ءحى ەۋرازيالىق KAZENERGY فورۋمى – ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىنداعى قورىتىندى شارالاردىڭ ءبىرى بولدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن قالىپتاستىرۋ» تاقىرىبىندا وتكەن شارا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلانعان فورۋمعا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ, چەحيا, فينليانديا, رەسەي, گرۋزيا, پولشا ەلدەرىنىڭ ەنەرگەتيكا سالالارىنىڭ باسشىلارى, سونداي-اق, بۇكىلالەمدىك مۇناي كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى تور فايەران قاتىستى.
قازىرگى تاڭدا جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق نارىقتىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋدىڭ بىرەگەي پروتسەسى ءورىس الدى. ياعني الەم ەنەرگەتيكاسى جاڭا داۋىرگە اياق باستى. بۇل رەتتە قازاقستان دا ەكونوميكالىق دامۋ مەن عالامشار ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ اراسىنداعى تەڭگەرىم نەگىزىندە تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ يدەياسىن قولدايدى. ال استانادا وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسى الەمدىك ەنەرگەتيكا جۇيەسىنىڭ دامۋىنا ءارى جاھاندىق ەنەرگەتيكانىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا سەرپىن بەردى. ەندەشە, فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى: ء«بىز بۇۇ نەگىزگى باس-تامالارىن, قازاقستان بەكىتكەن پاريج كەلىسىمىن قولدايمىز. ەكسپو-2017 بازاسىندا جاسىل تەحنولوگيا مەن ەنەرگيا ينۆەستيتسيالارىنىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن اشىپ وتىرمىز. بۇل ورتالىق ازيا وڭىرلەرىن جاسىل ەكونوميكاعا وتكىزۋ ماقساتىندا بۇۇ جانە ەىدۇ ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستان الەم قوعامداستىعىنا ەنەرگيا قورىنىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىسى بولىپ قالا بەرەدى», دەۋىنىڭ ءوزى وسى ويدى قۇپتايدى.
فورۋمنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ تا جاقىن كەلەشەكتە قازاقستاندا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى ارتاتىنىن ايتتى. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى بالامالى ەنەرگيانىڭ ۇلەسى 2020 جىلى 3 پايىزعا, 2030 جىلى 10 پايىزعا, 2050 جىلى 50 پايىزعا دەيىن جەتەدى دەپ جوسپارلانعان. سونداي-اق استانادا ەكسپو بازاسىندا بولاشاق ەنەرگيالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارى مەن جاسىل تەحنولوگيالاردىڭ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلماق. ول ءوز كەزەگىندە ترانسفورماتسيالىق ەنەرگەتيكالىق سەكتور مەن جاسىل بيزنەسكە وتۋگە قاتىستى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ىقپال ەتەدى. ورتالىق رەسەي, قىتاي, اقش, ءۇندىستان مەن لاتىن امەريكاسى ەلدەرىمەن بىرلەسىپ جۇمىس اتقارادى. ول ەكسپو تاجىريبەسىنىڭ لايىقتى جالعاسى بولماق.
سونداي-اق ەلىمىز الداعى جىلدان باستاپ مۇناي مەن گاز سالاسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارتتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن وڭتايلاندىرۋدى قاراستىرىپ وتىر. وسى رەتتە ولاردى بەكىتۋ مەرزىمىن قىسقارتىپ, كوپتەگەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋدى, مۇناي-گاز شيكىزاتىنىڭ قورى بويىنشا ەسەپتىلىك ستاندارتتارىنىڭ حالىقارالىق جۇيەسىنە كوشۋدى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار, مۇناي وڭدەۋدە ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ جوبالارى ەنگىزىلۋدە, ياعني مۇناي وڭدەۋشى زاۋىتتار ءۇش جىلدا ءبىر جوندەلۋ كەزەڭىنە كوشىرىلگەن. قازاقستان ستراتەگياسى تەك ءداستۇرلى ەنەرگەتيكانىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرىنە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كەزەڭ-كەزەڭىمەن بالامالى ءارى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان. سوڭعى جىلدارى بالامالى ەنەرگەتيكا كوپتەگەن ەلدەر ۇكىمەتتەرى تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى, وسى ورايدا قازاقستان دا ەنەرگيالىق بالانسقا بالامالى جانە جاڭعىرمالى ەنەرگيانى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋگە باعىت الدى.
ءحى KAZENERGY ەۋرازيالىق فورۋمىندا الەمدىك ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار تۇراقتى ەنەرگەتيكا كوزدەرىن ءتيىمدى باسقارۋ, ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ ءوندىرىلۋىن, ساقتالۋىن جانە پايدالانىلۋىن باقىلاۋ, ەنەرگيا كوزدەرىنە قول جەتكىزۋ, كليماتتىڭ وزگەرۋى جانە كومىر قىشقىل گازى شىعارىندىلارىن تومەندەتۋ, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ پايدالانىلۋىن ىنتالاندىرۋ, ەنەرگيالىق تيىمدىلىك بويىنشا باعدارلامالاردى جانە «اقىلدى» ەنەرگەتيكانى ەنگىزۋ, ۋران جانە اتوم سالاسىن يننوۆاتسيالىق تۇرعىدا دامىتۋ سياقتى اۋقىمدى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
بيىل KAZENERGY قاۋىمداستىعى IHS Markit كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق بايانداما دايىنداعان بولاتىن. فورۋمدا اتالعان قۇجاتتىڭ ارنايى تانىستىرىلىمى ءوتتى. جاڭا قۇجات 2015 جىلعى باياندامانىڭ نەگىزىندە ازىرلەندى. ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق بايانداما – ەلىمىزدەگى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن تولىقتاي قامتيتىن قۇندى قۇجات.
ايتقانداي, 2017 جىل – ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكا سالاسى ءۇشىن مەرەيتويعا تولى ەرەكشە كەزەڭ. ماسەلەن, وسىدان 25 جىل بۇرىن, ياعني 1992 جىلى قازاقستان مەن ومان سۇلتاندىعى اراسىندا العاشقى قۇجاتقا – كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسورتسيۋمىنا جانە تەڭىز-نوۆوروسسيسك ەكسپورتتىق مۇناي قۇبىرى جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى جوباسىنا قول قويىلدى. ال 20 جىل بۇرىن 1997 جىلى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاشاعان جانە قاراشىعاناق كەن ورىندارىن يگەرۋگە قاتىستى تاريحي كەلىسىمدى بەكىتتى. 1997 جىلى قازاقستانعا العاشقى قىتاي ينۆەستورى كەلدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى وزگەرىس اكەلگەن قىتايدىڭ CNPC ۇلتتىق مۇناي-گاز كورپوراتسياسى 20 جىل بويى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتارىنان تۇسكەن جوق. سونداي-اق بيىل «قازترانسويل» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرىلعانىنا – 20 جىل. بۇل ءتىزىمدى بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىنا ارنالعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى تولىقتىردى. وسىلايشا, بيىلعى ءحى ەۋرازيالىق KAZENERGY فورۋمى – ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى بارلىق ايتۋلى داتالاردىڭ قورىتىندى جيىنى بولدى.
دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»