مەن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ كوشباسشىسى – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇزاق جىلداردان بەرگى تۇراقتى وقىرمانىمىن. گازەتتىڭ ءاربىر سانىن اسىعا كۇتىپ, ۇزبەي وقىپ تۇرامىن.
بىراق پىكىر ءبىلدىرىپ, ءوز اتىمنان ماقالا جازۋعا تالپىنىپ كورگەن ادام ەمەسپىن. الايدا گازەت ءتىلشىسى جىلقىباي جاعىپار ۇلىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 24 تامىزىندا جارىق كورگەن «جەڭىل ونەركاسىپ: ىزدەنىستەر مەن ىركىلىستەر» اتتى ماقالاسى قولىما ەرىكسىز قالام الدىردى. بۇل سوڭعى 15-20 جىل كولەمىندە ەلىمىزدىڭ جەڭىل ونەركاسىبى سالاسىندا قالىپتاسقان اششى شىندىقتى العاش رەت تەرەڭ تالداپ, شىنايى جازعان ماقالا دەپ سانايمىن. قازاقستان جەڭىل ونەركاسىبى سالاسىنىڭ تىنىسى مەن تىرشىلىگىن ءبىر كىسىدەي بىلەمىن. مەن بۇل سالاعا ءوزىمنىڭ 30 جىلدان استام سانالى عۇمىرىمدى ارنادىم. ۇزاق جىلدار بويى جامبىل وبلىستىق حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ, زەينەتكەرلىككە شىقتىم. «ەڭبەك قىزىل تۋ», «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالىپ, «قازاق كسر تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى» قۇرمەتتى اتاعىنا يە بولدىم. سوندىقتان قازاقستان جەڭىل ونەركاسىبى سالاسىنىڭ كۇردەلى پروبلەمالارى تىلگە تيەك ەتىلگەن بۇل ماقالاعا ۇنقوسۋدى ءوزىمنىڭ پارىزىم دەپ سانايمىن. ماقالادا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن كوتەرۋدە جەڭىل ونەركاسىپتىڭ يگى ىقپالى ولشەۋسىز ەكەنى ورىندى اتاپ كورسەتىلگەن. ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن, سوناۋ ءبىر جىلدارى تەك جامبىل وبلىسى بويىنشا 28 حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورنى جۇمىس ىستەدى. مىنە, وسى كاسىپورىنداردا 9 مىڭنان استام ادام ەڭبەكپەن قامتىلىپ, تۇراقتى تۇردە جالاقى الىپ تۇردى. اتاقتى جامبىل تەرى كومبيناتى جىلىنا ميلليونداعان پار ساپالى تەرى اياق كيىمدەرىن شىعارىپ, ەل تۇرعىندارىنىڭ اياق كيىمگە دەگەن سۇرانىسىنىڭ باسىم بولىگىن قاناعاتتاندىردى. وتاندىق كاسىپورىندار شىعارعان ءونىمنىڭ ساپاسى قانداي دەسەڭىزشى! بۇگىندە سول ناعىز تەرىدەن تىگىلگەن وتاندىق ونىمدەر كوزدەن بۇل-بۇل ۇشتى. ونىڭ ورنىنا قىتايدىڭ جاساندى تەرىدەن تىگىلگەن نە ساپاسى, نە جىلۋى جوق ونىمدەرى قاپتادى.
بۇگىندە ەلىمىزدە تەرى وڭدەيتىن, ءجۇن جۋاتىن كاسىپورىندار قۇرىپ كەتتى. ميلليونداعان مال تەرىسى مەن توننالاعان ءجۇن ارزان باعامەن شەتكە شىعارىلادى نەمەسە ءشىرىپ كەتەدى. «قولدا باردا التىننىڭ قادىرى جوق» دەگەن ءسوز وسىندايدان شىقسا كەرەك.
وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بارشىلىق. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن وسى سالاعا يە بولاتىن مەملەكەتتىك ورگان قۇرىلۋ كەرەك. ماسەلەن, كەشەگى كەڭەس داۋىرىندە ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا قازاق كسر جەڭىل ونەركاسىبى مينيسترلىگى, قازاق كسر حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ مينيسترلىگى, قازاق كسر جەرگىلىكتى ونەركاسىپ مينيسترلىگى سياقتى بىرنەشە مينيسترلىك جۇمىس ىستەپ, جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءوندىرىسىن دامىتتى. ەكىنشى ءبىر ماسەلە, جەڭىل ونەركاسىپ ءوندىرىسى سالاسىنىڭ ناعىز مامان جۇمىسشىلارىن دايارلايتىن ورتالىقتار اشىلۋى كەرەك. ءىس تەتىگىن قاشاندا مامان كادرلار شەشەدى. سوناۋ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا اۋىلداردا ەڭ قۇرمەتتى دە قاجەتتى ادام كولحوز باسقارماسىنىڭ باستىعى دا ەمەس, اۋىل كەڭەسىنىڭ توراعاسى دا ەمەس, قاراپايىم ەتىكشى بولاتىن. وكىنىشكە قاراي, نارىقتىق قاتىناستار كەزەڭىندە بۇل سالا ماماندارىنىڭ قاجەتتىلىگى ورىنسىز تومەندەتىلدى.
ەلىمىزدىڭ جەڭىل ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى بارشىلىق. ول ءۇشىن بۇگىنگىدەي نارىق زامانىندا بۇل سالانىڭ كاسىپورىندارى اياقتارىنان تۇرىپ كەتكەنشە, جەڭىلدىكتەر جاساۋ كەرەك. ماسەلەن, وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارى مەن ارنايى جۇمىس بابىمەن فرانتسيادا بولىپ, وسى ەلدىڭ حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسى كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستىم. بۇل ەلدە جەرگىلىكتى تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورىندارىنىڭ عيماراتتارى مۋنيتساپاليتەتتەردىڭ قارجىسىنا سالىنىپ, كاسىپكەرلەرگە جالعا بەرىلەدى ەكەن. جەڭىل ونەركاسىپ جانە تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورىندارى سالىقتان بوساتىلعان. سونىمەن بىرگە جاڭاعى عيماراتتاردىڭ جارىق جانە جىلۋعا تولەنەتىن كوممۋنالدىق اقىسى دا مۋنيتساپاليتەت ەسەبىنەن جابىلادى ەكەن. ءبىز ەلگە كەلگەننەن كەيىن وسى تاجىريبەنى جامبىل وبلىسىنىڭ جەڭىل ونەركاسىبى مەن تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ كاسىپورىندارىندا پايدالاندىق. بۇل تاجىريبەنىڭ ناتيجەسى دە وتە جوعارى بولدى. وكىنىشكە قاراي, 90-شى جىلدارداعى جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىنا تاپ كەلىپ, وبلىسىمىزداعى كاسىپورىنداردىڭ بارلىعى دەرلىك جەكەشەلەندىرىلىپ كەتتى. بىراق سول كەزدەگى جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى شارتتاردا جەڭىل جانە تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورىندارى جەكەشەلەندىرگەننەن كەيىن دە وزدەرىنىڭ نەگىزگى قىزمەت ءتۇرىن ساقتاۋى قاجەت ەكەندىگى اتاپ جازىلعان. ەندەشە مەملەكەت سول شارتقا بايلانىستى بۇل كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتىن قايتادان جانداندىرۋعا تولىق قۇقىسى بار. جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ ارقىلى ءبىز ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا بارىنشا ۇلەس قوسامىز.
جۇماتاي لايىقوۆ, جامبىل وبلىستىق تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باستىعى, زەينەتكەر