىپ, بەينەجولداما جىبەرۋگە دە بولادى.
ءبىر اي ىشىندە ورتالىقتاعى پروكۋرورلار 670 ادامدى قابىلداپ, ولارعا زاڭدىق تۇرعىدان كومەك كورسەتىپتى.
– ءبىزدىڭ ورتالىققا ابدەن شارشاعان, قايدا بارسا دا «ماڭدايى تاسقا ءتيىپ», ادىلدىكتەن ءۇمىتىن ۇزگەن جاندار كەلەدى. «اشىنعان ادامنىڭ داۋىسى اششى كەلەدى» دەمەكشى, ولاردىڭ كوبى سوزگە دە توقتاعىسى كەلمەيدى, زاڭعا دا باعىنعىسى جوق. اراسىندا ء«وزىمدى ورتەيمىن, ولەمىن» دەپ قورقىتىپ, سەس كورسەتەتىندەر دە جەتەرلىك. ءبىز ولاردى سابىرعا شاقىرىپ, بارىنشا ءتىل تابىسۋعا تىرىسامىز. ورتالىققا ەلمەن ءتىل تابىسا الاتىن, ولارمەن تەڭ وتىرىپ سويلەسە الاتىن, ەڭ باستىسى, بو-يىندا ادامي قاسيەتتەرى مول مامانداردى ىرىكتەدىك, – دەيدى ءبىزدى ەرتىپ جۇرگەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعىنىڭ باسشىسى ساعاتبەك سۇلەيمەن.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ورتالىق قۇرۋ ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆتىڭ يدەياسى ەكەن. باس پروكۋرور گرۋزياعا بارعان ساپارىندا وسىنداي ورتالىقتى كورگەن. مۇنداي شاعىن ورتالىقتى كەڭەيتىپ, حالىققا كەشەندى قىزمەت كورسەتەتىن جەكە ورتالىق رەتىندە نەگە اشپاسقا دەپ وي تۇيگەن باس پروكۋرور ەلگە كەلىسىمەن بىردەن ويىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپتى. ەندى مىنە, ورتالىق حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلدىڭ العىسىنا بولەنىپ وتىر. تالاي ازامات وسىندا كۇيىنىپ كەلىپ, ءسۇيىنىپ شىعىپ جاتىر. ايتالىق, جاقىندا ورتالىققا ءبىر ايەل شاعىمدانىپتى. ونىڭ توعىز ايلىق بالاسىنىڭ جۇرەگىنە وتا جاسالعان ەكەن. دارىگەر ءسابيدىڭ دىمكاس دەنساۋلىعىن كورە تۇرا, مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەيتىن مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامالىق كوميسسياعا جىبەرمەگەن. سونىڭ سالدارىنان مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن ءتيىستى تولەمدەر تولەنبەي قالعان. پروكۋرورلاردىڭ ارالاسۋىمەن ماسەلە وڭ شەشىلىپ, سوتقا تالاپ ارىز جولدانىپتى.
ورتالىققا جۇگىنگەن تاعى ءبىر ازامات جول-كولىك وقيعاسىنا بايلانىستى شاعىمدانىپ, ءىستىڭ ءۇش جىل ىشىندە جەتى رەت قىسقارتىلعانىن جەتكىزگەن. پروكۋرورلار ءبارىن زەردەلەپ, ءىستى بۇزدىرتىپ, سوتقا تالاپ ارىز جىبەرىپتى. تاعى ءبىر جابىرلەنۋشى وسى ورتالىقتاعى ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارقاسىندا ۇزاق جىلعا سوزىلعان ءۇي داۋىن بىتىممەن اياقتاپ, العىسىن ايتىپ, باتاسىن بەرىپ كەتىپتى.
مىنە, ايتا بەرسەك, مۇنداي مىسالدار جەتەرلىك. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستانعان قاعيداتى – حالىققا بارىنشا قىزمەت قىلىپ, سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ. «ال حالىق سەنىمى دەگەنىمىز – قۇر ۋادە ەمەس, ناقتى ءىس-قيمىل» دەيدى ولار.
مۇندا تەك پروكۋرورلار عانا ەمەس, ادۆوكات, نوتاريۋس, مەدياتور جانە پروباتسيا قىزمەتى دە بار. ءوز-وزدەرىن قالاي قورعاۋدى بىلمەي جۇرگەن ازاماتتار ادۆوكاتتىڭ قىزمەتىنە جۇگىنىپ, اقىل-كەڭەس السا, جازاسىن وتەپ شىعىپ, جۇمىس تاپپاي قينالعان ازاماتتار پروباتسيا كابينەتىندە ماسەلەسىن شەشە الادى. ال جانى قينالىپ, دەپرەسسياعا تۇسكەن ازاماتتارعا پسيحولوگ كومەككە كەلەدى. ورتالىقتىڭ مەدياتورلارى دا ۇزاق جىلعا سوزىلعان داۋدى بىتىرىسۋگە كومەكتەسىپ, ەكى تاراپتى تاتۋلاستىرۋعا قولۇشىن بەرەدى. كەلگەن ادامدارعا نوتاريۋس قىزمەتىن كورسەتەتىن كابينەت تە بار. ەڭ باستىسى سول, بۇلاردىڭ ءبارىنىڭ قىزمەتتەرى تەگىن. ساعاتبەك بولاتبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كەلەشەكتە ورتالىقتا سوت ورىنداۋشىلاردىڭ قىزمەتىن اشۋ دا جوسپاردا بار. ويتكەنى كوپ ادام اليمەنت ماسەلەسىمەن ورتالىققا ءجيى شاعىمدانادى ەكەن.
ارىز-شاعىمىن ارقالاعان كەز كەلگەن ازاماتقا كومەك قولىن سوزۋعا ءازىر مۇنداي ورتالىق استانادان باسقا, اقتوبە مەن قىزىلوردا قالاسىندا اشىلىپتى. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باس پروكۋراتۋرا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرى ورتالىعىن بارلىق وڭىردە اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
قىمبات توقتامۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»